ลัทธิต่อต้านวัคซีน

ในแอฟริกาบ่อยครั้งที่ชาวบ้านปฏิเสธการแพทย์สมัยใหม่ เพราะเชื่อในไสยศาสตร์มนตร์ดำ แต่ที่อเมริกา ประเทศที่บริการสาธารณสุขทั่วถึงสำหรับทุกคน ผู้คนกลุ่มหนึ่งกำลังปฏิเสธการฉีดวัคซีน เพราะพวกเขาเชื่องานวิจัยลวงโลก แม้จะผ่านมาเป็นสิบปีแล้วก็ตาม

หมู่บ้านของเขาในเคนยาตั้งอยู่ขอบสุดของประเทศใกล้กับโซมาเลีย มันห่างไกลความเจริญ โรงพยาบาลที่ใกล้ที่สุดใช้เวลาเดินทางหลายชั่วโมง มากกว่าระยะทาง อุปสรรคคือเงิน รวมค่าใช้จ่ายในการเดินทางและค่ารักษาพยาบาลแล้วจะอยู่ที่ราว 200 ดอลลาร์สหรัฐ หรือราว 6,000 บาท  คนที่อยู่ในหมู่บ้านแถบนี้ยากจน แต่นั่นไม่ใช่เหตุผลเดียวที่ทำให้พวกเขาเข้าไม่ถึงบริการสาธารณสุขขั้นพื้นฐาน การข่มขู่และเหตุความรุนแรงจากกลุ่มก่อการร้ายเลื่องชื่ออัลชาบับ ทำให้พวกเขาไม่กล้าเดินทางออกไปไกลจากหมู่บ้านมากนัก ซาฟารีดอกเตอร์ จึงถือได้ว่าเป็นเพียงที่พึ่งเดียวของพวกเขา

ซาฟารีด็อกเตอร์ ก่อตั้งขึ้นในปี 2015 เพื่อให้บริการทางการแพทย์แก่ผู้คนที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ห่างไกล ทุกๆ เดือน ซาฟารีด็อกเตอร์จะเดินทางเข้าไปในหมู่บ้าน 12 แห่งที่ตั้งอยู่ใกล้กับชายแดนโซมาเลียเพื่อให้บริการการแพทย์ สาธารณสุขขั้นพื้นฐาน ตั้งแต่ทำแผล จ่ายยา จนถึงฉีดวัคซีน แม่ๆ หอบหิ้วลูกน้อยมายังคลีนิคที่ถูกสร้างขึ้นชั่วคราวแบบง่ายๆ วัคซีนถูกฉีดให้แก่เด็กๆ เรียงคน น้ำสีใสข้างในเข็มฉีดยานี้จะช่วยป้องกันโรคต่างๆ และมอบโอกาสให้พวกเขาเติบโต

รายงานจากสหประชาชาติ ทุกๆ วันมีเด็กอายุไม่ถึง 5 ขวบจำนวนมากถึง 15,000 คน เสียชีวิตจากโรคที่ป้องกันได้อย่าง ไข้มาลาเรีย ท้องร่วง หัด คางทูม โปลิโอ ไปจนถึงตับอักเสบ ทวีปแอฟริกาคือทวีปที่มีอัตราเด็กก่อนวัย 5 ขวบเสียชีวิตสูงที่สุด จากปัญหาการเข้าไม่ถึงบริการสาธารณสุขขั้นพื้นฐาน

ในอดีตหัดเคยเป็นสาเหตุหลักของการเสียชีวิตในเด็กเล็ก แต่หลังจากวัคซีนถูกพัฒนาขึ้น จำนวนของผู้เสียชีวิตจากโรคนี้ก็ลดน้อยลงจนเกือบหายไป แต่มหันตภัยนี้กำลังหวนกลับมา รายงานจากองค์การอนามัยโลกระบุว่า จำนวนผู้ป่วยโรคหัดกำลังเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญในหลายประเทศ ช่วง 6 เดือนแรกของปีนี้มีผู้ติดเชื้อแล้วถึง 365,000 คน มากกว่าช่วงเดียวกันของปีก่อนถึง 3 เท่า การระบาดครั้งใหม่ของโรคหัดกำลังเกิดขึ้นกับทั้งประเทศยากจน และร่ำรวย ในประเทศยากจน เกิดขึ้นเพราะผู้คนเข้าไม่ถึงวัคซีน แต่ในประเทศร่ำรวย มันเกิดขึ้นเพราะผู้คนปฏิเสธที่จะฉีดวัคซีน 

ย่าน วิลเลียมเบิร์ก ใน บรูคลิน สหรัฐอเมริกา ที่นี่คือย่านที่มีชาวยิวออร์โธดอกซ์อาศัยอยู่มากที่สุดในมหานครนิวยอร์ค ภาษาฮีบรูพบได้ทั่วไปตามป้ายและร้านค้า ภาพของผู้ชายชาวยิวไว้หนวดเคราสวมชุดเสื้อโค้ทยาวสีดำพร้อมหมวกทรงสูง ในสายตาคนนอกนี่คือแฟชั่นที่สวนทางกับยุคสมัย แต่สำหรับชุมชนชาวยิวที่เคร่งศาสนามันคือวิถีชีวิต  ที่นี่กำลังถูกเฝ้าระวังเป็นพิเศษหลังจากมีรายงานว่า 3 ใน 4 ของผู้ติดเชื้อหัดอาศัยอยู่ที่นี่ 

ความเชื่อทางศาสนาคือเหตุผลหลักที่ทำให้ วิลเลียมเบิร์ก กลายเป็นศูนย์กลางของการแพร่ระบาดของโรคหัด มหันตภัยร้ายนี้ทุเลาลงไปมากหลังวัคซีนโรคหัดถือกำเนิดขึ้นเมื่อ 60 ปีก่อน โดยต่อยอดจากนวัตกรรมของเอดเวิร์ด เจนเนอร์ บิดาผู้ให้กำเนิดวัคซีนเข็มแรกเมื่อปลายคริสต์ศตวรรษที่ 18 นอกจากวัคซีนป้องกันโรคหัด ที่ผ่านมามีวัคซีนอีกมากมายถูกคิดค้นขึ้น ในช่วงแรกผู้คนลังเล แต่ต่อมาประสิทธิภาพของวัคซีนก็เป็นที่ประจักษ์ เมื่อสามารถป้องกันโรคร้ายอย่างบาดทะยัก โปลิโอ ฝีดาษ ได้

วัคซีนช่วยป้องกันผู้คนหลายร้อยหลายพันล้านคนให้รอดตาย กลายมาเป็นสิ่งจำเป็นที่ต้องฉีดให้แก่เด็กๆ เพื่อเพิ่มอัตราการรอดชีวิต แต่ไม่ใช่ว่าทุกคนยอมรับและไว้ใจมัน สำหรับผู้ที่เคร่งศาสนาและยึดถือคุณค่าความบริสุทธิ์ การฉีดวัคซีนคือการนำสิ่งสกปรกเข้าสู่ร่างกาย และในบางกรณีมีผลทำให้เด็กกลายเป็นออทิสติก

“ไม่ต้องฉีดวัคซีน เพราะพระเจ้าจะดูแลคุณเอง” กระแสต่อต้านการฉีดวัคซีนแพร่กระจายในชุมชนแห่งนี้ มีการแจกใบปลิวต่อต้านการฉีดวัคซีน สิ่งที่เกิดตามมาคือ วิลเลียมเบิร์ก กลายเป็นศูนย์กลางระบาดของโรคหัด การฟื้นของโรคที่ถูกปราบได้เกือบราบคาบแล้วก่อให้เกิดความกังวล นายกเทศมนตรีนิวยอร์กต้องประกาศภาวะฉุกเฉิน บังคับให้ประชาชนเข้ารับการฉีดวัคซีน หากไม่ปฏิบัติตามจะต้องเสียค่าปรับเป็นเงิน 1,000 ดอลลาร์สหรัฐ แต่การปฏิเสธวัคซีนในปัจจุบันไม่ได้จำกัดอยู่แค่ชาวยิวที่เคร่งศาสนา มันกำลังเกิดขึ้นทั่วสหรัฐอเมริกา 

วัคซีน คือสารที่ผลิตขึ้นจากจุลชีพก่อโรค ทั้งจากเชื้อโรคที่ตายแล้ว หรือจากเชื้อโรคที่อ่อนแอจนไม่อาจทำอันตรายต่อร่างกายมนุษย์ได้อีก  หลักการคือสร้างความเตรียมพร้อมให้แก่ระบบภูมิคุ้มกัน เมื่อวัคซีนถูกฉีดเข้าสู่ร่างกาย เม็ดเลือดขาวจะกำจัดเชื้อโรคตามปกติ และผลิตแอนติบอดีขึ้นเพื่อต่อสู้กับโรค ส่งผลให้เมื่อติดเชื้อจริงร่างกายจะจัดการกับเชื้อโรคได้เร็วกว่า เป็นวิธีการป้องกันโรคซึ่งดีกว่าการปล่อยให้ป่วยแล้วรักษา แม้วัคซีนช่วยป้องกันการเสียชีวิตทั่วโลกปีละหลายล้านคน แต่ที่เพิ่มตามมาด้วยคือกระแสการปฏิเสธวัคซีน ความกลัววัคซีนในรูปแบบใหม่นี้ไม่อิงกับศาสนา และกำลังระบาดในกลุ่มชนชั้นกลางชาวอเมริกัน

กระแสปฎิเสธไปจนถึงความกลัวในการรับวัคซีนที่กำลังระบาดหลายที่ในสหรัฐนี้มีที่มาจากประเทศอังกฤษ แต่เดิม การฉีดวัคซีนต้องฉีดกันหลายเข็ม  จนกระทั่ง ปี 1971 ดร.เมาริซ ฮิลล์แมน ได้พัฒนาวัคซีค MMR ซึ่งรวมวัคซีนสำหรับป้องกัน โรคหัด คางทูม และ หัดเยอรมัน ไว้ในเข็มเดียวเพื่อให้เด็กได้รับวัคซีนที่ครบโดยไม่ต้องฉีดซ้ำหลายๆคร้ัง  โรงพยาบาลในอังกฤษได้นำ MMR มาใช้ในช่วงทศวรรษ 80-90 การฉีดวัคซีนซึ่งปกติจะทำในช่วงอายุที่เด็กเริ่มแสดงอาการออทิสติก ส่งผลให้พ่อแม่หลายคนที่ลูกกลายเป็นออทิสติกปักใจเชื่อว่า วัคซีน MMR คือสาเหตุ

ปี 1998 แพทย์รายหนึ่งของอังกฤษ แอนดรูว์ เวกฟิลด์ ได้ตีพิมพ์งานวิจัยในนิตยสาร Lancet ว่า การฉีดวัคซีน MMR จะทำให้ลำไส้อักเสบอ่อนแอเป็นแผล และโปรตีนจากลำไส้จะแทรกซึมผ่านแผลไปทำลายสมองจนเป็นออทิสติก เขาเสนอความเห็นต่อต้าน MMR และแนะนำให้กลับไปใช้วัคซีนแยกเข็มตามแต่ละโรคเหมือนเดิม ข่าวนี้สร้างความปั่นป่วนไปทั่ว พ่อแม่ในหลายประเทศปฏิเสธที่จะให้ลูกฉีดวัคซีน แม้จะไม่ใช่วัคซีน MMR ก็ตาม เกิดการระบาดของโรคหัดในอังกฤษ และยุโรป มีเด็กเจ็บป่วยจำนวนมาก และบางส่วนเสียชีวิต ภายหลังมีสื่อมวลชนตามขุดคุ้ยและพบว่า งานวิจัยที่ว่าวัคซีน MMR มีผลทำให้เกิดออทิสติกเป็นงานวิจัยปลอม โดยนายแพทย์เวกฟิลด์รับเงินจากทนายความคนหนึ่งมาปั้นงานวิจัยนี้เพื่อนำไปให้พ่อแม่เด็กกลุ่มหนึ่งใช้ในการฟ้องร้องบริษัทยาที่ผลิตวัคซีน MMR  นายแพทย์เวกฟิลด์ถูกถอนใบอนุญาต เขาต้องออกจากเกาะอังกฤษมาอยู่ที่สหรัฐอเมริกาและเผยแพร่ความเชื่อวัคซีนทำให้เกิดออทิสติกต่อ เกิดลัทธิต่อต้านวัคซีนและแพร่ขยายไปทั่ว งานวิจัยลวงโลกของเขาเปลี่ยนมุมมองของสังคมต่อวัคซีนไปตลอดกาล ผ่านมาหลายสิบปีมรดกจากความโลภของนายแพทย์เวกฟิลด์ยังคงหลงเหลือ ในขณะที่จุดอื่นที่ยากจนของโลก ผู้คนล้มตายเพราะเข้าไปถึงวัคซีน แต่ที่นี่ผู้คนจะตายเพราะปฏิเสธไปรับวัคซีน

ช่วงสองถึงสามปีที่ผ่านมา จำนวนผู้เสียชีวิตจากโรคหัดในยุโรปเพิ่มขึ้นถึง 6 เท่า สถานที่ที่น่ากังวลที่สุดก็คือยูเครน ในฐานะประเทศที่ผู้คนมีอัตราได้รับวัคซีนต่ำที่สุดในยุโรป ช่วงเดือนพฤษภาคมปี 2018 ถึงเดือนเมษายนที่ผ่านมา มีรายงานผู้ป่วยโรคหัดมากถึง 83,000 คน  จำนวนดังกล่าวใกล้เคียงกับในมาดากัสการ์ที่มีผู้ป่วยราว 85,000 คน ทั้งๆที่ยูเครนมีระบบสาธารณสุขที่ดีกว่า ตัวเลขที่สูงน่าตกใจทำให้รัฐบาลยูเครนประกาศห้ามเด็กที่ไม่ได้ฉีดวัคซีนเข้าเรียนร่วมกับเด็กทั่วไป สิ่งที่เกิดขึ้นตามมาคือการประท้วงจากบรรดาพ่อแม่ที่ไม่เชื่อในวัคซีน ส่วนในสหรัฐฯ ปีนี้พบผู้ติดเชื้อแล้วมากถึง 1,250 ใน 31 รัฐทั่วประเทศ นับว่าเป็นจำนวนที่มากที่สุดเท่าที่เคยมีมาในรอบ 27 ปี  บรรดาโรงเรียนต่างๆ พากันส่งจดหมายถึงผู้ปกครองเตือนให้พาลูกๆ ไปฉีดวัคซีน อีกทั้งยังใช้มาตรการขั้นเด็ดขาด เชิญตัวเด็กคนนั้นๆ ออกจากห้องเรียน หากพบว่ายังไม่ได้รับการฉีดวัคซีน แต่การบังคับใช้ไม่เพียงพอที่จะยุติการแพร่ระบาดอย่างยั่งยืน วิธีที่ดีที่สุดคือการแก้ไขความเข้าใจผิดให้ถูกต้อง และแน่นอนมันคือวิธีที่ยากที่สุดด้วยเช่นกัน 

หลายสิบปีของการเผยแพร่ข่าวปลอม ชาวอเมริกันจำนวนมากหวาดกลัววัคซีนขึ้นสมอง และอีธานไม่ใช่เหยื่อเพียงรายเดียว ยังมีเด็กอีกมากที่ต้องเติบโตขึ้นมากับความเสี่ยง เมื่อพวกเขาไม่เคยได้รับการฉีดวัคซีนเลย ท่ามกลางความสะดวกรวดเร็วในการเข้าถึงข่าวสาร ทุกวันนี้โซเชียลมีเดียกลายมาเป็นเครื่องมือใหม่ที่บรรดาผู้ต่อต้านวัคซีนใช้ในการเผยแพร่แนวคิด มีนาคม 2019 เฟซบุ๊คเผยมาตรการใหม่ในการจัดการกับข่าวปลอม โพสต์ข้อความที่เกี่ยวข้องกับการต่อต้านการฉีดวัคซีนทั้งหมดจะถูกถอดออกจากสังคมออนไลน์ หลังจากนั้น Pinterest และ Youtube ก็ออกมาประกาศนโยบายคล้ายๆกัน แม้เนื้อหาที่เผยแพร่ความเชื่อผิดๆ ถูกลบไปจากโลกออนไลน์ แต่การขจัดความเชื่อฝังหัวของผู้คนไม่อาจเปลี่ยนแปลงได้ในคืนเดียว

ในมุมของปัจเจกชน การจะรับหรือไม่รับวัคซีนคือสิทธิส่วนบุคคล ทุกคนมีสิทธิในร่างกายตนเอง รัฐบาลไม่อาจใส่อะไรเข้ามาในร่างกายได้ หากเจ้าของไม่ยินยอม แต่ในมุมของโลกาภิวัฒน์ เมื่อคนๆ หนึ่งปฏิเสธวัคซีน เขากำลังพาทั้งโลกไปเสี่ยงด้วย จะด้วยเหตุผลทางศาสนาหรือวิทยาศาสตร์ หากจำนวนผู้ปฏิเสธวัคซีนยังคงเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ โรคร้ายอย่างฝีดาษ บาดทะยัก และโปลิโอจะกลับมา โลกกำลังก้าวถอยหลัง  ความลังเลในการรับวัคซีนหวนกลับมาอีกครั้ง เช่นเดียวกับที่เคยเกิดขึ้นเมื่อครั้งวัคซีนเริ่มเป็นที่รู้จัก 
 

ติดตามเรื่องราวจากทั่วโลกในรายการ "รอบโลก By กรุณา บัวคำศรี" ทุกวันพุธ และ พฤหัสบดี เวลา 22.30 น. ทาง PPTV HD ช่อง 36  รับชมย้อนหลัง http://pptv36.tv/9Oh