ข้อควรระวัง...สำหรับการใช้ยาที่มีส่วนประกอบของ "ถ่านชาร์โคล"

“ชาร์โคล” หรือ “แอคทิเวท ชาร์โคล” (Activated Charcoal) หรือ “ผงคาร์บอนกัมมันต์” (Activated Carbon) คือผงถ่านที่คนเริ่มรู้จักและนำมาใช้ตั้งแต่ 1,550 ปีก่อนคริสตกาล ในการช่วยกรองน้ำดื่ม อย่างที่รู้คุณสมบัติของถ่านช่วยดูดซับกลิ่นที่ติดอยู่ในน้ำได้ 

ขณะที่ในภูมิภาคเอเชีย ยังนำมาประกอบอาการ เช่น  ประเทศเกาหลีจะใส่ถ่านลงไปหุงพร้อมข้าว เพื่อให้มีกลิ่นหอม แม้แต่ประเทศไทยก็ใช้ถ่านในการผสมสีในขนมที่ต้องการให้มีสีดำ เช่น ขนมเปียกปูน เป็นต้น

“ชาร์โคล” ถือเป็นรูปแบบหนึ่งของคาร์บอนที่นำมาผ่านกระบวนการสังเคราะห์ทางเคมี เพื่อเพิ่มคุณสมบัติให้มากขึ้น จึงเป็นที่มาของคำว่า “แอคทิเวท ชาร์โคล” โดยจะเรียกสั้น ๆ ว่า ถ่าน แต่ไม่ใช่ชนิดเดียวกับถ่านฟืนที่เราใช้ในการหุงต้ม เพราะแอคทิเวท ชาร์โคลจะมีอนุภาคเล็ก ๆ รือเป็นผงเม็ดเล็ก มีรูพรุนขนาดเล็ก - ใหญ่ แตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับวัตถุประสงค์ในการใช้งาน

ในทางการแพทย์ จะนำแอคทิเวท ชาร์โคลมาใช้ดูดซับสารพิษที่มนุษย์รับประทานเข้าไป หรือการรับประทานยาเกินขนาด แต่การดูดซับพิษไม่สามารถดูดซับได้ทั้งหมด และดูดซับพิษได้บางชนิดเท่านั้น สารพิษที่ไม่สามารถดูดซับได้ เช่น กรดที่มีฤทธิ์การทำลายสูง ด่างที่มีฤทธิ์ทำลายสูง สารหนู แอลกอฮอล์ในกลุ่มของเมทานอล และเอทานอล ตัวทำละลายแอทิลีนไกลคอล หรือโลหะหนักธาตุเหล็กที่ปะปนในอาหาร  ขณะเดียวกัน แอคทิเวท ชาร์โคล ยังสามารถช่วยแก้ไขอาการท้องเสียได้ดี 

ข้อควรระวังสำหรับการใช้ยาที่มีส่วนผสมของแอคทิเวท ชาร์โคลมีดังนี้
1. ห้ามใช้ยาในการรักษาผู้ป่วยที่กลืนสารพิษจำพวกไซยาไนด์ กรดแก่ ด่างแก่ ตัวทำละลายต่างๆ เกลือแร่ธาตุเหล็ก แอลกอฮอล์ สารจำพวกลิเทียม

2. ห้ามใช้กับผู้ป่วยที่มีภาวะลำไส้อุดตัน หรือมีแผลกระเพาะอาหารและลำไส้

3. ห้ามใช้ยาร่วมกับยาถ่ายที่มีน้ำตาลซอลบิทอลเป็นส่วนประกอบ

4. ระวังการใช้ยาหลังรับประทานอาหารภายใน 1 ชั่วโมง เพราะอาจทำให้เกิดการบีบตัวของกระเพาะอาหาร และลำไส้ลดลง ทำให้การย่อยอาหารผิดปกติ

5. อาหารบางกลุ่มจะลดประสิทธิภาพของผงแอคทิเวท ชาร์โคลเช่น นม ไอศกรีม จึงไม่ควรรับประทานร่วมกัน

"โรคแพ้เหงื่อตัวเอง" อีกหนึ่งภูมิแพ้ที่เกิดขึ้นได้กับทุกคน

ทั้งนี้หากจะใช้ แอคทิเวท ชาร์โคลในการรักษาหรือบำบัดโรคควรอยู่ภายใต้คำแนะนำของแพทย์ ถึงจะปลอดภัยและเป็นคุณกับร่างกาย 

ที่มาข้อมูล
- กรมวิทยาศาสตร์บริการ 
- กระทรวงการอุดมศึกษาวิทยาศาสตร์วิจัยและนวัตกรรม 
- DoctorD