ฝายดักตะกอนเอาไม่อยู่? "ปลอดประสพ" ชี้ทางรอดวิกฤตสารพิษแม่สาย

โดย PPTV Online

เผยแพร่

"ปลอดประสพ" ชี้สร้างฝายดักตะกอนแก้สารพิษแม่น้ำสายแทบเป็นไปไม่ได้ เหตุน้ำเชี่ยว-ติดข้อกฎหมายข้ามแดน จี้รัฐแก้ต้นตอเหมืองแร่-คุมการขนส่งแร่ต้นน้ำ

นายปลอดประสพ สุรัสวดี อดีตรองนายกรัฐมนตรีและอดีตปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ให้สัมภาษณ์ในรายการเปิดโต๊ะข่าว PPTV ถึงกรณีวิกฤตการณ์ปนเปื้อนของโลหะหนัก โดยเฉพาะสารหนูและสารตะกั่วในแม่น้ำสายและแม่น้ำรวก จังหวัดเชียงราย อันนำไปสู่ข้อเสนอเรื่องการก่อสร้างฝายดักตะกอน

"ฝายดักตะกอน" แทบเป็นไปไม่ได้?!

นายปลอดประสพ ชี้ให้เห็นว่า ความคิดที่จะสร้างฝายดักตะกอนบริเวณแม่น้ำสายและแม่น้ำรวกเพื่อแก้ปัญหาสารหนูนั้น ไม่สามารถทำได้จริงในทางปฏิบัติและทางวิศวกรรม

นายปลอดประสพ สุรัสวดี อดีตรองนายกรัฐมนตรีและอดีตปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม รายการเปิดโต๊ะข่าว
นายปลอดประสพ สุรัสวดี อดีตรองนายกรัฐมนตรีและอดีตปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม

โดยอธิบายเปรียบเทียบกับกรณีศึกษามลพิษสารตะกั่วที่ "ห้วยคลิตี้" จังหวัดกาญจนบุรี ใน 3 ประเด็นหลัก

ประเด็นแรกคือ ขนาดและปริมาณน้ำ เนื่องจากแม่น้ำสายและแม่น้ำรวกมีความกว้างใหญ่กว่าลำธารห้วยคลิตี้กว่า 100 เท่า และมีความลึกกว่าหลายสิบเท่า ในขณะที่ห้วยคลิตี้มีอัตราการไหลของน้ำในช่วงหน้าน้ำไม่เกิน 5 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที แต่แม่น้ำสายในช่วงน้ำท่วมมีปริมาณน้ำสูงถึง 200 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที หรือใหญ่กว่าถึง 40 เท่า โดยระดับน้ำในช่วงหน้าน้ำท่วมขังสูงเทียบเท่าตึก 2 ชั้น

ประเด็นต่อมาคือ กลไกการตกตะกอน ในทางวิศวกรรมการตกตะกอนจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อน้ำมีสภาพนิ่งและลึก เช่นเดียวกับสภาพน้ำในเขื่อนภูมิพลหรือเขื่อนสิริกิติ์

แต่แม่น้ำสายมีลักษณะเป็นน้ำไหลเชี่ยวอย่างรุนแรง หากมีการสร้างฝาย โครงสร้างฝายจะถูกแรงน้ำพังทลายในช่วงหน้าน้ำ หรือหากสร้างเป็นฝายน้ำล้น ตะกอนดินก็จะไหลข้ามสันฝายไปกับกระแสน้ำอยู่ดี

อีกประเด็นคือ ธรรมชาติของสารพิษและการจัดการ สิ่งที่โครงสร้างทางวิศวกรรมสามารถดักไว้ได้เป็นเพียงเม็ดดินหรือตะกอนดินเท่านั้น แต่สารหนูมีอนุภาคขนาดเล็กระดับนาโนที่แฝงซ่อนอยู่ในเนื้อดิน

ต่อให้สามารถดักตะกอนดินไว้ได้ ก็ยังคงมีปัญหาตามมาว่า จะนำเครื่องจักรใดไปขุดดูดตะกอนเหล่านั้นออก จะนำไปเก็บไว้ที่ใด มีพื้นที่รองรับเพียงพอหรือไม่ และที่สำคัญที่สุดคือ ไม่มีเทคโนโลยีหรือระบบวิศวกรรมใดที่จะแยกสารหนูออกจากเนื้อดินที่ขุดขึ้นมาได้

ข้อจำกัดด้านอธิปไตย มิติความมั่นคง และกฎหมายระหว่างประเทศ

นายปลอดประสพ กล่าวต่อว่า นอกจากข้อจำกัดทางเทคโนโลยีแล้ว การก่อสร้างโครงสร้างทางวิศวกรรมในแม่น้ำสายยังติดขัดข้อกฎหมายและเขตอธิปไตยระหว่างประเทศอย่างรุนแรง เนื่องจากแม่น้ำสายมีสถานะตามกฎหมายระหว่างประเทศเป็นแม่น้ำสากลซึ่งใช้ฝั่งลำน้ำร่วมกันระหว่างประเทศไทยและประเทศเมียนมา ไม่ใช่การแบ่งครึ่งลำน้ำตามปกติ

ดังนั้น การจะเข้าไปสร้างฝายหรือเขื่อนใด ๆ แม้จะลงมือสร้างในฝั่งไทย ก็จำเป็นต้องได้รับความยินยอมและผ่านการเจรจากับทางการพม่าเสียก่อน

หากมีการสร้างโครงสร้างข้ามพรมแดน รัฐจำเป็นต้องจัดตั้งกองกำลังทหาร ด่านศุลกากร และด่านตรวจคนเข้าเมืองไปประจำการ ซึ่งในประวัติศาสตร์ของประเทศไทยกว่า 1,000 ปีที่ผ่านมา ไม่เคยมีการสร้างฝายหรือเขื่อนกั้นแม่น้ำระหว่างประเทศในลักษณะนี้ได้สำเร็จเลยแม้แต่แห่งเดียว

บทเรียนราคาแพงจาก "ห้วยคลิตี้"

นายปลอดประสพ ได้ยกกรณีศึกษาปัญหาสารตะกั่วปนเปื้อนที่ห้วยคลิตี้ จังหวัดกาญจนบุรี ซึ่งภาครัฐแพ้คดีความและต้องทุ่มงบประมาณในการฟื้นฟูกว่า 436 ล้านบาท มีการสร้างฝายดักตะกั่วมานานกว่า 10 ปี แต่จนถึงปัจจุบันสารตะกั่วก็ยังคงแพร่กระจายอยู่ในลำธาร

เมื่อนำมาเปรียบเทียบกัน สารหนูในแม่น้ำสายมีความเป็นพิษและรุนแรงกว่าสารตะกั่วที่คลิตี้อย่างมหาศาล โดยสารตะกั่วเป็นโลหะหนักที่ยังพอตกตะกอนได้ง่ายกว่าและมีฤทธิ์เดชช้ากว่า แต่สารหนูหรือสารเคมีกลุ่มไซยาไนต์ที่ใช้ในกระบวนการสกัดแร่นั้น หากปนเปื้อนเข้าสู่ร่างกายทางบาดแผลหรือการบริโภค จะส่งผลอันตรายรุนแรงถึงแก่ชีวิตอย่างรวดเร็วก่อนที่จะทันได้ส่งตรวจเจือปนในเลือดเสียอีก

เน้นแก้ปัญหาที่ต้นตอ

เนื่องจากการแก้ปัญหาที่ปลายเหตุด้วยฝายดักตะกอนเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ นายปลอดประสพจึงเสนอว่า ทางเดียวในการรอดพ้นจากวิกฤตคือการจัดการที่ต้นตอ ซึ่งต้องใช้เวลามากกว่า 100 ปี รอให้ทางประเทศเมียนมาเลิกทะเลาะกันก่อนแล้วค่อยมาคุยกัน

พื้นที่ทำเหมืองแร่และเหมืองทองคำบริเวณต้นน้ำมีมากกว่า 300 จุด กระจายอยู่ในเขตอิทธิพลของรัฐบาลเมียนมาและกองกำลังชนกลุ่มน้อย เช่น ว้า และไทใหญ่ ซึ่งนายทุนและเทคโนโลยีหลักมาจากประเทศจีนที่ย้ายฐานการทำเหมืองที่ไม่ผ่านมาตรฐานสิ่งแวดล้อมออกมาตั้งบริเวณตะเข็บชายแดน รัฐบาลไทยจึงต้องเจรจากับทางการจีนอย่างละมุนละม่อม เพื่อให้จีนใช้เครื่องมือและอิทธิพลในการควบคุมกลุ่มทุนเหมืองแร่เหล่านี้

นายปลอดประสพ เผยว่า มีข้อเท็จจริงว่ามีบริษัทและนายทุนชาวไทยเข้าไปร่วมถือหุ้นในกิจการเหมืองแร่เหล่านี้ด้วย ภาครัฐไทยจึงต้องดึงนายทุนไทยมาหารือเพื่อบังคับให้มีการเปลี่ยนเทคโนโลยีการสกัดแร่ โดยห้ามใช้สารเคมีที่ก่อให้เกิดสารหนูปนเปื้อนในแหล่งน้ำ

รวมถึงผลผลิตจากการทำเหมือง เช่น แร่ธาตุและทองคำกว่า 90% ถูกส่งออกและขนส่งผ่านประเทศไทยอย่างถูกกฎหมาย ประเทศไทยควรกำหนดมาตรการ Traceability เช่นเดียวกับที่เคยใช้แก้ปัญหาการทำประมงผิดกฎหมาย โดยบังคับให้ระบุแหล่งที่มาของแร่

หากพบว่ามาจากเหมืองที่ทำลายสิ่งแวดล้อมหรือใช้สารเคมีอันตราย จะต้องบอยคอตและห้ามผ่านแดนเข้าสู่ประเทศไทยโดยเด็ดขาด เทียบเคียงกรณีประเทศสิงคโปร์บอยคอตผลิตภัณฑ์ปาล์มน้ำมันจากอินโดนีเซียเนื่องจากปัญหาหมอกควันไฟป่า

นายปลอดประสพ กล่าวต่อว่า ในระหว่างที่กระบวนการเจรจาและการปรับเปลี่ยนนโยบายยังต้องใช้เวลา ประชาชนในพื้นที่ปลายน้ำจำเป็นต้องมีมาตรการเพื่อเอาตัวรอด คือ การจัดหาน้ำอุปโภคบริโภคที่ปลอดภัย ดึงน้ำสะอาดจากแหล่งต้นน้ำอื่นที่ไม่ปนเปื้อน ติดตั้งและพัฒนาระบบกรองน้ำแบบ Reverse Osmosis เจาะและนำน้ำบาดาลในระดับความลึก 250 เมตรขึ้นไปมาใช้ เนื่องจากน้ำบาดาลตื้นมีความเสี่ยงสูงที่จะเกิดการปนเปื้อนและรั่วซึมจากน้ำบนดิน

รวมถึงการก่อสร้าง "เขื่อนเตี้ย" หรือคันกั้นน้ำล้อมรอบพื้นที่ทำการเกษตร เพื่อป้องกันไม่ให้น้ำท่วมขังที่ปนเปื้อนสารพิษไหลเข้าสู่พื้นที่ปลูกข้าวและพืชผล ส่วนพื้นที่เสี่ยงสูงที่น้ำท่วมถึง รัฐบาลควรเข้าไปเช่าหรือซื้อพื้นที่เพื่อปรับเปลี่ยนให้เป็นป่าไม้แทน

นายปลอดประสพ กล่าวต่อว่า สารหนูสามารถสะสมในพืชผักและส่งผ่านตามห่วงโซ่อาหาร เข้าสู่ร่างกายมนุษย์จนเกิดอันตรายถึงชีวิตได้ รัฐบาลและกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ต้องเร่งนำหลักการทางวิทยาศาสตร์เข้ามาตรวจพิสูจน์และแยกแยะพื้นที่อย่างจริงจัง ในขณะที่ภาคการท่องเที่ยวต้องปรับปรุงระบบน้ำในโรงแรมที่พักให้ปลอดภัย พร้อมทั้งรณรงค์แจ้งเตือนประชาชนและนักท่องเที่ยวไม่ให้น้ำในแม่น้ำสายสัมผัสถูกบาดแผลหรือเข้าสู่ร่างกาย

นายปลอดประสพ ทิ้งท้ายว่า สภาพแวดล้อมมีขีดจำกัดในการรองรับมลพิษ หากปล่อยให้สารพิษไหลลงมาจนถึงจุดวิกฤตสูงสุด อาจทำให้พื้นที่ดังกล่าวไม่สามารถอยู่อาศัยได้อีกต่อไป จนอาจต้องย้ายเมืองเช่นเดียวกับกรณีวิกฤตนิวเคลียร์เชอร์โนบิล รัฐบาลไทยจึงต้องเลิกมองการแก้ไขปัญหาแบบไซโล และเร่งออกแรงขับเคลื่อนยุทธศาสตร์เชิงรุกทั้งการปกป้องประชาชนภายในประเทศและการเจรจาระหว่างประเทศอย่างเร่งด่วน ก่อนที่สารหนูจะฝังตัวลงในดินและแผ่นดินไทยถาวร

วิดีโอยอดนิยม

ข่าวเด่นในรอบสัปดาห์

ขณะนี้ มีรายการกำลังถ่ายทอดสด คุณสนใจหรือไม่?

จับข่าวคุย

จับข่าวคุย

PPTVHD36

เพิ่ม PPTVHD36
ลงในหน้าจอหลักของคุณ