เมื่อเราก้าวเท้าเข้าสู่สวนสัตว์เพื่อใช้เวลาแห่งความสุขกับครอบครัว สิ่งหนึ่งที่มักถูกละเลยคือการตั้งคำถามถึงมาตรฐานในการดูแลสวัสดิภาพสัตว์ โดยเฉพาะในตลาดการค้า "สัตว์แปลก" หรือ Exotic Pet ที่กำลังได้รับความนิยมอย่างต่อเนื่อง
แม้ว่าการเลี้ยงสัตว์เหล่านี้จะไม่ใช่เรื่องผิดกฎหมายเสมอไป หากสัตว์เหล่านั้นไม่ได้อยู่ในบัญชีสัตว์ป่าคุ้มครอง มีแหล่งที่มาที่ชัดเจน และมีเอกสารรับรองถูกต้องครบถ้วน
ทว่าในความเป็นจริง ข้อมูลจากการสืบสวนของหน่วยงานภาครัฐและองค์กรระหว่างประเทศระบุตรงกันว่า ประเทศไทยได้กลายเป็นหนึ่งในประเทศที่เป็นทั้งในฐานะ "ต้นทาง" และ "ปลายทาง" รวมถึงเป็น "ทางผ่าน" สำคัญของขบวนการลักลอบค้าสัตว์ป่าระดับสากล ในจำนวนั้นคือ สัตว์แปลกยอดนิยมจากทั่วโลก ไทยก็เป็นแหล่งเพาะพันธุ์ ที่เป็นที่ต้องการจากพ่อค้า และคนเลี้ยงจากทั่วทุกมุมโลก
นายณรงค์ฤทธิ์ ศุขปราการ ผู้อำนวยการส่วนด่านตรวจสัตว์ป่า กองคุ้มครองพันธุ์สัตว์ป่าและพืชป่าตามอนุสัญญา (CITES) เปิดเผยว่า หนึ่งในเหตุผลสำคัญที่ทำให้ประเทศไทยกลายเป็นศูนย์กลางของวงการนี้ คือ ทักษะและความสามารถในการเพาะเลี้ยง และขยายพันธุ์สัตว์แปลกได้อย่างมีประสิทธิภาพ จนกลายเป็นที่ต้องการของนักสะสมและพ่อค้าจากทั่วทุกมุมโลก และดึงดูด "แก๊งอาชญากรรม" ให้เข้ามาติดต่อประสานงานเพื่อใช้เป็นช่องทางในการลักลอบค้าอย่างผิดกฎหมาย
ข้อมูลจากสำนักงานว่าด้วยยาเสพติดและอาชญากรรมแห่งสหประชาชาติ (UNODC) ชี้ให้เห็นว่า ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ได้กลายเป็นเครือข่ายสำคัญของขบวนการค้าสัตว์ผิดกฎหมาย โดยมีประเทศปลายทางหลักคือ อินเดียและไต้หวัน ซึ่งหลังจากไปถึงจุดหมายเหล่านี้แล้ว สัตว์จะถูกกระจายส่งต่อไปยังประเทศอื่นๆ ทั่วโลก
นายนิติ วิทยาเต็ม รองอธิบดีกรมศุลกากร เปิดเผยว่า สัตว์ที่ถูกจับกุมได้บ่อยครั้งมักเป็นสัตว์ที่มีขนาดไม่ใหญ่นัก เพื่อให้สามารถลักลอบขนส่งได้ง่ายโดยไม่ต้องผ่านระบบสายพานลำเลียงปกติ กลุ่มสัตว์ยอดนิยมประกอบด้วย งู กิ้งก่า ตุ๊กแก จิ้งจก รวมถึงกระรอก เป็นต้น
บ่อยครั้งที่สัตว์แปลกจากการเพาะเลี้ยงหรือสัตว์ป่าที่ถูกลักลอบนำเข้าอย่างไม่ถูกต้องเหล่านี้ถูกเจ้าหน้าที่สกัดจับได้ระหว่างทาง หากพวกมันโชคดีพอที่จะมีชีวิตรอด สถานะของพวกมันจะถูกเปลี่ยนจาก "สัตว์ที่มีชีวิต" กลายเป็น "สัตว์ของกลาง" ในทันที
ชะตากรรมของสัตว์เหล่านี้สะท้อนให้เห็นถึงรอยโหว่ขนาดใหญ่ในวงการค้าสัตว์โลก ที่ไม่ได้พรากไปเพียงแค่เสรีภาพของพวกมัน แต่ยังทำลายสวัสดิภาพและระบบนิเวศอย่างไม่อาจประเมินค่าได้ การทำความเข้าใจถึงที่มาและสนับสนุนเฉพาะการเลี้ยงที่ถูกกฎหมาย จึงเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญในการหยุดยั้งวงจรที่โหดร้ายนี้