ไวรัสตับอักเสบเอพุ่ง! หมอยงชี้ คนรุ่นใหม่ “ไม่มีภูมิ” เสี่ยงติดง่าย

ศ.นพ.ยง ภู่วรวรรณ ราชบัณฑิต สำนักวิทยาศาสตร์ ศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทางด้านไวรัสวิทยาคลินิก คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โพสต์ข้อความผ่านเฟซบุ๊ก Yong Poovorawan โดยระบุว่า ปีนี้เป็นปีที่มีการระบาดของไวรัสตับอักเสบ เอ ค่อนข้างมาก

ตับอักเสบเอเกิดจากเชื้อไวรัส ในกลุ่ม enterovirus ติดต่อโดยเชื้อออกมาทางอุจจาระ และปนเปื้อนในสิ่งแวดล้อม และจะปนเปื้อนอาหารหรือน้ำดื่ม ทำให้เกิดการระบาดใหญ่ได้ 

 

Yong Poovorawan

โดยเฉพาะในกลุ่มที่ยังไม่มีภูมิต้านทาน ไวรัสตับอักเสบเอ ถึงแม้ว่าจะมีหลาย genotype แต่มี serotype เดียว จึงเป็นครั้งเดียวในชีวิตแล้วภูมิต้านทานจะสามารถป้องกันไปได้ตลอดชีวิต การระบาดติดต่อได้ง่ายมาก และขณะนี้ ประชากรไทยส่วนใหญ่ ที่อายุต่ำกว่า 40 ปี  ปียัง ไม่มีภูมิต้านทานต่อไวรัสนี้ ถ้าไม่ได้รับการฉีดวัคซีนป้องกัน ประชากรที่มีอายุระหว่าง 40-50 ปี ประมาณ เกือบ 50% จะมีภูมิต้านทานแล้ว และโดยเฉพาะผู้ที่มีอายุเกิน 60 ปีส่วนมากจะมีภูมิต้านทานแล้วจากการติดเชื้อโดยธรรมชาติ

สุขอนามัยในปัจจุบันเรื่องอาหารและน้ำดื่มได้ดีกว่าในอดีตมาก จึงทำให้เด็กรุ่นใหม่ไม่มีภูมิต้านทานจึงต้องอาศัยวัคซีน หรืออาจกล่าวได้ว่า ใครก็ตามเกิดในยุคที่ กินน้ำจากขันร่วมกัน มักจะมีภูมิต้านทานแล้ว คือผู้ที่เกิดในยุคสมัยเมื่อ 50 หรือ 60 ปีที่แล้ว ลองถามดูว่าเราเคยกินน้ำจากขันร่วมกันไหม ก็จะบอกอายุได้ ถ้าอยู่ในยุคนั้นส่วนใหญ่มีภูมิแล้ว ก็ไม่จำเป็นต้องฉีดวัคซีนป้องกัน การระบาดส่วนใหญ่มักจะระบาดในฤดูฝนตอนต้น แต่ปีนี้เริ่มระบาดในฤดูร้อน ก็เป็นที่น่าห่วงว่าในฤดูฝนนี้จะมีผู้ป่วยเพิ่มมากขึ้นอย่างแน่นอน

ทุกครั้งที่มีการระบาด ทางกระทรวงจะไปตรวจและมักจะโทษน้ำดื่มที่มีการปนเปื้อนไวรัส แต่ความเป็นจริงแล้ว การไปตรวจมักพบในระยะท้ายๆ เชื้อกระจายไปทั่ว เพราะปริมาณเชื้อมีจำนวนมาก เมื่อเอาน้ำดื่ม มาตรวจก็มักจะพบ สาเหตุที่สำคัญในการเริ่มต้นของการระบาดมักจะไม่รู้จริง แต่จากข้อมูลที่เรามี เราเชื่อว่าต้นตอของการระบาด มักจะมาจากแรงงานข้ามชาติ ที่นำเชื้อเข้ามา แล้วมากระจายในโรงงานเป็นกลุ่มก้อนมากกว่า แต่จุดนี้เป็นการที่ตรวจได้ยากมาก และไม่แปลกที่จะระบาดในโรงงานที่มีคนหมู่มาก สิ่งที่สำคัญอย่างยิ่ง โรงงาน ที่ทำเกี่ยวกับอาหาร หรือบุคลากรที่ทำเกี่ยวกับร้านอาหาร มีความสำคัญอย่างยิ่งที่จะต้อง ดูแลเรื่องสุขอนามัยโดยเฉพาะการล้างมือหลังจากเข้าห้องน้ำ ให้สะอาด และถ้าเป็นไปได้การให้ภูมิคุ้มกันด้วยวัคซีน ในบุคลากรกลุ่มนี้มีความจำเป็นเพื่อลดการระบาด

Yong Poovorawan

การระบาดที่สำคัญอีกจุดหนึ่งคือ อาหารทะเล ไวรัสนี้จะมีความคงทนในน้ำทะเลได้ และหอยหลายชนิดเมื่อกินอาหารจำพวกแพลงตอนหรืออะไรก็ตามแต่ จะจับเอาตัวไวรัสตัวนี้เข้าไปอยู่ในตัวด้วย และถ้าเรารับประทานแบบชนิดลวก ที่อุณหภูมิไม่สูงพอไวรัสจะไม่ตาย โดยทั่วไปแล้วอุณหภูมิที่จะทำให้ไวรัสตายจะต้องเกิน 85 องศา C ขึ้นไป ดังนั้นถ้ารับประทานอาหารสุกหรือผ่านความร้อนเกินร้อยองศาก็จะปลอดภัย  แต่การลวกหอยแครง หรือกินหอยนางรมสด อุณหภูมิภายในอาจจะไม่สูงพอ ก็อาจจะเป็นการแหล่งแพร่กระจายของไวรัสนี้ได้ เช่นการระบาดที่เซี่ยงไฮ้เมื่อ 30-40 ปีก่อนมีผู้ป่วยหลายแสนคน

นายแพทย์ยง ยังระบุต่อว่า การมีสุขอนามัยที่ดี ไม่ว่าจะเป็นน้ำดื่มและอาหาร เราจะเห็นได้ว่าในปัจจุบันนี้ เรากินน้ำดื่มเป็นขวด ของใครของมัน และความสะอาดต่างๆทางด้านสุขอนามัยดีขึ้น ทำให้เราไม่เห็นการระบาดของโรค ตับอักเสบ เอ มานานแล้ว พบเป็นเพียงรายๆ

ในอดีตเมื่อกว่า 20 ปีที่แล้ว มีการระบาดใหญ่หลายครั้ง ที่ระบาดใหญ่ที่สุดที่ผมได้เห็นคือการระบาดใหญ่ที่เชียงราย ในปี 2548  มีผู้ป่วยเป็นจำนวนมาก และมีผู้เสียชีวิต 2 คน ต่อมาระบาดใหญ่อีกครั้งหนึ่งในปี 2555  ที่จังหวัดบึงกาฬ เราได้ทำการศึกษาภูมิต้านทานต่อไวรัสตับอักเสบ เอ  ในประชากรไทย ดังแสดงในรูป จะเห็นว่าในปัจจุบันนี้ ประชากรไทยส่วนใหญ่ โดยเฉพาะที่อายุต่ำกว่า 40 ปี ไม่มีภูมิต้านทานต่อไวรัสตับอักเสบเอโดยธรรมชาติ และภูมิต้านทานต่อไวรัสตับอักเสบเอ จะค่อยๆเพิ่มสูงขึ้นหลังอายุ 40 ปีขึ้นไป และอายุเกิน 60 ปีขึ้นไปจะมีภูมิต้านทานแล้วเกือบร้อยเปอร์เซ็นต์ ดังแสดงในรูป

โรคตับอักเสบเอ อาการที่เด่นชัดจะเป็นตัวเหลืองตาเหลือง หรือที่เรียกว่าดีซ่าน หรือไวรัสลงตับ ผู้ป่วยจะมีอาการไข้ในวันแรกแต่ไข้มักจะไม่สูง มีคลื่นไส้อาเจียน ปวดท้อง บางรายอาจจะมีท้องเสียได้ อาการจะเป็นในวันแรกๆเท่านั้น แล้วหลังจากนั้นก็จะเริ่มเห็นตัวและตาเหลือง โรคนี้มีอัตราตายที่ค่อนข้างต่ำ ผู้ที่เสียชีวิตส่วนใหญ่จะมีอายุเกิน 40 ปี และมีโรคตับอยู่ก่อนแล้ว หรือมีโรคประจำตัวที่มีร่างกายอ่อนแอ

ตับอักเสบเอ สามารถป้องกันได้ด้วยวัคซีน แต่ปัจจุบันวัคซีน ยังราคาค่อนข้างแพง ยังไม่ได้อยู่ในภาคบังคับ  การจะรับวัคซีนจึงต้องมีการเสียค่าใช้จ่ายเอง และเมื่อประชากรส่วนใหญ่ไม่มีภูมิต้านทาน เมื่อมีการหลุดรอดของเชื้อไวรัสตับอักเสบเอ เข้ามาในกลุ่มประชากร ก็อาจจะเกิดการระบาดได้

ในอดีตประเทศไทยมีการระบาดน้อยมาก จึงยังไม่ได้มีการจัดให้วัคซีนในกลุ่มประชากรไทยที่ไม่มีภูมิต้านทาน แต่อย่างไรก็ตาม วัคซีนมีประสิทธิภาพสูงมากในการป้องกันโรค และสามารถอยู่ระยะยาวมาก วัคซีนจึงเป็นทางเลือก

การป้องกันในปัจจุบัน จึงมุ่งเน้น ในการดูแลเรื่องสุขอนามัย เรื่องความสะอาดของน้ำดื่มและอาหารที่รับประทาน การล้างมือให้สะอาด รวมทั้ง การควบคุมการระบาด อย่างรวดเร็วไม่ให้แพร่กระจายออกไป