รับมือ “ข้อมูลข่าวสารเท็จ” ในโลกยุคโซเชียล

เผยแพร่ 4 ก.พ. 2562 ,14:51น.

ปัจจุบันท่ามกลางเทคโนโลยีที่ก้าวล้ำ พาผู้คนเปลี่ยนไปสื่อสารบนโลกออนไลน์กันเป็นจำนวนมาก ทั้งรวดเร็วฉับไว และลงทุนไม่ต้องเยอะ ทำให้บุคคลทั่วไปสามารถมีช่องทาง และเสรีภาพในการเผยแพร่ข่าวสารต่าง ๆ ออกไปได้ในเวลาอันรวดเร็ว แต่ยังมีข้อมูลข่าวสารจำนวนไม่น้อยที่ไม่ได้ผ่านการกลั่นกรอง และยังไม่ได้ถูกตรวจสอบก่อนว่าข้อมูลเหล่านั้นเป็นข้อมูลลวง หรือข้อมูลจริง

ภายในงาน Fact-checking for media professionals ที่โรงแรมเซนต์ รีจิส กรุงเทพ ดร.เจษฎา ศาลาทอง หัวหน้าโครงการ Trusted Media Thailand ระบุว่า ในระดับนานาชาติ ผู้ที่ทำหน้าที่ในการตรวจสอบข้อเท็จจริง (Fact check) เริ่มเป็นที่ยอมรับและมีความต้องการมากขึ้น ในทั้งหน่วยงานภาครัฐ และสื่อมวลชน ก็เริ่มมีบุคคลเหล่านี้จำนวนมากขึ้น แสดงให้เห็นว่าเป็นสิ่งที่มาในกระแสสากล

สำหรับ ลักษณะความผิดปกติของข่าวสารมี 3 กลุ่ม ประกอบด้วย 1.ข้อมูลที่ผิดพลาด ไม่ได้ตั้งใจ และไม่ได้ก่อให้เกิดผลเสีย (Miss information), 2. ข้อมูลที่ผิดพลาด ไม่ได้ตั้งใจ แต่ก่อให้เกิดผลเสีย (bit information) และ 3. ข้อมูลที่จงใจให้เกิดผลเสีย (Mal information) ซึ่งเป็นข้อมูลพบเห็นได้บ่อยครั้ง และจำนวนมากในปัจจุบัน โดยเฉพาะในช่วงของการเลือกตั้งที่กำลังจะมาถึง จะมีการปล่อยข้อมูลข่าวสารที่หวังจะทำลา หรือดิสเครดิตฝ่ายตรงข้าม รวมในเรื่องการหลอกลวงข้อมูลด้านสุขภาพ และการหลอกลวงเอาเงิน

โดยสาเหตุที่มีการแชร์ข้อมูลที่ไม่ถูกต้องกันอย่างมากมายในยุคปัจจุบัน เหตุผลมีอยู่ 2 อย่าง คือ ง่ายและก็ได้ประโยชน์ เพราะเทคโนโลยีในปัจจุบันสามารถทำให้ทุกคนใช้สมาร์ทโฟนตัดต่อรูปภาพภาพ หรือเอาเอาโลโก้อะไรมาตัดแปะ จึงทำให้สร้างได้ง่าย รวมถึงเมื่อสมาร์ทโฟนเข้าถึงอินเทอร์เน็ตได้ ก็สามารถที่จะส่งต่อข้อมูลได้ง่าย และก็ไปได้อย่างรวดเร็วมาก

“เนื้อหาอะไรที่มีการแชร์กันไปได้มากที่สุด ส่วนใหญ่จะเป็นเนื้อหาด้านสุขภาพ เรื่องของโรคภัยไข้เจ็บ ภายใต้สิ่งที่เขาบอกว่าปราถนาดี หวังดี คนไทยเราชอบที่จะแบ่งปัน แต่หลาย ๆ ครั้งสิ่งที่เราแชร์กันออกไป มันจะก่อให้เกิดผลเสีย หรือเป็นเครื่องมือของกลุ่มคนที่หวังผลประโยชน์อยู่ด้วย” ดร.เจษฎา กล่าว

หัวหน้าโครงการ Trusted Media Thailand กล่าวต่อว่า 3 เสาหลักในการตรวจสอบข้อเท็จจริง คือ ต้องแยกแยะก่อนว่าอะไรเป็นข้อเท็จจิง และอะไรเป็นข้อคิดเห็น หลังจากนั้นสืบหาต้อตอก่อนว่าที่มาของเรื่องนี้มาจากไหน และไปดูว่าที่มานั้น มาได้อย่างไร แหล่งที่มาเชื่อถือได้มาก หรือน้อยแค่ไหน สุดท้ายดูเนื้อหาว่ามีความถูกต้อง และน่าเชื่อถือได้แค่ไหน

เครื่องมือการตรวจสอบข่าวสาร จริง หรือ เท็จ ?

ราเชล บลันดี (Rachel Blundy) ผู้เชี่ยวชาญด้านการตรวจสอบข้อเท็จจริง (Fact-checking) เปิดเผยถึงเครื่องมือในการตรวจสอบข้อมูลเท็จเรียกว่า Reverse Image Search โดยการนำรูปภาพ หรือวิดีโอจากบุคคลที่นำมาเผยแพร่มาตรวจสอบได้ทาง

1.Google Image Search โดยสามารถนำรูปภาพ หรือแคปหน้าจอวิดีโอที่จะคนหาใส่ลงไป จากนั้นกูเกิลจะแสดงผลให้เห็นถึงที่มาต้นตอของรูปภาพ หรือวิดีโอนั้น ว่ามาจากไหน

2. EXIF Data View สามารถตรวจสอบข้อมูลในรูปได้ว่า บุคคลที่นำรูปออกมาเผยแพร่นั้นเป็นคนถ่ายภาพจริงหรือไม่