น้ำท่วมเชียงราย บททดสอบ “รัฐบาลแพทองธาร” เดิมพันด้วยชีวิตประชาชน

วันที่ 12 ก.ย. 67 คือวันที่รัฐบาลนายกฯ แพทองธาร ชินวัตร แถลงนโยบายเสร็จสิ้น สามารถเริ่มทำงานได้เต็มรูปแบบ แต่ต้องเผชิญแบบทดสอบรอบด้าน ทั้งสถานการณ์น้ำท่วมจังหวัดเชียงรายที่กำลังเดิมพันด้วยชีวิตประชาชน แต่กลไกภาครัฐกลับดูเหมือนล่าช้าไม่เต็มที่ จนภาคประชาสังคมคนธรรมดาต้งองช่วยเหลือกันเอง หรือการแถลงนโยบายต่อรัฐสภา ว่าจะสามารถทำได้จริงหรือไม่ โดยเฉพาะสิ่งที่ทุกคนรอคอยอย่างเงิน 10,000 บาทและการปรับโครงสร้างหนี้

ช่างภาพพีพีทีวี

วิกฤตน้ำท่วมเชียงราย ระบบสั่งการรวมศูนย์แต่แตกเป็นเสี่ยง

ในรายการ เข้มข่าวเย็น ช่วง Exclusive Talk ทางช่อง PPTV HD 36 เมื่อวันที่ 12 ก.ย. 67 รศ.ธนพร ศรียากูล นักวิเคราะห์การเมือง บอกว่า เท่าที่เห็นการจัดการของรัฐบาลตอนนี้ ต้องบอกว่า “นายน้อยไม่มีประสบการณ์”

“ในการประชุมจัดการน้ำท่วม มีทีมงานที่มีประสบการณ์อยู่ในห้อง รัฐมนตรีหลายคนผ่านเรื่องแบบนี้มาสารพัด แต่ไม่เข้าใจว่า ทำไมไม่อธิบายนายน้อยเรื่องกระบวนการเมื่อเกิดเหตุภัยพิบัติ มันมีกระบวนการที่ออกแบบไว้อย่างไร” อาจารย์ธนพรกล่าว

รศ.ธนพรยกตัวอย่างที่ชัดเจนที่สุดคือภารกิจช่วยชีวิต 13 หมูป่าเมื่อปี 2561 “ตอนหมูป่าติดถ้ำ ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดเป็น ‘ซิงเกิลคอมมานด์’ หรือผู้บัญชาการเหตุการณ์เพียงหนึ่งเดียวในพื้นที่ ทุกอย่างอยู่ใต้แผนผู้ว่าฯ เพราะเขารู้สถานการณ์ดี รู้จักพื้นที่ดี ตอนนั้นช่วยหมูป่ารัฐบาลส่วนกลาง กระทรวงมหาดไทย คอยดูว่าผู้ว่าฯ ขาดอะไรก็ช่วยเสริม อยากได้หน่วยซีล ยาได้เครื่องสูบน้ำพญานาค ก็ส่งไป หน้างานให้ผู้ว่าฯ ดู”

อาจารย์บอกว่า “แต่วันนี้สิ่งที่เห็น ทีมงานนายกฯ ต้องปรับปรุง เพราะสิ่งที่นายกฯ ทำคือสั่งคมนาคม เกษตร คลัง คำถามคือ แต่ละกระทรวงก็ต้องไปสั่งลูกน้องตัวเองในจังหวัด แล้วแทนที่จะทำใต้แผนผู้ว่าฯ กลายเป็นนายสั่งมา ก็ทำงานให้นาย เพื่อไปรายงานนายกฯ เอกภาพการเผชิญเหตุแบบมีประสิทธิภาพสูงก็ไม่เกิด”

รศ.ธนพรเสริมว่า เมื่อทุกคนหังแต่เจ้ากระทรวงตัวเอง แล้วการประสานงานระหว่างกระทรวงจะเป็นอย่างไร อาจจะเกิดสถานการณ์ว่านายกฯ สั่งเท่าไร ก็ทำเท่านั้น เรื่องอื่นไม่ทำไม่เกี่ยวแล้ว ซึ่งไม่ได้

“โมเดลผู้ว่าฯ หมูป่าชัดสุด ว่ารัฐบาลกลางควรทำอะไร นายกฯ อาจจะใช้วิดีโอคอลก็สนับสนุนตรงนั้น จะจัดทีมช่วยหรือเปลี่ยนตัวก็ได้” นักวิเคราะห์การเมืองบอก

ส่วนเรื่องที่นายกฯ แพทองธารจะลงพื้นที่ อาจารย์ธนพรบอกว่าทำได้ แต่ต้องเข้าใจ ว่าความช่วยเหลือตอนนี้อลหม่านเพราะระบบซิงเกิลคอมมานด์ไม่ชัด ถ้าจะไปเชียงรายต้องไปทำให้การสั่งหารเดินหน้าได้ ตรงไหนมีจุดต้องอุด ลงพื้นที่ไปแล้วอย่าทำให้เกิดอาการต่างคนต่างสั่ง

“เราจะเห็นภาพภาคประชาสังคมที่ลงไปช่วยเหลือก่อน ปรากฏบ้านเดียวกันเข้าไปช่วยพร้อมกันหลายหน่วยงาน นั่นก็เพราะไม่มีการรวมศูนย์สั่งการ” อาจารย์ธนพรกล่าว

สรุปบรรยากาศ นายกฯ แพทองธาร แถลงนโยบายรัฐบาลต่อรัฐสภา วันแรก

ด้าน รศ.ยุทธพร อิสรชัย อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ ม.สุโขทัยธรรมาธิราช (มสธ.) เสริมว่า ภัยพิบัติเคยเกดแล้วหลายครั้ง แต่กลไกภาครัฐไทยมีลักษณะของการ “รวมศูนย์แต่แตกเป็นเสี่ยง” ทุกอย่างต้องมีคนสั่งการสูงสุด แต่ต่างหน่วยงานต่างทำ ต่างถือกฎและกลไกของตัวเอง

รศ.ยุทธพรเสนอว่า นายกฯ จะลงมาช่วยดูนั้นถูกต้อง แต่ในภาคปฏิบัติต้องมีผู้บัญชาการเหตุการณ์ในพื้นที่ อาจจะผู้ว่าฯ หรือใครก็ตาม รับนโยบายแล้วลงไปดำเนินการปฏิบัติ จะทำให้การรวมศูนย์แต่แตกเป็นเสี่ยงนี้เดินไปได้

ส่วนเรื่องดำเนินการล่าช้านั้น อาจารย์ยุทธพรมองว่า ก่อนหน้านี้อาจจะกลัวว่าสั่งก่อนแถลงนโยบายทำได้หรือไม่ เพราะมีนักร้องรออยู่เพียบ แต่ตามกฎหมายมาตรา 162 วรรค 2 เหตุสำคัญสามารถดำเนินการได้ไม่ต้องรอแถลง แต่เข้าใจว่ามีนักร้องรออยู่เต็ม

รศ.ธนพรบอกว่า ก่อนหน้านี้นายใหญ่พูดว่านักร้องช่วยร้องดัง ๆ เพราะไม่กลัว แต่วิธีปฏิบัติของนายน้อยเหมือนหลอน นู่นนี่ไม่กล้า ทั้งที่สถานการณ์เชียงรายเมื่อเกิดเหตุนายกฯ ต้องรีบมากกว่านี้

อาจารย์ธนพรย้ำว่า “มันมี พ.ร.บ.ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ดีไซน์แผนรับมือเดิมมีอยู่แล้ว ตอนภารกิจหมูป่าก็โครงสร้างนี้ สิ่งที่ต้องเรียนนายกคือ ที่เรียกประชุม เข้าใจว่ามีเจตนาดี แต่ต้องยอมรับว่า เนื้อหาสั่งการถ้าไม่อิงโครงสร้างที่มีอยู่ จะเกิดความมั่ว”

เขาเสริมว่า “ระบบมันวางอยู่แล้ว ถึงบอกว่า คุณอนุทิน ชาญวีรกูล รมว.มหาดไทยก็นั่งอยู่ตรงนั้น ปลัดมหาดไทยก็มี กฎหมายป้องกันบรรเทาสาธารณภัยก็มี เป็นแพตเทิร์นปกติ ผู้ว่าฯ หมูป่าก็แพตเทิร์นนี้ ... ต้องขึ้นกับผู้ว่า ไม่ใช้กระทรวงนู้นนี้รับไปทำ ระบบราชการเป็นแท่งอยู่แล้ว จะสนอะไรผู้ว่าฯ รายงานปลัดรายงานรัฐมนตรี แล้วชาวบ้านได้อะไร ต้องบูรณาการในพื้นที่”

อาจารย์ยังบอกว่า ทีงานที่ท่านนายกฯ บอกว่าเชื่อนักหนา ไม่ควรเชื่อมาก เพราะก่อนหน้านี้เพิ่งเห็นชอบแผนจัดการน้ำ 7 ส.ค. ในแผนรับมืออุทกภัยมีมาสเตอร์แพลน แต่พอเกิดเหตุทำไม่ได้แม้แต่เรื่องเดียว แล้วยังมีการขออนุมัติงบกลางเมื่อวันที่ 13 ส.ค. เสริมการรับมือน้ำช่วงฤดูฝน 9 พันกว่าล้านบาท แต่แผนของเชียงรายมีอยู่ 3 โครงการเท่านั้น

ช่างภาพพีพีทีวี

นโยบายตามที่แถลงจะทำได้เร็วแค่ไหน?

รศ.ยุทธพรกล่าวว่า ความกดดันหลังการแถลงนโยบาย ยังคงเป็นเรื่องเงิน 10,000 บาท ซึ่งเหมือนทาง 2 แพร่ง ไม่ทำไม่ได้ ความเชื่อมั่นศรัทธาจะพังทลายหมด แต่ถ้าทำ อาจมีอุปสรรคทั้งกฎหมาย ช่องว่างต่าง ๆ แต่สุดท้ายถ้าแจกเป็นเงินสุด อาจไม่ตรงกับวัตถุประสงค์แรกเริ่มที่ต้องการสร้างพายุหมุนทางเศรษฐกิจ เพราการแจกเงินสดอาจทำได้เพียงกระตุ้นเศรษฐกิจระยะสั้น

“สุกท้ายจะกลายเป็นการแจกเงิน ซึ่งคนก็ชอบ เพราะเข้าถึงง่า ใช้จ่ายง่าย แต่จะกระตุ้นเศรฐกิจได้แค่ระยะสั้น ระยะยาวไม่แก้ ต้องดูนโยบายอื่นที่สอดรับ เช่น การปรับโครงสร้างหนี้” อาจารย์ยุทธพรกล่าว

รศ.ธนพรเสริมว่า สิ่งที่จะทำขนานควบคู่ไปกับการแจกเงินได้ และเกิดผลเร็ว คือการปรับโครงสร้างหนี้ ทั้งหนี้บ้านหนี้รถ เพราะนโยบายเรื่องนี้ไม่ต้องใช้งบประมาณ สามารถลดส่วนที่สถาบันการเงินซึ่งมีภาระต้องนำส่งกองทุนฟื้นฟูสถาบันการเงินได้ ตามไอเดียนายใหญ่

เรื่องนี้อำนาจกระทรวงการคลังสามารถประกาศลดเงินนำส่งได้เลย ดำเนินการได้ จะได้เงินมาก้อนหนึ่ง เอาไปให้ธนาคารเจ้าหนี้ปรับโครงสร้างหนี้ ส่วนตัวอาจารย์ธนพรมองว่า นโยบายนี้ควรเร็วกว่าแจกเงินด้วยซ้ำ และในอดีตธนาคารรัฐเคยทำมาแล้ว

“แต่ปัญหาเดียวของเรื่องนี้คือ ต้องมอนิเตอร์ ว่าเงินส่วนที่ไม่นำส่งนั้นต้องเป็นส่วนพิเศษที่จะนำไปปรับโครงสร้างหนี้กลุ่มเปราะบางจริง ๆ กระทรวงการคลังต้องไปคิดระบบมอนิเตอร์ธนาคารพาณิชย์ แล้วหนี้คนจะลดลงได้ ... ต้องประชุมเรื่องมอนิเตอร์ให้ดี ทำยังไงให้กลุ่มเปราะบางได้รับการปรับโครงสร้าง เป็นคนตามนโยบายจริง ไม่ใช่แบงก์ไปปรับหนี้ปกติ” อาจารย์ธนพรกล่าว

ขณะที่อาจารย์ยุทธพรเห็นต่างว่าเรื่องนี้ไม่ง่ายขนาดนั้น เพราะหนี้ในระบบ มีเรื่องอัตราดอกเบี้ย ส่วนต่างดอกเบี้ยเงินฝากกับเงินกู้ ธนาคารพาณิชย์ไม่สามารถลดส่วนต่างได้ เพราะธนาคารก็มีค่าใช้จ่าย

หรือแม้แต่การเชิญสมาคมธนาคารไทยมาพูดคุยกัน อดีตนายกฯ เศรษฐา ทวีสิน เคยทำแล้ว แต่ละธนาคารบอกยินดีช่วย แต่สุดท้ายลดส่วนต่างไม่ได้ เพราะมันคือรายได้ธนาคาร

อาจารย์ธนพรระบุว่า จดอ่อนหลักตอนนี้หลังนายกฯ แพทองธารแถลงนโยบายคือ “ทำไมไม่ประกาศไทม์ไลน์หรือเครื่องมือที่จะใช้”

นักวิเคราะห์การเมืองบอกว่า “จะเสร้จตอนไหนกี่โมง ไม่มีไทม์ไลน์ ตรวจสอบไม่ได้ ไม่แฟร์กับชาวบ้าน ขอบอกว่า สิ่งที่เขียนลงในนโยบายคือสัญญานะ ... จะบริหารอย่างไรให้เคารพประชาชน”

รศ.ยุทธพรเสริมว่า ความลำบากในการขับเคลื่อนนโยบายมีไม่มาก เพาะรัฐบาลมีเสียงข้างมาก พรรคร่วมรัฐบาลช่วยกันเข็นได้ แต่ความท้าทายอยู่ที่นอกสภา มีนักร้องมารอ ขณะที่สังคมก็บอกว่า รัฐบาลแพทองธารไม่มีเวลาฮันนีมูน แต่นี่รัฐบาลเศรษฐา 2 ที่จะเข้ามาสานต่อนโยบาย

รศ.ธนพรบอกว่า ในสภาตอนนี้รัฐบาลไม่เสี่ยง ส่วนเรื่องนอกสภาจากบรรดานักร้อง เหมือนจะเสี่ยง แต่อย่าลืม ข้อจำกัดของปีกคนในบ้านป่า การร้องจะสำเร็จเมื่อองค์กรอิสระขานรับเท่านั้น ซึ่งคนบ้านในป่าส่วนใหญ่ทยอยหมดวาระไปแล้ว กลยุทธ์ที่นายใหญ่กำลังใช้วันนี้คือการถ่วงเรื่อง หาทางให้โยนเรื่องไปมาเพื่อยื้อเวลา

“นี่คือปฏิบัติการทิ่มคืน แผนใต้ดินเอามาเสียบแหลก นิติสงครามจะถูกเอามาใช้ทั้งสองฝ่าย ฝ่ายคนในบ้านป่าอาจมีข้อจำกัด เครือข่ายองค์กรอิสระอายุใช้งานน้อยลง จะเห็นศึกยืดเยื้อ” อาจารย์กล่าว

รศ.ธนพรทิ้งท้ายว่า “ในความเป็นจริง ไม่มีใครเป็นเป้านิ่ง ไม่มีใครงอมืองอเท้า ต่างคนต่างมีอาวุธที่รอเอาออกมา สิ่งที่ไม่อยากให้คนเห็นยังมีอยู่ ยังมีอาวุธซ่อนอยู่ ไม่ใช่แค่เรื่องอย่างที่เราเห็น”