สหรัฐอเมริกาสูญเสียสถานะประเทศที่กำจัดโรคหัดได้สำเร็จ หลังองค์การอนามัยภาคพื้นอเมริกา (PAHO) ประกาศผลการทบทวนสถานการณ์เมื่อวันที่ 17 พฤศจิกายน 2569 เนื่องจากพบการแพร่ระบาดของเชื้อไวรัสหัดอย่างต่อเนื่องเกิน 12 เดือน ขณะที่ปี 2569 สหรัฐฯ พบผู้ติดเชื้อแล้ว 5,412 ราย สูงที่สุดในรอบกว่า 30 ปี สะท้อนความท้าทายในการควบคุมโรคติดต่อที่เคยถูกกำจัดการแพร่เชื้อภายในประเทศได้สำเร็จ
สถานการณ์ดังกล่าวถูกหยิบยกขึ้นมาพูดถึงในโลกออนไลน์ หลังเพจ Drama-addict โพสต์ถึงการกลับมาระบาดของโรคหัดในสหรัฐฯ ซึ่งเป็นประเทศที่เคยได้รับการรับรองสถานะกำจัดโรคหัดได้สำเร็จตั้งแต่ปี 2543 และรักษาสถานะดังกล่าวมาอย่างต่อเนื่อง
การแพร่ระบาดที่ดำเนินต่อเนื่องยาวนานทำให้สหรัฐฯ ไม่ผ่านเกณฑ์การคงสถานะดังกล่าว โดย PAHO ระบุว่า การพบเชื้อไวรัสหัดสายพันธุ์และสายพันธุ์ย่อยเดิมแพร่กระจายอย่างต่อเนื่องเป็นเวลาอย่างน้อย 12 เดือน ถือเป็นหลักฐานว่ามีการกลับมาของการแพร่เชื้อประจำถิ่น (Endemic Transmission)
สหรัฐฯ พบผู้ป่วยโรคหัดกว่า 5,400 ราย เสียชีวิตแล้ว 6 ราย
ข้อมูลจากศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ (CDC) ณ วันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 พบผู้ป่วยโรคหัดที่ได้รับการยืนยันแล้ว 5,412 ราย โดยมีรายงานผู้ป่วยจาก 47 เขตการปกครองทั่วประเทศ และมีผู้ป่วย 591 ราย หรือประมาณ 11% ต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาล ขณะที่มีรายงานผู้เสียชีวิต 6 ราย
พื้นที่ที่มีการระบาดสำคัญ ได้แก่ รัฐเซาท์แคโรไลนา เท็กซัส วิสคอนซิน และเพนซิลเวเนีย โดยรัฐเพนซิลเวเนียเป็นหนึ่งในพื้นที่ที่พบผู้ป่วยจำนวนมากที่สุด มีรายงานผู้ติดเชื้อมากกว่า 1,500 ราย
ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนสถานการณ์ที่น่ากังวล เนื่องจากโรคหัดเป็นโรคติดต่อที่แพร่กระจายได้ง่ายมาก โดยเฉพาะในกลุ่มประชาชนที่ไม่ได้รับวัคซีนหรือได้รับวัคซีนไม่ครบตามกำหนด
วัคซีนลดลง เปิดช่องเชื้อหัดกลับมาระบาด
หนึ่งในปัจจัยสำคัญที่ทำให้โรคหัดกลับมาระบาด คือช่องว่างของการสร้างภูมิคุ้มกันในประชากร โดยข้อมูล CDC ระบุว่า อัตราการได้รับวัคซีน MMR ของเด็กอนุบาลในสหรัฐฯ ลดลงจาก 95.2% ในปีการศึกษา 2562–2563 เหลือ 92.4% ในปีการศึกษา 2568–2569
ขณะเดียวกัน ข้อมูลผู้ป่วยโรคหัดในปี 2569 พบว่า 96% เป็นผู้ที่ไม่ได้รับวัคซีนหรือไม่ทราบประวัติการได้รับวัคซีน สะท้อนให้เห็นว่าการมีประชากรที่ขาดภูมิคุ้มกันเป็นช่องทางสำคัญที่ทำให้เชื้อแพร่กระจายได้ง่ายขึ้น
นอกจากนี้ กระแสต่อต้านวัคซีนยังเป็นอีกประเด็นที่ถูกหยิบยกขึ้นมาพูดถึง เนื่องจากอาจส่งผลต่อการตัดสินใจรับวัคซีนของผู้ปกครอง และทำให้เด็กบางส่วนไม่ได้รับวัคซีนตามเกณฑ์
โรคหัดคืออะไร ติดต่อได้อย่างไร?
โรคหัด (Measles) เกิดจากเชื้อไวรัสหัด ซึ่งเป็นไวรัสชนิด RNA พบเชื้อในสารคัดหลั่งของผู้ป่วย เช่น น้ำมูก น้ำลาย และเสมหะ โดยมีระยะฟักตัวประมาณ 8–12 วัน และเฉลี่ยประมาณ 2 สัปดาห์นับจากวันที่สัมผัสเชื้อจนเริ่มมีผื่น
โรคหัดติดต่อผ่านละอองฝอยจากการไอ จาม และการสูดหายใจเอาเชื้อที่ปนเปื้อนอยู่ในอากาศเข้าสู่ร่างกาย จึงแพร่กระจายได้ง่ายในกลุ่มคนที่อยู่ใกล้ชิดกัน โดยผู้ป่วยสามารถแพร่เชื้อได้ตั้งแต่ 4 วันก่อนผื่นขึ้น จนถึง 4 วันหลังผื่นขึ้น
อาการโรคหัด สังเกตอย่างไร?
ผู้ป่วยโรคหัดมักเริ่มมีอาการคล้ายไข้หวัด ได้แก่
- ไข้สูง
- น้ำมูกไหล
- ไอบ่อย
- ตาแดง ตาแฉะ
- อาจมีอาการท้องเสียร่วมด้วย
หลังเริ่มมีไข้ประมาณ 3–4 วัน จะเริ่มพบผื่นแดงบริเวณตีนผมและซอกคอ ก่อนกระจายไปยังใบหน้า ลำตัว และแขนขา เมื่อผื่นกระจายทั่วร่างกายประมาณ 2–3 วัน ไข้จะเริ่มลดลง และผื่นจะค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นสีแดงคล้ำหรือน้ำตาลแดง
โรคหัดอันตรายแค่ไหน? เปิดภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง
แม้ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะสามารถฟื้นตัวได้ แต่โรคหัดอาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตราย โดยเฉพาะในเด็กเล็ก ผู้ที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่อง และผู้ที่ขาดสารอาหาร ได้แก่
- ปอดอักเสบ
- ท้องเสียและภาวะขาดน้ำ
- หูชั้นกลางอักเสบ
- ภาวะแทรกซ้อนทางสมองในบางราย
นอกจากนี้ หญิงตั้งครรภ์ที่ติดเชื้อโรคหัดยังอาจมีความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อน เช่น การคลอดก่อนกำหนด และทารกมีน้ำหนักแรกเกิดน้อย จึงควรให้ความสำคัญกับการป้องกันโรคก่อนตั้งครรภ์และการประเมินภูมิคุ้มกันโดยบุคลากรทางการแพทย์
การรักษาโรคหัด ทำอย่างไร?
ปัจจุบันยังไม่มียาต้านไวรัสที่ใช้รักษาโรคหัดโดยเฉพาะ การรักษาจึงเน้นการประคับประคองและบรรเทาอาการ เช่น เช็ดตัวลดไข้ รับประทานยาลดไข้ ดื่มน้ำให้เพียงพอ และพักผ่อนให้เพียงพอ
แพทย์อาจพิจารณาให้วิตามินเอในผู้ป่วยโรคหัดตามความเหมาะสม เพื่อลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน โดยเฉพาะในเด็ก หากมีอาการไอมาก หายใจเหนื่อยหอบ หรืออาการไม่ดีขึ้น ควรรีบพบแพทย์เพื่อรับการรักษา
สถานการณ์โรคหัดในไทยน่ากังวลแค่ไหน?
สำหรับประเทศไทย สถานการณ์โรคหัดยังเป็นประเด็นที่ต้องเฝ้าระวังอย่างต่อเนื่อง โดยข้อมูลจากกองระบาดวิทยา กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข จากการเฝ้าระวังผู้ป่วยไข้และผื่น หรือผู้ป่วยสงสัยโรคหัดและหัดเยอรมัน ผ่านโปรแกรมโรคกำจัดกวาดล้าง ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม–31 พฤษภาคม 2569 พบผู้ป่วยรวม 645 ราย
ในจำนวนนี้ เป็นผู้ป่วยที่ได้รับการยืนยันผลตรวจทางห้องปฏิบัติการ 101 ราย และมีประวัติเชื่อมโยงทางระบาดวิทยาของโรคหัดอีก 3 ราย คิดเป็นอัตราป่วย 0.16 ต่อประชากรแสนคน
นอกจากนี้ พบผู้ป่วยที่มีอาการเข้าได้กับโรคหัด 37 ราย ผู้ป่วยไข้และผื่นที่ไม่ใช่โรคหัดหรือหัดเยอรมัน 453 ราย และยังมีผู้ป่วยอยู่ระหว่างรอผลตรวจทางห้องปฏิบัติการ 51 ราย โดยไม่มีรายงานผู้เสียชีวิต
เมื่อพิจารณาการระบาดเป็นกลุ่มก้อน พบเหตุการณ์ในจังหวัดเชียงรายที่มีผู้ป่วยตั้งแต่ 5 รายขึ้นไป จำนวน 1 เหตุการณ์ และเหตุการณ์ที่พบผู้ป่วย 2–4 ราย จำนวน 5 เหตุการณ์
ขณะเดียวกัน ยังพบผู้ป่วยจากประเทศเพื่อนบ้านเดินทางเข้ามารับการรักษาในประเทศไทย จึงจำเป็นต้องเฝ้าระวังสถานการณ์อย่างใกล้ชิด โดยเฉพาะจังหวัดที่มีพื้นที่ติดกับประเทศเพื่อนบ้าน พร้อมดำเนินมาตรการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันในกลุ่มเสี่ยงอย่างต่อเนื่อง
สวัสดิการวัคซีนโรคหัดในไทย
การฉีดวัคซีนเป็นวิธีป้องกันโรคหัดที่มีประสิทธิภาพ โดยประเทศไทยใช้วัคซีนรวม MMR ซึ่งสามารถป้องกันโรคหัด (Measles) โรคคางทูม (Mumps) และโรคหัดเยอรมัน (Rubella)
ข้อมูลด้านวัคซีนระบุว่า การได้รับวัคซีน MMR ครบ 2 เข็ม มีประสิทธิภาพในการป้องกันโรคหัดประมาณ 97% ขณะที่การได้รับเพียง 1 เข็ม มีประสิทธิภาพประมาณ 93% ตามแผนการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของกระทรวงสาธารณสุข กำหนดให้เด็กได้รับวัคซีน MMR จำนวน 2 เข็ม ได้แก่
- เข็มที่ 1 เมื่ออายุ 9–12 เดือน
- เข็มที่ 2 เมื่ออายุ 1 ปี 6 เดือนขึ้นไป
ทั้งนี้ วัคซีน MMR เป็นวัคซีนที่อยู่ในแผนการสร้างเสริมภูมิคุ้มกันโรคของประเทศไทย สามารถรับบริการได้ที่สถานบริการสาธารณสุขของรัฐโดยไม่มีค่าใช้จ่าย ผู้ปกครองควรตรวจสอบประวัติการรับวัคซีนของบุตรหลานจากสมุดบันทึกสุขภาพแม่และเด็ก หรือสอบถามสถานพยาบาลใกล้บ้าน
นอกจากการฉีดวัคซีนแล้ว การป้องกันไม่ให้เชื้อแพร่กระจายไปยังผู้อื่นก็มีความสำคัญ โดยผู้ป่วยโรคหัดควรแยกตัวออกจากผู้อื่นอย่างน้อย 4 วันหลังเริ่มมีผื่นขึ้น เพื่อลดความเสี่ยงในการแพร่เชื้อ โดยเฉพาะไปยังเด็กเล็กและผู้ที่ยังไม่มีภูมิคุ้มกันต่อโรค
เดินทางไปสหรัฐฯ ควรตรวจสอบประวัติวัคซีนก่อนเดินทาง
สำหรับประชาชนที่วางแผนเดินทางไปสหรัฐอเมริกาในช่วงที่ยังมีการระบาด ควรตรวจสอบประวัติการได้รับวัคซีน MMR และปรึกษาแพทย์หรือบุคลากรทางการแพทย์ก่อนเดินทาง เพื่อประเมินว่าจำเป็นต้องได้รับวัคซีนเพิ่มเติมหรือไม่ โดยเฉพาะเด็กและผู้ที่ไม่แน่ใจว่าเคยได้รับวัคซีนครบตามเกณฑ์หรือไม่ ควรตรวจสอบสมุดวัคซีนและขอคำแนะนำจากสถานพยาบาลก่อนออกเดินทาง
สถานการณ์โรคหัดในสหรัฐฯ จึงเป็นอีกหนึ่งสัญญาณเตือนว่า แม้ประเทศจะเคยประสบความสำเร็จในการกำจัดโรคติดต่อ แต่หากความครอบคลุมของวัคซีนลดลงและเกิดช่องว่างของภูมิคุ้มกันในประชากร โรคที่เคยควบคุมได้ก็สามารถกลับมาระบาดอีกครั้งได้ การรับวัคซีนให้ครบตามกำหนดจึงไม่เพียงช่วยป้องกันตนเอง แต่ยังเป็นส่วนสำคัญในการสร้างภูมิคุ้มกันหมู่และลดโอกาสการแพร่ระบาดในสังคม
ข้อมูลจาก : Drama-addict , กองระบาดวิทยา , สถาบันวัคซีนแห่งชาติ