เมื่อวันที่ 19 ก.ย. ที่ผ่านมา มีการจัดพิธีมอบรางวัลอิกโนเบล (Ig Nobel Prize) ครั้งที่ 35 เพื่อเฉลิมฉลอง “ความสำเร็จที่ทำให้ผู้คนหัวเราะก่อน แล้วจึงทำให้พวกเขาคิดทีหลัง”
รางวัลอิกโนเบลจัดขึ้นเพื่อล้อเลียนรางวัลโนเบล โดยในขณะที่โนเบลจะมอบให้กับผลงานที่เปลี่ยนโลก แต่อิกโนเบลจะมอบรางวัลให้กับการศึกษาหรืองานวิจัยที่ทำให้คนที่ได้ยินต้องร้องเอ๊ะ หัวเราะด้วยความขับขัน แต่ในขณะเดียวกันก็มีหลักการหรือผลลัพธ์ที่น่าสนใจ
โดยปกติอิกโนเบลจะจัดขึ้นหลายสัปดาห์ก่อนการประกาศรางวัลโนเบลจริง
สำหรับรางวัลอิกโนเบล 2025 แบ่งออกเป็น 10 สาขา แต่ที่คนให้ความสนใจมากที่สุดเห็นจะเป็นสาขาชีววิทยา ที่ในปีนี้ทีมนักวิจัยจากญี่ปุ่นคว้ารางวัลแครอง จาการตั้งคำถามและทดลองว่า “การทาวัวให้มีลายเหมือนม้าลาย จะช่วยป้องกันแมลงดูดเลือดกัดได้หรือไม่”
โคจิมะ โทโมกิ นักวิจัยจากองค์การวิจัยการเกษตรและอาหารแห่งชาติญี่ปุ่น (NARO) ผู้นำทีมวิจัย กล่าวว่า “ตอนที่ผมทำการทดลองนี้ ผมหวังว่าผมจะได้รับรางวัลอิกโนเบล มันเป็นความฝันของผม เหลือเชื่อ เหลือเชื่อจริง ๆ”
ทีมวิจัยของเขาติดเทปบนวัวเนื้อญี่ปุ่นแล้วพ่นสีสเปรย์เป็นลายทางสีขาว และพบว่า “สามารถลดจำนวนแมลงวัน เหลือบ และแมลงอื่น ๆ ที่ดูดเลือดวัว ได้จริง”
การทดลองนี้ดำเนินการระหว่างปี 2017-2018 โดยศูนย์วิจัยการเกษตรจังหวัดไอจิ ซึ่งโคจิมะสังกัดอยู่ในขณะนั้น โดยร่วมมือกับมหาวิทยาลัยเกียวโต
วัวดำถูกแบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มที่ไม่มีสีทาตัว กลุ่มที่ทาสีขาวซึ่งทำให้เกิดลายทางสีดำและสีขาวคล้ายม้าลาย และกลุ่มที่ทาสีดำ
จากนั้นวัวจะถูกเรียงกันและทิ้งไว้ 30 นาที ในช่วงเวลาดังกล่าว นักวิจัยสังเกตจำนวนแมลงวัน เหลือบ และแมลงอื่น ๆ ที่เกาะบนตัววัว รวมถึงจำนวนครั้งที่พวกมันส่ายหัวหรือหาง หรือกระทืบเท้าเพื่อขับไล่แมลง
ผลการศึกษาพบว่าจำนวนแมลงดูดเลือดโดยเฉลี่ยของวัวที่ไม่ได้ทาสีคือ 129 ตัว และวัวที่ทาสีดำคือ 112 ตัว ส่วนวัวที่ทาลายขาวดำเหมือนม้าลายมีแมลงมาเกาะเพียง 56 ตัวเท่านั้น ซึ่งน้อยกว่าอีก 2 กลุ่มถึงครึ่งหนึ่ง
ในส่วนของพฤติกรรมการพยายามไล่แมลง พบว่า วัวที่ไม่ได้ทาสีพยายามไล่แมลงถึง 53 ครั้งใน 30 นาที ส่วนวัวที่ทาสีดำพยายามไล่แมลง 54 ตัว และวัวที่ทาลายขาวดำพยายามไล่แมลงเพียง 40 ครั้ง น้อยกว่าประมาณ 25%
การนำผลการวิจัยนี้ไปใช้ไม่เพียงแต่ช่วยลดความเครียดในวัวเท่านั้น แต่ยังช่วยลดการใช้ยาฆ่าแมลงเพื่อป้องกันการติดเชื้อจากแมลงกัดต่อยอีกด้วย
นอกจากนี้ทีมวิจัยยังได้ทำการทดลองสาธิตควบคู่กันในจังหวัดยามากาตะและอิวาเตะ และในปี 2021 ได้มีการศึกษายืนยันผลการทดลองในเมืองโอกุนิ จังหวัดยามากาตะ โดยได้รับความร่วมมือจากเกษตรกรในท้องถิ่น ซึ่งยืนยันผลการวิจัยที่คล้ายคลึงกัน
โคจิมะกล่าวว่า “ผมได้รับคำปรึกษาจากเกษตรกรผู้เลี้ยงวัวเกี่ยวกับวิธีการจัดการกับแมลงดูดเลือด และบังเอิญผมไปเจอสมมติฐานทางโทรทัศน์ที่ว่า ลายม้าลายอาจมีประสิทธิภาพ ผมจึงเริ่มค้นคว้าเรื่องนี้”
เขาเสริมว่า “หากเรื่องนี้แพร่หลายออกไป ผมคิดว่าอาจช่วยลดการใช้ยาฆ่าแมลงและเป็นประโยชน์ในการแก้ไขปัญหาต่าง ๆ เช่น การดื้อยา ผมคิดว่าการทำให้วิธีนี้เป็นที่นิยมนั้นสำคัญมาก เพื่อค้นหาว่าลายม้าลายนั้นสามารถนำไปใช้ได้ง่ายแค่ไหน และสามารถคงสภาพไว้ได้นานหรือไม่ ผมหวังว่าสักวันหนึ่งจะมีการพัฒนาวิธีการแบบนี้ขึ้นมา”
แม้จะมีผลการวิจัยนี้ โคจิมะยอมรับว่าการนำวิธีการนี้ไปใช้ในวงกว้างอาจเป็นความท้าทาย เนื่องจากสีขาวที่ทาบนวัวจะจางลงภายในไม่กี่วัน ดังนั้นการพัฒนาเทคโนโลยีที่ยั่งยืนในระยะยาวจึงเป็นความท้าทาย
อ่านงานวิจัยฉบับเต็ม ที่นี่
นอกจากสาขาชีววิทยาแล้ว รางวัลอิกโนเบลของสาขาอื่น ๆ ก็ชวนทึ่งและฮาไม่แพ้กัน
ตัวอย่างเช่น สาขาวรรณกรรม เป็นของ ดร.วิลเลียม บีน ซึ่งจดบันทึกและวิเคราะห์ความยาวเล็บของตัวเองทุกวันเป็นเวลา 35 ปี หรือสาขาจิตวิทยา เป็นของ มาร์ซิน ซาเจนคอฟสกี และ จิลส์ ฌิญัก ซึ่งศึกษาว่า จะเกิดอะไรขึ้น ถ้าบอกคนที่หลงตัวเองว่า “คุณฉลาด”
ขณะที่สาขาสันติภาพ มอบให้กับงานวิจัยที่พิสูจน์ได้ว่า การดื่มแอลกอฮอล์บางครั้งอาจช่วยให้คนเราสามารถพูดภาษาต่างประเทศได้ดีขึ้นจริง
ส่วนสาขาวิศวกรรมมอบให้ทีมวิจัยากอินเดียสำหรับการวิเคราะห์จากมุมมองด้านการออกแบบทางวิศวกรรมว่า รองเท้าที่มีกลิ่นเหม็นส่งผลต่อประสบการณ์ที่ดีในการใช้ชั้นวางรองเท้าอย่างไร
หรือรางวัลอิกโนเบลสาขาการบิน มอบให้กับการศึกษาว่า การดื่มแอลกอฮอล์สามารถทำลายความสามารถในการบินของ “ค้างคาว” และความสามารถในการระบุตำแหน่งด้วยเสียงสะท้อนได้หรือไม่ ส่วนสาขาฟิสิกส์ได้จากการศึกษาฟิสิกส์ของซอสพาสตา โดยเฉพาะอย่างยิ่งการเปลี่ยนสถานะที่อาจทำให้เกิดการจับตัวเป็นก้อน
คาร์ลี ยอร์ก รองศาสตราจารย์ด้านชีววิทยา มหาวิทยาลัยเลอนัวร์-ไรน์ ในเมืองฮิกคอรี รัฐนอร์ทแคโรไลนา ซึ่งไม่ได้มีส่วนร่วมกับรางวัลอิกโนเบล กล่าวว่า “ภายใต้การทดลองทุกอย่างที่ฟังดูไร้สาระนั้น แท้จริงแล้วมีข้อมูลเชิงลึกที่รอการค้นพบอยู่”
เธอบอกว่า “ประมาณครึ่งหนึ่งของการเติบโตทางเศรษฐกิจทั้งหมดในสหรัฐฯ สามารถสืบย้อนกลับไปถึงนักวิทยาศาสตร์ที่ขับเคลื่อนด้วยความอยากรู้อยากเห็นล้วน ๆ”
ยอร์กบอกอีกว่า “การวิจัยพื้นฐานที่ขับเคลื่อนด้วยความอยากรู้อยากเห็นได้ปูทางไปสู่ความก้าวหน้าทางการแพทย์และเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงชีวิตมากที่สุดในศตวรรษที่ผ่านมา”
ยอร์กกล่าวว่า “แต่กระนั้น งานวิจัยประเภทนี้มักถูกมองข้ามและหันไปสนับสนุนโครงการที่ให้ผลตอบแทนทันทีมากกว่า ซึ่งเรากำลังเห็นสิ่งนี้อยู่ในขณะนี้ เมื่อการตัดงบประมาณของรัฐบาลกลางส่งผลกระทบต่อมูลนิธิวิทยาศาสตร์แห่งชาติ ซึ่งเป็นผู้สนับสนุนวิทยาศาสตร์พื้นฐานรายใหญ่ที่สุด”
เรียบเรียงจาก Associated Press / CNN / NHK
- คอนเทนต์พิเศษ
สำหรับคุณ - TOP ต่างประเทศ
- วิดีโอยอดนิยม
