รู้จัก กลไกระดับทวิภาคี "ไทย-กัมพูชา" ด้านชายแดน

เหตุการณ์ความไม่สงบ บริเวณชายแดนไทย-กัมพูชา เกิดขึ้นและยืดเยื้อมาเกือบหนึ่งสัปดาห์ จากนั้นผู้นำรัฐบาลไทยและกัมพูชาได้ร่วมประชุมนัดพิเศษ ที่กรุงกัวลาลัมเปอร์ ประเทศมาเลเซีย เวลา 15.00 น. ก่อนบรรลุข้อตกลง "หยุดยิง และไม่มีเงื่อนไข" ตั้งแต่ช่วงเวลาเที่ยงคืนที่ผ่าน ซึ่งหลังจากนี้ จะมีการประชุมหารือระดับทวิภาคี ที่เป็นไปตามกลไก ระดับทวิภาคีของไทย-กัมพูชาในด้านชายแดน PPTV จึงรวบรวมข้อมูลว่าปัจจุบัน ไทยและกัมพูชา มีกลไกความร่วมมือในด้านชายแดนกี่ระดับ และมีอะไรบ้าง

 

กระทรวงการต่างประเทศ

กลไกระดับทวิภาคี หมายถึง ความร่วมมือระหว่างสองประเทศ เพื่อแก้ไขปัญหาหรือดำเนินกิจกรรมร่วมกัน โดยมักจะเกี่ยวข้องกับการหารือ และตกลงในประเด็นต่างๆ ที่มีผลกระทบร่วมกัน  อย่าง ในความสัมพันธ์ระหว่างไทยและกัมพูชา มีการใช้กลไกระดับทวิภาคีเพื่อจัดการปัญหาชายแดน 

โดยปัจจุบันไทยกับกัมพูชามีกลไกความร่วมมือในประเด็นชายแดนร่วมกัน 3 ระดับหลัก ได้แก่

1. กลไกการหารือภายใต้คณะกรรมาธิการเขตแดนร่วมไทย - กัมพูชา (Joint Boundary Commission)  หรือ JBC เป็นกลไกทวิภาคีที่สำคัญในการหารือกันทางเทคนิคและข้อกฎหมายระหว่างประเทศซึ่งจัดตั้งขึ้นตามบันทึกความเข้าใจ (Memorandum of Understanding - MOU) ว่าด้วยการสำรวจและจัดทำหลักเขตแดนทางบกปี 2543 เพื่อทำการสำรวจและจัดทำหลักเขตแดนทางบกของทั้งสองประเทศเป็นไปตามสนธิสัญญาสยาม - ฝรั่งเศส 

ซึ่งประกอบด้วยประธานร่วมและสมาชิกที่ได้รับการแต่งตั้งจากทั้งสองประเทศ เพื่อเป็นกลไกทวิภาคีหลักในการเจรจาประเด็นทางเทคนิคและข้อกฎหมายด้านเขตแดน โดย กลไกในระดับนี้ มีเป้าหมายเพื่อสร้างความชัดเจนในเรื่องอธิปไตยและลดความขัดแย้งในพื้นที่  

2.คณะกรรมการชายแดนทั่วไป (General Border Committee) หรือ GBC  เป็นกลไกทวิภาคีระดับสูงด้านความมั่นคง มีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมของไทยกับกัมพูชาเป็นประธานร่วม เพื่อหารือในการกำหนดแนวทางและมาตรการที่เหมาะสมเกี่ยวกับการส่งเสริมความร่วมมือและการรักษาความสงบเรียบร้อยในพื้นที่ชายแดนของทั้งสองประเทศ

โดยการประชุม GBC จะจัดขึ้นทุกปี  สลับกันเป็นเจ้าภาพ ซึ่งครั้งล่าสุด ไทยเป็นเจ้าภาพการประชุม GBC ครั้งที่ 17 เมื่อวันที่ 1 พฤษภาคม 2568

3.คณะกรรมการชายแดนส่วนภูมิภาค (Regional Border Committee)  หรือ RBC เป็นกลไกระดับทวิภาคีของฝ่ายทหาร เพื่อหารือในระดับพื้นที่ เกี่ยวกับการบริหารจัดการ การพัฒนา และการส่งเสริมความร่วมมือในการรักษาความสงบเรียบร้อยในพื้นที่ชายแดน ตลอดจนการแก้ไขปัญหาเฉพาะอื่น ๆ ซึ่งอาจจะเกิดขึ้นบริเวณชายแดนร่วมกัน โดยประธานร่วมเป็นระดับแม่ทัพภาคหรือตำแหน่งที่เทียบเท่า

สำหรับกลไกระดับ RBC แบ่งออกเป็น 3 ส่วน ได้แก่

3.1 ส่วนกองทัพภาคที่ 2 กับภูมิภาคทหารที่ 4 ของกัมพูชา ดูแลชายแดนด้านภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนใต้ (อุบลราชธานี ศรีสะเกษ สุรินทร์ บุรีรัมย์)

3.2 ส่วนกองทัพภาคที่ 1 กับภูมิภาคทหารที่ 5 ของกัมพูชา ดูแลชายแดนด้านภาคตะวันออกตอนบน (สระแก้ว)

3.3 ส่วนกองบัญชาการป้องกันชายแดนจันทบุรีและตราด (กปช. จต.) กับภูมิภาคทหารที่ 3 ดูแลชายแดนด้านภาคตะวันออกตอนล่าง (จันทบุรี ตราด)

โดยการประชุม RBC จะจัดขึ้นอย่างน้อยปีละสองครั้ง สลับกันเป็นเจ้าภาพ 

ทั้งนี้สำหรับกลไกทั้ง 3 ระดับเหล่านี้มีวัตถุประสงค์หลัก เพื่อลดความขัดแย้ง ที่มีการเจรจาและหารือกันอย่างต่อเนื่องช่วยลดความตึงเครียดและโอกาสในการเกิดความขัดแย้ง  สร้างความมั่นคง ด้วยการร่วมมือกันในการรักษาความสงบเรียบร้อยตามแนวชายแดน ช่วยเสริมสร้างความมั่นคงในพื้นที่ พัฒนาความสัมพันธ์ ในการทำงานร่วมกันอย่างใกล้ชิด ช่วยเสริมสร้างความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างสองประเทศ พัฒนาความเป็นอยู่ที่ดีของประชาชน ในการแก้ไขปัญหาและส่งเสริมความร่วมมือในพื้นที่ชายแดน ช่วยยกระดับความเป็นอยู่ของประชาชนในพื้นที่ 

สำหรับตัวอย่างการนำกลไกทวิภาคีไปใช้ ในการจัดการปัญหาชายแดน เช่น การหารือเพื่อปักปันเขตแดน การดูแลความสงบเรียบร้อย และการแก้ไขปัญหาเฉพาะหน้า ขณะที่ความร่วมมือด้านอื่นๆ เช่น การค้า การลงทุน การท่องเที่ยว และการพัฒนาพื้นที่ชายแดน  การศึกษา เป็นต้น