เจาะลึก! ความสำเร็จ “เกาหลีใต้” ส่งออกวัฒนธรรม ผงาดขึ้นเป็นกระแสนิยมทั่วโลก

หน้าผมจัดเต็ม เสื้อผ้าถอดแบบจากมิวสิควิดีโอ หนุ่มสาวเหล่านี้มาจากหลายชาติ แต่วันนี้ทุกคนเป็นตัวแทนของศิลปิน เค-ป็อป (K-Pop) ที่พวกเขาชื่นชอบเสียงเชียร์ดังสนั่น ท่ามกลางแสงไฟหลากสี บรรยากาศของการประกวด K-pop World Festival ในเกาหลีใต้ แทบไม่ต่างจากคอนเสิร์ตจริง ๆ กว่าจะได้ขึ้นเวทีแบบนี้ไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะต้องซ้อมหนัก เพื่อให้ได้ท่าเต้นเป๊ะปังตามต้นฉบับ

 

งานใหญ่ประจำปีที่ชาวต่างชาติแห่แหนมาร่วมสนุก คือ ประจักษ์พยานของหนึ่งในความสำเร็จที่เกาหลีใต้สร้างขึ้นในช่วงหลายปีที่ผ่านมานั่นคือการผลักดันให้ประเทศตนเอง กลายเป็นวัฒนธรรมกระแสนิยม

 

เกาหลีใต้ไม่เคยเป็นที่ดึงดูดใจขนาดนี้ ในฐานะประเทศที่เคยยากจน และชอกช้ำจากสงคราม ทรัพยากรธรรมชาติก็มีเพียงหยิบมือ ทั้งยังตั้งติดกับเกาหลีเหนือ นี่คือสิ่งที่ผู้คนนึกถึงแม้ว่าในช่วงทศวรรษ 1990 เศรษฐกิจเกาหลีใต้จะพัฒนาขึ้นมากแล้วก็ตาม แต่เพียงไม่กี่สิบปี ประเทศเล็ก ๆ กลับกลายมาเป็นดินแดนที่ผู้คนหลงใหล

วัฒนธรรมเกาหลีผงาดขึ้นเทียบเคียงวัฒนธรรมกระแสหลักของชาติตะวันตก เคียงคู่กับความนิยมที่เพิ่มขึ้นของแบรนด์สัญชาติเกาหลี ไม่ว่าจะเป็น ฮุนได แอลจี ไปจนถึงเครื่องสำอาง ส่วนหนึ่งของความสำเร็จมาจาก ความบันเทิง สินค้าที่สร้างรายได้มหาศาล

แม้แต่ในการเฉลิมฉลองความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างประเทศ ความบันเทิงยังเป็นไฮไลท์สำคัญของงาน ที่อาร์เจนตินา K-Pop กำลังเป็นที่นิยมในคนรุ่นใหม่ แม้สองประเทศจะห่างกันถึง 18,000 กิโลเมตร ไม่เคยเป็นอาณานิคม และแทบไม่มีความเกี่ยวข้องกันในประวัติศาสตร์ แต่ภาษาและวัฒนธรรมที่แตกต่างกลับไม่เป็นอุปสรรค

 

กระแสเกาหลีนิยมถือกำเนิดขึ้นจากวิกฤตและวิสัยทัศน์ ปี 1994 ภาพยนตร์จูราสสิคพาร์คทำรายได้มหาศาลเทียบเท่ากับจำนวนการขายรถฮุนได 1.5 ล้านคัน ซึ่งจำนวนที่ว่านี้คือสองเท่าของยอดประจำปีที่เกาหลีใต้ขายได้

ปี 1997 เกิดวิกฤตเศรษฐกิจในเอเชียที่รู้จักดีในชื่อ วิกฤตต้มยำกุ้งส่งผลให้อุตสาหกรรมการผลิตของเกาหลีใต้ขาดทุนอย่างหนัก และเช่นเดียวกับประเทศอื่น เกาหลีใต้ต้องกู้เงินจาก IMF เพื่อให้เศรษฐกิจของประเทศไปต่อได้

เหล่านี้ชี้ว่าเกาหลีใต้ไม่ควรพึ่งพาอุตสาหกรรมเพียงอย่างเดียว แนวคิดการส่งออกความบันเทิงจึงเริ่มก่อร่างสร้างตัวขึ้น และต้องใช้เวลาหลายปีกว่าจะมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว ทั้งเพลง ภาพยนตร์ ละครซีรีส์ เรียกรวมว่า ฮอลยู ตลาดใหญ่ที่สุดคือเพลงป๊อบเกาหลีที่เรียกว่า K-Pop

ต่างจากศิลปินชาติอื่น K-Pop ไม่ใช่คนที่มีพรสวรรค์จึงมาเป็นศิลปิน แต่เป็นคนธรรมดาที่ถูกผลิตให้มีพรสวรรค์ ค่ายเพลงลงทุนฝึกนักร้องนาน 5-7 ปี กว่าจะได้เดบิวท์วง ซึ่งวงจะถูกออกแบบทุกอย่าง ตั้งแต่ภาพลักษณ์ เสียงร้อง การโปรโมท ไปจนถึงรูปลักษณ์ของสมาชิก ภายใต้การควบคุมและวินัยอันเข้มงวด ทุกโชว์ออกมาสมบูรณ์แบบ ทุกคนเต้นพร้อมเพรียงเสมือนเป็นคนๆ เดียวกัน ไม่มีใครเด่นไปกว่าใคร

 

มีการเปรียบเปรยว่า กระบวนการปั้นศิลปินเกาหลีไม่ต่างอะไรจากการสอบซูนึง ที่ในที่สุดแล้วมีเพียงไม่กี่คนที่ถึงฝั่งฝัน

แม้แตกต่างจากอุตสาหกรรมบันเทิงตะวันตกแบบสุดขั้ว แต่กระนั้นผู้คนกลับหลงใหล และเพียงไม่กี่ปีอิทธิพลของ K-Pop ก็แผ่ขยายไปทั่วโลก ซึ่งที่มีชื่องเสียงโด่งดัง และประสบความสำเร็จที่สุดในเวลานี้ คือ บีทีเอส หรือ บังทันโซยอนดัน เจ้าของสถิติมากมายเ ช่น บอยแบนด์เกาหลีวงแรกที่สามารถคว้ารางวัล Top Social Artist จากงาน Billboard Musica Award และวงแรกที่มีเพลงติดชาร์ตอันดับ 1 ของ Billboard Hot 100 สหรัฐฯ

เพลงของ บีทีเอส มีเอกลักษณ์และสะท้อนสังคม เช่น การกลั่นแกล้งในโรงเรียน หรือชนชั้นทางสังคม รวมถึงสร้างความหวังและให้กำลังใจวัยรุ่นที่มีฝัน มากกว่าบทบาทศิลปิน K-Pop ยังมีอิทธิพลต่อสังคม บีทีเอสเข้าร่วมกับ UNICEF ในแคมเปญ Love yourself ขึ้นเป็นตัวแทนกล่าวสุนทรพจน์ที่สร้างแรงบันดาลใจให้วัยรุ่นในการประชุมสมัชชาใหญ่ของสหประชาชาติครั้งที่ 75 ถือเป็นก้าวสำคัญของศิลปินเกาหลีใต้บนเวทีโลก

กันยายนที่ผ่านมา ประธานาธิบดีมุน แจ อิน แต่งตั้งบีทีเอสเป็นทูตพิเศษด้านคนรุ่นใหม่และวัฒนธรรม พวกเขายังได้เข้าร่วมการประชุมสมัชชาใหญ่ครั้งที่ 76 และกลายเป็นไวรัลไปทั่วโลกจากเพลง Permission to dance ซึ่งถ่ายทำในสำนักงานใหญ่ของสหประชาชาติ

ในยุคสมัยที่บทบาทของศิลปินมีมากกว่าแค่ให้ความบันเทิง กลยุทธ์ดังกล่าวยิ่งทำให้ K-Pop เป็นที่รู้จักมากยิ่งขึ้น ความเบ่งบานของสื่อบันเทิงที่ทุกวันนี้กลายมาเป็นสินค้าหลักของเกาหลีใต้ไปแล้ว ยังรวมถึงภาพยนตร์และซีรีส์ ที่ตามมาคือการผงาดขึ้นของกระแสนิยม ผู้คนสนใจทุกอย่างที่เป็นเกาหลี ไม่ว่าจะเป็นดารานักร้อง แฟชั่น อาหาร ไปจนถึงภาษา คาดกันว่าความบันเทิงช่วยสร้างรายได้ให้ประเทศมากถึง 3.7 แสนล้านบาท ซึ่งเป็นมูลค่าที่มากกว่าการส่งออกผลิตภัณฑ์เครื่องสำอาง

หนึ่งในผู้อยู่เบื้องหลังความสำเร็จคือ กระทรวงวัฒนธรรม เพราะไม่มีรัฐบาลชาติใดที่จะให้เงินสนับสนุนความบันเทิงเท่าเกาหลีใต้ การเติบโตอย่างก้าวกระโดดส่งผลให้งบประมาณล่าสุดของกระทรวงวัฒนธรรมปี 2022 เพิ่มขึ้นเป็น 7.15 ล้านล้านวอน หรือราว 2 แสนล้านบาท

เกือบศตวรรษที่ความบันเทิงกระแสหลักถูกยึดครองโดยสหรัฐฯ มาวันนี้พวกเขามีคู่แข่งใหม่ หากย้อนไปเมื่อ 10-20 ปีก่อน คนเกาหลีใต้เองก็ไม่คิดว่า ธุรกิจบันเทิงจะทำเงินให้ประเทศชาติมากขนาดนี้ เช่นเดียวกับคนนอกประเทศ ที่ไม่มีใครคาดคิดว่าจู่ๆ ความบันเทิงที่ได้ใจพวกเขาจะมาจากเกาหลีใต้