กระเช้าภูกระดึง เพื่อใคร

 

ผลการศึกษาโครงการก่อสร้างกระเช้าไฟฟ้าขึ้นภูกระดึง ที่องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน หรือ อพท.เสนอเข้าที่ประชุมคณะรัฐมนตรี เมื่อวันที่ 23 กุมภาพันธ์ที่ผ่านมา คือ เส้นทาง B หลังก่อนหน้านี้ มีการเสนอเส้นทางก่อสร้างไว้ทั้งหมด 4 เส้นทาง

กระเช้าไฟฟ้าขึ้นภูกระดึง เส้นทาง B มีความยาวในทางราบ ระยะทาง ประมาณ 4 กิโลเมตร สถานีต้นทางและปลายทางอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติภูกระดึง จังหวัดเลย สถานีต้นทางจะตั้งอยู่ห่างจากศูนย์บริการนักท่องเที่ยวศรีฐาน ซึ่งเป็นเส้นทางเดินขึ้นภูกระดึงในปัจจุบัน ไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ประมาณ 3.5 กิโลเมตร ขณะที่สถานีปลายทางตั้งอยู่ห่างจากบริเวณหลังแปไปทางทิศตะวันตก 600 เมตร ที่ความสูงจากระดับน้ำทะเลปานกลางประมาณ 1,255 เมตร  ห่างจากศูนย์บริการนักท่องเที่ยววังกวางประมาณ 3 กิโลเมตร

ส่วนการออกแบบ ตามผลการศึกษา ระบุว่า จะใช้การประกอบชิ้นส่วนนอกเขตป่าและขนส่งไปติดตั้งทางอากาศ ไม่มีการตัดต้นไม้ตามแนวเส้นทางวางสายเคเบิล กระเช้าเป็นแบบโมโนเคเบิล สายเดียวมีเสารองรับ 7 ต้น  ระบบกระเช้าไฟฟ้าแบบเก๋ง ชนิด 8 ที่นั่ง  32 ตัว รับคนได้ 4-15 คนต่อครั้ง 4,000 คน ต่อชั่วโมง 10,000 คนต่อวัน

ประเด็นที่หลายฝ่ายกังวลในโครงการก่อสร้างกระเช้าไฟฟ้าภูกระดึง คือผลกระทบสิ่งแวดล้อม เนื่องจากตั้งอยู่ในเขตอุทยานฯและมีแนวเส้นทางกระเช้าบางส่วนอยู่ในพื้นที่คุณภาพลุ่มน้ำ

ผลการศึกษาระบุว่า พื้นที่ ชั้นคุณภาพของลุ่มน้ำที่ต้องใช้ก่อสร้าง ประกอบด้วย สถานีต้นทาง ตั้งอยู่ในคุณภาพลุ่มน้ำชั้น 4 พื้นที่ประมาณ 2 ไร่ สถานีปลายทาง ตั้งอยู่ในคุณภาพลุ่มน้ำชั้น 1A พื้นที่ประมาณ 1 ไร่ พื้นที่ก่อสร้างเสารวม 7 ต้น ตั้งอยู่ในคุณภาพลุ่มน้ำชั้น 4 และ 1A รวมกันไม่ถึง 1 ไร่ ซึ่งทางศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่ทำการศึกษาผลกระทบ ระบุว่า ขนาดของพื้นที่คุณภาพลุ่มน้ำที่ใช้ก่อสร้างทั้งหมด รวมกันประมาณ 4 ไร่ ไม่มีผลต่อการรับน้ำและระบบน้ำ และจะสูญเสียพื้นที่ป่าเพียง 5,700 ตารางเมตร

นี่เป็นบางส่วนของรายละเอียดผลการศึกษาโครงการก่อสร้างกระเช้าไฟฟ้าขึ้นภูกระดึง ที่มีความพยายามผลักดันให้เกิดขึ้นมานานกว่า 30 ปี หากดูผลการศึกษาของโครงการที่ระบุพื้นที่สร้าง ผลกระทบจากโครงสร้างของกระเช้าทั้งหมด จะเห็นว่า ไม่กระทบต่อระบบนิเวศมากนัก ตามผลการศึกษาที่ยืนยันและนักวิชาการเชื่อว่า รายงานผลการศึกษาครั้งนี้จะผ่านการทำรายงานวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม หรือ อีไอเอ ได้ไม่ยาก คำถามต่อมาคือ หากกระเช้าไฟฟ้าเกิดขึ้นจริงจะคุ้มทุนหรือไม่ และจะเกิดปัญหาในแง่ของขีดความสามารถรองรับนักท่องเที่ยวหรือไม่

ในแง่ของเทคโนโลยีในการก่อสร้างกระเช้าไฟฟ้าขึ้นภูกระดึง ที่ระบุว่า ประกอบชิ้นส่วนนอกป่าก่อนลำเลียงทางอากาศเข้าไปติดตั้ง และจำนวนเสาเพียง 7 ต้น ไม่กระทบต่อพื้นที่ป่าและลุ่มน้ำ ก็ อาจทำให้โครงการนี้เกิดขึ้นได้ไม่ยาก แต่สิ่งที่ต้องพิจารณาต่อมา ถึงความเหมาะสม คือ ลักษณะรูปแบบการท่องเที่ยว ที่อาจต้องก่อสร้างอย่างอื่นตามมาในอนาคตเพื่อรองรับนักท่องเที่ยว ถึงแม้ปัจจุบันผลการศึกษาจะไม่ได้ระบุไว้ก็ตาม

หากใครเคยเดินทางไปภูกระดึง จะรู้ว่า ยอดภูกระดึงนั้น มีลักษณะ เป็นยอดเขาตัดราบ มีพื้นที่ประมาณ 60 ตารางกิโลเมตร และหากต้องการไปจุดท่องเที่ยวอื่นๆด้านบน ต้องเดินไปเท่านั้น (WALL) เช่น หากต้องการไปผานกแอ่น ซึ่งเป็นจุดชมพระอาทิตย์ขึ้นที่สวยที่สุด ต้องเดินจาก ศูนย์บริการนักท่องเที่ยววังกวางไป 1 กิโลเมตร หรือจะไปจุดชมประอาทิตย์ตกอย่างผาหล่มสัก จุดยอดนิยมของภูกระดึง ต้องเดินไปไกลถึง2 กิโลเมตร

และหากเป็นเช่นนั้น สถานีปลายทางของกระเช้า ที่อยู่บริเวณหลังแป ก็ไม่ได้ไปถึงแหล่งท่องเที่ยวต่างๆบนภูได้ง่าย ซึ่งหากคิดในแง่ของการตอบโจทย์ ว่า ต้องสร้างความสะดวกสบายให้นักท่องเที่ยว แค่เพียงกระเช้าก็ยังไม่เพียงพอ ซึ่งนี้อาจเป็นโจทย์ในอนาคต ว่าจะต้องสร้างหรือมีพาหนะอื่นๆเข้าไปตอบสนองความต้องการของนักท่องเที่ยวด้วยหรือไม่

นอกจากนี้ ปกติอุทยานแห่งชาติภูกระดึงจะกำหนดปิดอุทยานฯในช่วงฤดูฝน ตั้งแต่เดือน พฤษภาคม จนถึง ตุลาคมของทุกปี เพื่อให้ระบบนิเวศได้ฟื้นตัว และอีกเหตุผลนึง คือ ฤดูฝน ไม่เหมาะกับการท่องเที่ยว เพราะบนภูจะเต็มไปด้วยหมอกมองไม่เห็นทัศนวิสัย ซึ่งหากกระเช้าเกิดขึ้นจริง จะเปิดอุทยานให้ท่องเที่ยวตลอดทั้งปีได้หรือไม่ และถ้าหากไม่เปิดตลอดปี กระเช้าที่สร้างด้วยงบประมาณกว่า 600 ล้านบาทจะคุ้มค่าต่อการลงทุนหรือไม่ และหากเปิดตลอดปีจะมีนักท่องเที่ยวมาเที่ยวช่วงฤดูฝนหรือไม่

ปัจจุบันมีนักท่องเที่ยวไปภูกระดึงประมาณปีละ 62,000 คน ซึ่งจะไปเยอะในช่วงเสาร์อาทิตย์ ประมาณ 1,000 คน และช่วงหยุดยาว ประมาณ 3,000 คน ถ้านำตัวเลขมาเฉลี่ยก็คือประมาณ 172 คน/วัน ในขณะที่การศึกษาของบริษัทที่ทำอีไอเอ ระบุว่าภูกระดึงมีความสามารถในการรองรับนักท่องเที่ยวได้วันละ 1,925 คนในกรณีที่ไม่มีกระเช้าและ 4,425 คนในกรณีที่มีกระเช้า ส่วนของมหาวิทยาลัยมหิดลในปีพ.ศ.2537 ระบุว่ารองรับได้วันละ 1,500 คน

ส่วนของโครงการปัจจุบันตั้งเป้าไว้เฉลี่ยประมาณวันละ 700 คน หรือประมาณ 253,500 คนต่อปี หรือให้มีนักท่องเที่ยวเพิ่มขึ้นจากเดิมประมาณ 4 เท่ารวมนักท่องเที่ยวทั้งค้างคืนและไม่ค้างคืน

ปัจจุบันภูกระดึงเผชิญกับปัญหา นักท่องเที่ยวล้นอุทยานฯ อยู่แล้ว โดยเฉพาะช่วงวันหยุดยาว ที่มีนักท่องเที่ยวเฉลี่ยประมาณ 3000 คน การเกิดขึ้นของกระเช้าไฟฟ้า ที่จะทำให้การขึ้นไปภูกระดึงง่ายขึ้น ก็ส่งผลให้เกิดความกังวลถึงผลกระทบจากจำนวนนักท่องเที่ยวที่อาจมีมากเกินไป ขณะที่ปัจจุบัน อุทยานแห่งชาติหลายแห่ง ก็ยังไม่สามารถควบคุมจำนวนนักท่องเที่ยวได้อย่างจริงจัง ซึ่งหากจำนวนนักท่องเที่ยวบนภูกระดึงมากเกินไป ย่อมส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศด้านบนซึ่งถือเป็นระบบนิเวศที่มีความหลากหลายแห่งหนึ่งของโลก

การจะเกิดขึ้นของกระเช้าไฟฟ้าขึ้นภูกระดึง ในประเด็นว่าการก่อสร้างนั้นจะทำให้สูญเสียพื้นที่ป่า หรือกระทบต่อระบบนิเวศ อาจไม่น่ากังวลเท่ากับ เรื่องขีดความสามารถในการรองรับท่องเที่ยว ซึ่งเรามีบทเรียนให้เห็นหลายแห่ง ถึงความเสื่อมโทรมของธรรมชาติจากการท่องเที่ยวที่มากเกินไป ซึ่งประเด็นนี้เอง นักวิชาการ ศูนย์บริการวิชาการแห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่ทำอีไอเอ ก็ยอมรับว่า น่าเป็นห่วง และ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่าง กรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืชต้องบริหารจัดการหลังจากนี้
 

ส่วนอีกประเด็นที่ถูกพูดถึง คือ อาชีพลูกหาบ รวมถึงร้านค้าตามซำต่างๆในเส้นทางเดินขึ้นภูกระดึง ที่อาจจะต้องหายไปเมื่อกระเช้าไฟฟ้าเกิดขึ้น ปัจจุบันลูกหาบที่ภูกระดึง มีทั้งหมด 337 คน ร้านค้า ตามเส้นทางเดิน 119 ร้าน ซึ่งผลการศึกษาระบุว่า กว่าร้อยละ99.99 ทั้งหมดเห็นด้วยกับการก่อสร้างกระเช้า และทางโครงการมีแผนที่จะรองรับการเปลี่ยนอาชีพ ส่วนเงินชดเชยจากรายได้ที่สูญเสียไปแต่ยังไม่มีการพูดถึง ซึ่งลูกหาบส่วนใหญ่ยังมีความกังวลเรื่องนี้