ผศ.ดร. ภาสกร ปนานนท์ ภาควิชาวิทยาศาสตร์พื้นพิภพ คณะวิทยาศาสตร์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ นักวิจัยชุดโครงการลดภัยพิบัติจากแผ่นดินไหวในประเทศไทย สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว) ได้เขียนบทความเรื่อง “ข้อสังเกตจากแผ่นดินไหวที่ญี่ปุ่น” ไว้ว่า เหตุการณ์แผ่นดินไหวรุนแรงขนาด 6.2-7.0 ที่เกิดต่อเนื่องกันช่วงวันที่ 14-15 เมษยน พ.ศ. 2559 ที่ผ่านมา ในพื้นที่บริเวณใกล้ๆ เมืองคุมาโมโตะ บนเกาะคิวชู ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศญี่ปุ่น ได้สร้างความเสียหายต่อชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนเป็นบริเวณกว้าง เนื่องจากแผ่นดินไหวครั้งนี้ทำให้พื้นดินมีการสั่นสะเทือนค่อนข้างรุนแรง (ความรุนแรงของแผ่นดินไหวระดับ 9) ทำให้มีอาคารบ้านเรือนพังถล่มลงมาหลายหลัง มีผู้เสียชีวิตและบาดเจ็บเป็นจำนวนมาก ซึ่งแผ่นดินไหวขนาดเท่านี้จะทำให้เกิดแผ่นดินไหวตาม (aftershock) เกิดขึ้นตามมาเป็นจำนวนมาก สำนักงานสำรวจธรณีวิทยาประเทศสหรัฐอเมริกา (US Geological Surveys, USGS) ได้รายงานว่าแผ่นดินไหวดังกล่าวเป็นแผ่นดินไหวที่เกิดที่ระดับค่อนข้างตื้น (อยู่ในช่วงความลึกประมาณ 10-15 กิโลเมตร) และเกิดจากการเลื่อนตัวของรอยเลื่อนแบบรอยเลื่อนตามแนวระนาบแบบเลื่อนไปทางขวาของรอยเลื่อนที่วางตัวอยู่ในทิศตะวันออกเฉียงเหนือ-ตะวันตกเฉียงใต้
ทางตอนใต้ของประเทศญี่ปุ่นโดยเฉพาะบริเวณเกาะคิวชู เป็นบริเวณที่ตั้งอยู่ในเขตการมุดตัวของแผ่นธรณี (หรือเรียกง่ายๆ ว่าแผ่นเปลือกโลก) ทะเลฟิลิปปินส์ที่มุดตัวลงไปข้างใต้แผ่นธรณียูเรเชียด้วยความเร็วประมาณ 58 มิลลิเมตร ต่อปี ทำให้มีพลังงานสะสมจำนวนมาก เนื่องจากเป็นแนวมุดตัวที่ใหญ่มากเราจึงเห็นได้ว่าในบริเวณนี้มีแผ่นดินไหวเกิดขึ้นเป็นจำนวนมากมาโดยตลอด แต่สิ่งที่ค่อนข้างจะแปลกสำหรับแผ่นดินไหวในครั้งนี้ก็คือส่วนมากแผ่นดินไหวที่เกิดในบริเวณนี้จะเป็นแผ่นดินไหวระดับลึกซึ่งเกิดตามแนวของแผ่นธรณีทะเลฟิลิปปินส์ที่มุดตัวลงไปข้างใต้แผ่นธรณียูเรเชีย มีรายงานว่าในรอบประมาณ 100 ปีที่ผ่านมา มีแผ่นดินไหวระดับตื้น (ความลึกน้อยกว่า 50 กิโลเมตร) ที่มีขนาดใหญ่มากกว่า 5 เกิดขึ้นในรัศมี 100 กิโลเมตร จากแผ่นดินไหวครั้งนี้ เพียงแค่ 13 ครั้งเท่านั้น และทำให้เกิดความเสียหายไม่มากนัก แต่แผ่นดินไหวครั้งนี้กลับเกิดขึ้นในระดับตื้นและทำให้เกิดความเสียหายอย่างมาก ข้อสังเกตอีกประการได้แก่ ก่อนเกิดแผ่นดินไหวคขนาด 7.0 ในครั้งนี้เพียง 1 วัน ได้เกิดแผ่นดินไหวขนาด 6.2 และแผ่นดินไหวตาม ขนาดปานกลางอีกหลายครั้ง จึงมีความเป็นไปได้ว่าแผ่นดินไหวที่เกิดขึ้นก่อนหน้านี้มีโอกาสถ่ายทอดพลังงานและทำให้เกิดแผ่นดินไหวขนาด 7.0 ตามมาได้ ซึ่งเป็นเรื่องที่นักวิทยาศาสตร์เริ่มสนในในประเด็นนี้มากขึ้น ดังเช่นการเกิดชุดแผ่นดินไหวในรัฐแคลิฟอเนียร์ ประเทศสหรัฐอเมริกาหรือการเกิดแผ่นดินไหวที่ประเทศชิลีเป็นต้น ซึ่งคงต้องศึกษากันต่อไป
สำหรับประเทศไทยเองผลกระทบทางอ้อมที่ตามมาสู่สังคมไทยก็คือความวิตกกังวลของแผ่นดินไหวครั้งนี้ว่าจะส่งผลต่อรอยเลื่อนต่างๆในประเทศไทยอย่างไรบ้าง เนื่องจากแผ่นดินไหวครั้งนี้อยู่ไกลจากประเทศไทยนับพันกิโลเมตร พลังงานที่ส่งต่อมาถึงรอยเลื่อนบ้านเราจึงมีน้อยมากและไม่น่าจะส่งผลกระทบต่อประเทศไทยแต่อย่างใด
แต่ปัญหาที่สำคัญของประเทศไทยก็คือเรามีการศึกษาด้านแผ่นดินไหวในประเทศไทยค่อนข้างน้อยมาก เนื่องจากภัยแผ่นดินไหวถูกมองว่ามีโอกาสเกิดน้อยกว่าน้ำท่วมหรือภัยแล้งและภัยอื่นๆที่เกิดขึ้นบ่อยกว่า ทำให้รัฐบาลที่ผ่านมาแทบทุกยุคสมัย ให้ความสำคัญกับการสนับสนุนงบประมาณในการศึกษาด้านรอยเลื่อนและแผ่นดินไหวน้อยมากๆ เราอาจจะพอทราบตำแหน่งรอยเลื่อนมีพลังว่าวางตัวอยู่บริเวณไหนบ้าง แต่รอยเลื่อนที่สำคัญคือรอยรอยเลื่อนที่วางตัวซ่อนอยู่ (hidden fault) ซึ่งถ้าวางตัวอยู่ใกล้ๆเมืองหรือกลางเมืองใหญ่แล้วเกิดแผ่นดินไหวขึ้นมา ความเสียหายจะรุนแรงอย่างมาก เรามีตัวอย่างที่ดีมากจากกรณีแผ่นดินไหวที่ประเทศเฮติหรือนิวซีแลนด์ ซึ่งแม้ว่าจะผ่านมาหลายปีแล้ว แต่การสร้างเมืองให้กลับคืนมาเหมือนเดิมแทบจะเป็นไปไม่ได้เพราะใช้งบประมาณหลายแสนล้านบาท แม้ในบ้านเราเอง แผ่นดินไหวขนาด 6.2 ที่อำเภอแม่ลาว จังหวัดเชียงราย ซึ่งเกิดในพื้นที่ที่ชุมชนไม่หนาแน่นมากนักความเสียหายยังมีมูลค่าสูงถึงเกือบหนึ่งหมื่นล้านบาท การที่เราให้ความสำคัญกับการศึกษาด้านแผ่นดินไหวและรอยเลื่อนน้อยทำให้เราไม่มีโอกาสทราบได้เลยว่ารอยเลื่อนในบ้านเราได้รับพลังงานสะสมไว้มากน้อยแค่ไหนแล้ว และมีความเสี่ยงแค่ไหนที่จะเกิดแผ่นดินไหวในอนาคต เราจึงไม่ควรประมาทเช่นกัน และจำเป็นต้องสร้างองค์ความรู้ด้านแผ่นดินไหวของไทยให้เพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ ไปพร้อมๆ กับการเตรียมพร้อมในภาคประชาชาชน ไม่ว่าจะเป็นการให้ความรู้ในการเอาชีวิตรอดขณะที่เกิดแผ่นดินไหวและการสร้างหรือปรับปรุงอาคารบ้านเรือนให้แข็งแรง สามารถต้านทานแผ่นดินไหวได้มากขึ้น ซึ่งจะช่วยในการวางแผนรับมือแผ่นดินไหวและทำให้เกิดความสูญเสียน้อยที่สุด
- คอนเทนต์พิเศษ
สำหรับคุณ - TOP ประเด็นร้อน
- วิดีโอยอดนิยม
