The Medical Technology Council - สภาเทคนิคการแพทย์ เปิดเผยว่า จากกรณีที่มีการสื่อสารในเอกสารใบสั่งและคำแนะนำของสถานพยาบาลบางแห่ง ให้ “งดน้ำและงดอาหาร” ก่อนการเจาะเลือด ส่งผลให้เกิดความเข้าใจคลาดเคลื่อนในสังคมว่าน้ำเปล่าต้องงดเช่นเดียวกับอาหารและเครื่องดื่มอื่นนั้น
โดยชี้แจงข้อมูลทางวิชาการ น้ำเปล่าสามารถดื่มได้ตามปกติ โดยน้ำเปล่า หมายถึง น้ำที่บริสุทธิ์ (ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น ไม่มีแคลอรี และไม่มีส่วนผสมอื่น) ไม่ส่งผลต่อผลตรวจวิเคราะห์ทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์
ที่ต้องการภาวะอดอาหารอย่างมีนัยสำคัญทางคลินิก ในทางกลับกัน การงดน้ำเปล่าไม่ได้ก่อให้เกิดประโยชน์ และอาจส่งผลกระทบต่อผลการตรวจได้ เนื่องจากการอดน้ำ อาจทำให้เกิดภาวะเลือดข้น ส่งผลให้ค่าทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ ได้แก่ Hemoglobin, Creatinine และ BUN มีค่าสูงกว่าความเป็นจริง และทำให้การเจาะเลือดทำได้ยากขึ้น เพิ่มความไม่สะดวก และความเสี่ยงต่อผู้รับบริการ
นอกจากนี้ ค่าอ้างอิงทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ โดยทั่วไปถูกกำหนดภายใต้เงื่อนไขที่งดอาหารแต่สามารถดื่มน้ำเปล่าได้ หากมีการงดน้ำร่วมด้วย อาจทำให้ผลตรวจเกิดความคลาดเคลื่อนได้
แนวทางปฏิบัติ
น้ำเปล่าไม่จำเป็นต้องงด และดื่มได้ตามปกติ
หลักฐานทางวิทยาศาสตร์ระบุชัดเจนว่า การดื่มน้ำเปล่า ที่หมายถึง น้ำเปล่าบริสุทธิ์ ที่ไม่มีรส ไม่มีสี ไม่มีแคลอรี และไม่มีส่วนผสมใดๆ ไม่มีผลกระทบต่อค่าตรวจทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ ที่ต้องการภาวะอดอาหาร (Fasting) อย่างมีนัยสำคัญทางคลินิก Working Group on Preanalytical Phase (WG-PRE) ของ European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine (EFLM) ได้ประกาศแนวทางปฏิบัติอย่างเป็นทางการระบุว่า “Water consumption is allowed during the fasting period” โดยไม่จำกัดปริมาณ สอดคล้องกับการทบทวนคำแนะนำการอดอาหารในประเทศกลุ่มนอร์ดิกที่พบว่าการดื่มน้ำเปล่าตามอัธยาศัยในช่วงเช้าก่อนการเจาะเลือด เป็นหลักปฏิบัติที่ถูกต้องตามมาตรฐานสากล
การงดน้ำเปล่าไม่มีประโยชน์ และส่งผลกระทบต่อผลการตรวจทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์
หลักฐานจากงานวิจัยล่าสุด โดย Solé-Enrech และคณะ (2025) ตีพิมพ์ใน Biochemia Medica พบว่า ระยะเวลาอดอาหารที่แตกต่างกัน นำไปสู่ผลการตรวจที่น่าเชื่อถือได้ โดยไม่ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลงค่าตรวจทางห้องปฏิบัติการเคมีคลินิกอย่างมีนัยสำคัญทางคลินิก ในทางกลับกัน การอดน้ำทำให้เกิดภาวะเลือดข้น (Hemoconcentration) ส่งผลให้ค่า Hemoglobin สูงขึ้นในระดับร้อยละ 10–15 ค่า Creatinine และ BUN สูงขึ้น จนอาจถูกแปลผลผิดพลาดว่าเป็นภาวะไตเสื่อม ที่มีความผิดปกติขึ้น เกิดจากการขาดน้ำโดยตรง
นอกจากนี้ ยังทำให้เส้นเลือดแฟบ ต้องแทงเข็มซ้ำหลายครั้ง เพิ่มความเจ็บปวด และเพิ่มความเสี่ยงต่อผู้รับบริการโดยไม่จำเป็น ดังนั้น ข้อเท็จจริงจากการศึกษาวิจัยยืนยันว่า การดื่มน้ำเปล่า ไม่ส่งผลกระทบต่อค่าตรวจทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ ในภาวะอดอาหาร
ค่าอ้างอิง (Reference Range)
ทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ถูกกำหนดเงื่อนไขที่ดื่มน้ำเปล่าได้ ค่าอ้างอิงทางห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ที่ยอมรับใช้เป็นเกณฑ์วินิจฉัยในปัจจุบัน ได้มาจากการศึกษาในกลุ่มประชากรที่งดอาหาร แต่ดื่มน้ำเปล่าได้ตามปกติ หากผู้รับบริการงดน้ำเปล่าด้วย ผลตรวจที่ได้จะถูกเปรียบเทียบกับค่าอ้างอิงที่เก็บภายใต้เงื่อนไขต่างกัน จะก่อให้เกิดความเสี่ยงสูงในการแปลผลผิดพลาด และการวินิจฉัยที่คลาดเคลื่อนได้
ข้อกำหนดเฉพาะที่ต้องเข้าใจให้ถูกต้อง
สภาเทคนิคการแพทย์ขอยืนยันว่า คำแนะนำข้างต้นใช้เฉพาะกับ “น้ำเปล่า” เท่านั้น หมายถึง น้ำเปล่าบริสุทธิ์ที่ไม่มีรส ไม่มีสี ไม่มีแคลอรี ไม่มีแร่ธาตุผสม ไม่มีวิตามิน และไม่มีแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ เครื่องดื่มทุกชนิด นอกเหนือจากนี้ ไม่ว่าจะเป็นกาแฟ ชา น้ำผลไม้ น้ำผสมวิตามิน น้ำอัดลม หรือเครื่องดื่มอื่นใด ยังมีความจำเป็นต้องงดตามข้อบ่งชี้ทางคลินิก
สภาเทคนิคการแพทย์จึงใคร่ขอความร่วมมือ ให้สถานพยาบาลทุกแห่ง ทบทวนและปรับปรุงข้อความในใบสั่ง คำแนะนำก่อนตรวจสุขภาพ และเอกสารสื่อสาร ทุกรูปแบบ ให้สอดคล้องกับหลักฐานทางวิทยาศาสตร์และมาตรฐานสากล โดยเปลี่ยนจากข้อความ “งดน้ำและงดอาหาร” เป็น “งดอาหารและเครื่องดื่มทุกชนิด ยกเว้นน้ำเปล่าบริสุทธิ์ ซึ่งสามารถดื่มได้ตามปกติตลอดช่วงเวลาที่งดอาหาร”
การสื่อสารที่ถูกต้องแม่นยำในขั้นตอนก่อนการวิเคราะห์ (Preanalytical Phase) ถือเป็นองค์ประกอบหลักของการควบคุมคุณภาพห้องปฏิบัติการเทคนิคการแพทย์ ส่งผลโดยตรงต่อความปลอดภัยของผู้รับบริการ ความแม่นยำของการวินิจฉัย และการใช้ทรัพยากรทางการแพทย์อย่างมีประสิทธิภาพ
- คอนเทนต์พิเศษ
สำหรับคุณ - TOP สุขภาพ
- วิดีโอยอดนิยม
