ห้าม "กลืนข้าวตาม" แก้สำลักอาหารทำถูกวิธีมีโอกาสรอด

ใครจะรู้ว่า ขณะที่เรากำลังรับประทานอาหารอย่างเอร็ดอร่อย จะเจอกับเหตุการณ์ไม่คาดคิด อย่าง "การสำลักอาหาร" ซึ่งเป็นอาการที่ไม่ใช่เรื่องเล่น ๆ หากปฐมพยาบาลช้า และแก้ไขแบบผิด ๆ เจ้าเศษอาหารเพียงน้อยนิดที่ไปติดหลอดลม อาจทำให้เราถึงขั้นเสียชีวิตได้ อย่างที่เห็นในข่าวหลายกรณี

ก่อนอื่นต้องมาทำความเข้าใจกันใหม่ ว่า "การกลืนอาหารชิ้นใหญ่" หรือกลืนข้าวตาม เพื่อช่วยเหลือผู้ที่อาหารติดคอ เป็นเรื่องที่ "ไม่ควรทำ" เพราะการรับประทานอาหารชิ้นใหญ่ จะยิ่งมีโอกาสเกิดอันตรายถึงแก่ชีวิต

วิธีการปฐมพยาบาลเมื่อสำลักอาหาร

เมื่อ "ตัวเอง" สำลักอาหาร
ในกรณีที่เรารับประทานอาหารอยู่คนเดียว แล้วจู่ ๆ เกิดสำลักอาหารขึ้นมา ควรปฐมพยาบาลเบื้องต้น ดังนี้
     1.รวบรวมสติ แล้วดื่มน้ำ แต่หากไม่มีน้ำ พยายามยืดคอตรงๆ เพื่อเปิดหลอดอาหารให้กว้างขึ้น แล้วไอออกมาแรงๆ
     2.กำมือหนึ่งข้างนำมาวางบริเวณเหนือสะดือ (กรณีคนอ้วน/ท้อง เปลี่ยนตำแหน่งเป็นร่องอก ) แล้วใช้มือข้างที่เหลือนำมากุมมือที่กำไว้ กระทุ้งให้สิ่งแปลกปลอมออกจากร่างกาย / หากแรงกดไม่พอ ลองใช้ขอบโต๊ะ หรือเก้าอี้ช่วยเพิ่มแรงกด
     3.ออกไปหาคนช่วยเหลือ หรือโทร. เรียกหน่วยกู้ชีพ

เมื่อ "คนอื่น" สำลักอาหาร
ต้องสังเกตอาการ หากเห็นว่า เขาจะหายใจไม่ออก เอามือกุมคอ พยายามจะพูดแต่ไม่มีเสียง ต้องรีบถามเลยว่าสำลักอาหารใช่หรือไม่ หากเขาส่งสัญญาณว่าใช่ ปฏิบัติดังนี้
     1.ไปทางด้านหลังของผู้ที่สำลักอาหาร
     2.เอามือสองข้างโอบรอบพุงของคนที่กำลังสำลัก
     3.มือข้างหนึ่งกำไว้แล้วเอามือที่เหลือมากุม บริเวณเหนือสะดือ แต่ใต้ลิ้นปี่
     4.ออกแรงกระทุ้งแรง ๆ ในลักษณะกระชากสองมือเข้าหาตัวเอง
     5.ทำเรื่อย ๆ จนผู้ที่สำลักอาหารมีอาการไอ หรือพูดให้ได้ยินเสียง ก็ถือว่าดีขึ้น

เมื่อ "เด็กเล็ก" สำลักอาหาร
1.สังเกตอาการ อ้าปากร้องแต่ไม่มีเสียง แสดงว่ามีสิ่งแปลกปลอมกั้นหลอดลม
2.จับเด็กนอนคว่ำและตบแรงๆ บริเวณทรวงอกด้านหลังระหว่างกระดูกสะบัก จนอาหารกระเด็นหลุดออกมา
3.กรณีที่สำลักแล้วหายใจไม่ออก ริมฝีปากเขียว ให้เด็กนั่งหรือยืนโน้มตัวไปทางด้านหน้าเล็กน้อย ผู้ใหญ่ยืนด้านหลัง ใช้แขนสอดสองข้างโอบลำตัว กำมือวางไว้ที่ใต้ลิ้นปี่ ดันมือลงตรงตำแหน่งลิ้นปี่อย่างรวดเร็ว เพื่อดันให้อาหารหลุดออกมา

ห้ามใช้นิ้วมือล้วงช่องปาก หรือจับเด็กห้อยศีรษะและตบหลังเป็นอันขาด

เมื่อ "ผู้สูงอายุ" สำลักอาหาร
1.ยืนด้านหลังผู้สูงอายุ
2.ใช้มืออ้อมจากด้านหลังมากำมือประสานไว้ที่หน้าท้องผู้สูงอายุ เหนือสะดือเล็กน้อย กระแทกมือขึ้นด้านบนบริเวณกะบังลมอย่างรวดเร็ว
3.โทร 1669 หรือนำตัวผู้ป่วยส่งโรงพยาบาล

สำหรับผู้สูงอายุ ต้องเพิ่มความเอาใจใส่ในการรับประทานอาหาร รับประทานแค่พอดีคำ เพราะการทำงานของระบบการกลืนอาหาร การทำงานของช่องปาก กลไกของระบบประสาทที่ควบคุมการกลืนลดลง มีโอกาสที่อาหารจะเหลือค้างในคอหอยนานขึ้นและมากกว่าปกติ เสี่ยงต่อการสำลักอาหาร และหากเกิดเหตุต้องรีบช่วยให้เร็ว จะเพิ่มโอกาสรอดมากขึ้น

ที่มา รพ.เปาโล, กรมอนามัย,สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.)