ดวงตาสีดำขนาดใหญ่ หูตั้ง จมูกสีชมพู ลำตัวเล็กกะทัดรัด และหางฟูยาว ทำให้ "ชูการ์ไกลเดอร์" (Sugar Glider) เป็นหนึ่งในสัตว์ที่มีรูปลักษณ์สะดุดตา โดยเฉพาะเมื่อมันกางขาทั้ง 4 ออกจนพังผืดข้างลำตัวแผ่กว้าง ก่อนกระโจนจากต้นไม้และร่อนผ่านอากาศไปยังอีกต้นหนึ่ง
แม้จะดูคล้ายกระรอกบิน แต่ชูการ์ไกลเดอร์ไม่ใช่กระรอกและไม่ได้เป็นญาติใกล้ชิดกัน เพราะมันเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมมีกระเป๋าหน้าท้อง หรือ Marsupial เช่นเดียวกับจิงโจ้และโคอาลา ส่วนกระรอกบินเป็นสัตว์ฟันแทะ
การที่สัตว์ต่างสายวิวัฒนาการพัฒนาพังผืดและรูปร่างสำหรับร่อนคล้ายกันจึงถือเป็นตัวอย่างของวิวัฒนาการแบบลู่เข้า หรือ Convergent Evolution
ชูการ์ไกลเดอร์มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Petaurus breviceps โดยชื่อสามัญมาจาก 2 ลักษณะเด่น คือคำว่า Sugar จากความชื่นชอบอาหารรสหวานตามธรรมชาติอย่างน้ำหวานดอกไม้ ยางไม้ และน้ำเลี้ยงจากต้นไม้ ส่วน Glider มาจากความสามารถในการร่อนระหว่างเรือนยอดไม้ ซึ่งบางครั้งสามารถเดินทางผ่านอากาศได้ไกลหลายสิบเมตรโดยแทบไม่ต้องลงมาบนพื้นดินเลย
ไม่ได้บิน แต่ใช้ "พังผืด" ร่อนผ่านป่า
ความสามารถที่โดดเด่นที่สุดของชูการ์ไกลเดอร์มาจากแผ่นหนังบางข้างลำตัวที่เรียกว่า Patagium ซึ่งทอดจากบริเวณข้อมือของขาหน้าไปจนถึงข้อเท้าของขาหลัง เมื่อเกาะอยู่บนต้นไม้ พังผืดดังกล่าวจะพับแนบไปกับลำตัว แต่เมื่อต้องการเดินทาง ชูการ์ไกลเดอร์จะกระโดดออกจากกิ่งไม้ กางขาทั้ง 4 ออกจากกันจนพังผืดตึง กลายเป็นพื้นผิวคล้ายร่มชูชีพขนาดเล็กที่ช่วยพยุงร่างกายผ่านอากาศ
ระหว่างร่อนมันไม่ได้ปล่อยตัวไปตามลมอย่างไร้ทิศทาง แต่สามารถควบคุมการเคลื่อนที่ได้อย่างแม่นยำ โดยสวนสัตว์ซานดิเอโกระบุว่า ก่อนกระโดด ชูการ์ไกลเดอร์สามารถขยับศีรษะเพื่อประเมินระยะทาง จากนั้นจึงใช้มือและแขนปรับความตึงของพังผืด พร้อมใช้ หางยาวแบนและฟูเป็นเสมือนหางเสือ เพื่อควบคุมทิศทางระหว่างอยู่กลางอากาศ
ระยะร่อนแตกต่างกันตามพื้นที่ ความสูงของต้นไม้ และสภาพแวดล้อม โดยเนชั่นแนล จีโอกราฟฟิกระบุระยะประมาณ 50 เมตร ขณะที่ไวลด์ไลฟ์ ควีนส์แลนด์ระบุว่าสามารถร่อนได้ไกลถึงประมาณ 90 เมตรระหว่างต้นไม้
การร่อนไม่ได้มีไว้เพื่อเดินทางเท่านั้น แต่ช่วยให้สัตว์ขนาดเล็กชนิดนี้เข้าถึงอาหารตามเรือนยอดไม้และหลบหนีผู้ล่า โดยลดความจำเป็นที่จะต้องลงมายังพื้นป่าซึ่งมีความเสี่ยงมากกว่า
ตัวเล็กเท่าฝ่ามือ แต่หางเกือบยาวเท่าลำตัว
ชูการ์ไกลเดอร์เป็นสัตว์ขนาดเล็ก โดยข้อมูลของไวลด์ไลฟ์ ควีนส์แลนด์ระบุว่า มีความยาวจากศีรษะถึงลำตัวประมาณ 16–21 เซนติเมตร ส่วนหางยาวประมาณ 16.5–21 เซนติเมตร จึงแทบมีความยาวพอ ๆ กับตัว
ตัวผู้มีน้ำหนักเฉลี่ยประมาณ 140 กรัม ขณะที่ตัวเมียเฉลี่ยประมาณ 115 กรัม โดยทั่วไปมีขนสีเทาอมฟ้าหรือเทาน้ำตาล ท้องสีอ่อน และมีแถบสีเข้มพาดจากกลางศีรษะไปตามแนวหลัง
ดวงตาสีดำขนาดใหญ่เป็นอีกจุดที่ทำให้ชูการ์ไกลเดอร์มีรูปลักษณ์โดดเด่น แต่ไม่ได้มีไว้เพียงสร้างความน่ารัก เพราะสัตว์ชนิดนี้ ออกหากินกลางคืน ดวงตาขนาดใหญ่จึงช่วยรับแสงในสภาพแวดล้อมมืดและมองเห็นขณะเคลื่อนที่ตามกิ่งไม้ได้ดีขึ้น
ขาทั้ง 4 มีนิ้วและกรงเล็บที่ช่วยยึดเกาะเปลือกไม้ ส่วนหางแม้ไม่สามารถใช้ห้อยตัวจากกิ่งไม้ได้เต็มรูปแบบ แต่มีความสามารถในการจับสิ่งของบางส่วน และสวนสัตว์ซานดิเอโกระบุว่า ชูการ์ไกลเดอร์สามารถใช้หางช่วยรวบรวมใบไม้เพื่อนำกลับไปสร้างรังได้ด้วย
"ชูการ์" มาจากความชอบน้ำหวาน แต่ไม่ได้กินของหวานอย่างเดียว
ชื่อ Sugar Glider อาจทำให้เข้าใจว่าอาหารของมันมีแต่น้ำหวาน แต่ในธรรมชาติสัตว์ชนิดนี้เป็น Omnivore หรือสัตว์กินทั้งพืชและสัตว์ อาหารสามารถเปลี่ยนไปตามฤดูกาล โดยส่วนที่มาจากพืช ได้แก่ น้ำหวานดอกไม้ เกสร ยางจากต้นอะคาเซีย น้ำเลี้ยงจากยูคาลิปตัส น้ำหวานจากแมลง และ Manna ซึ่งเป็นสารคาร์โบไฮเดรตสีขาวที่พบตามใบยูคาลิปตัส
เมื่อต้องการโปรตีน ชูการ์ไกลเดอร์จะเปลี่ยนบทบาทจากนักกินน้ำหวานมาเป็นนักล่าตัวจิ๋ว โดยกินทั้งแมลง แมงมุม และสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังชนิดต่าง ๆ เนชั่นแนล จีโอกราฟฟิกระบุว่ามีการพบชูการ์ไกลเดอร์ค้นตามส่วนต่าง ๆ ของต้นไม้อย่างเป็นระบบเพื่อหาแมงมุมและด้วงกินเป็นอาหาร
ไวลด์ไลฟ์ ควีนส์แลนด์ประเมินว่า ชูการ์ไกลเดอร์หนึ่งอาณานิคมอาจกินแมลงรวมกันมากถึงประมาณ 200 กิโลกรัมต่อปี และสามารถกินนกขนาดเล็กหรือลูกนกได้ในบางโอกาส
พฤติกรรมดังกล่าวทำให้ภาพของสัตว์ตัวเล็กกินน้ำหวานมีอีกด้านหนึ่ง เพราะชูการ์ไกลเดอร์สามารถกระโดดออกไป จับแมลงที่กำลังบินอยู่กลางอากาศ ได้ด้วย
ใช้ชีวิตกลางคืน และแทบไม่ต้องลงมาบนพื้น
ชูการ์ไกลเดอร์เป็นสัตว์ที่ใช้ชีวิตบนต้นไม้ หรือ Arboreal แทบตลอดชีวิต กลางวันจะหลบพักอยู่ภายในโพรงต้นไม้ ก่อนออกมาหาอาหารและเคลื่อนที่ในช่วงกลางคืน
สวนสัตว์ซานดิเอโกระบุว่า สัตว์ชนิดนี้แทบไม่ลงมาบนพื้น เพราะสามารถหาได้ทั้งอาหาร ที่พัก และเส้นทางเดินทางอยู่บนต้นไม้
ถิ่นอาศัยตามธรรมชาติมีทั้งป่าและป่าโปร่งแบบเปียกและแห้ง โดยมักสัมพันธ์กับพื้นที่ซึ่งมีต้นอะคาเซียและต้นไม้ที่มีโพรงสำหรับใช้เป็นรัง ไวลด์ไลฟ์ ควีนส์แลนด์ระบุว่า แม้สามารถใช้ประโยชน์จากหย่อมพืชพรรณที่หลงเหลืออยู่ได้ แต่ โพรงต้นไม้ยังเป็นทรัพยากรสำคัญสำหรับการพักและเลี้ยงลูก
เมื่ออากาศหนาวจัดหรืออาหารขาดแคลน ชูการ์ไกลเดอร์ยังสามารถลดการใช้พลังงานด้วยการเข้าสู่ภาวะ Torpor ซึ่งอุณหภูมิร่างกายและอัตราการเผาผลาญลดลงชั่วคราว
ไวลด์ไลฟ์ ควีนส์แลนด์ระบุว่า สามารถอยู่ในภาวะนี้ได้นานถึงประมาณ 13 ชั่วโมงต่อครั้ง โดยเฉพาะวันที่หนาวจัดหรือฝนตก ซึ่งทั้งต้องใช้พลังงานรักษาอุณหภูมิร่างกายสูงและอาจหาอาหารได้ยากขึ้น
ในช่วงฤดูหนาวยังสามารถรวมตัวกันเป็นกลุ่มใหญ่ขึ้นเพื่อใช้ความร้อนจากร่างกายของสมาชิกช่วยกันรักษาอุณหภูมิ ก่อนกลุ่มขนาดใหญ่เหล่านี้จะแยกตัวออกมากขึ้นเมื่อเข้าสู่ฤดูร้อน
สัตว์สังคมที่ใช้ชีวิตเป็นครอบครัว
ชูการ์ไกลเดอร์ไม่ได้ใช้ชีวิตโดดเดี่ยว แต่เป็นสัตว์สังคมสูง สวนสัตว์ซานดิเอโกระบุว่า พวกมันอาศัยเป็นกลุ่มครอบครัวซึ่งอาจประกอบด้วยตัวเต็มวัย มากถึง 7 ตัว พร้อมลูกของกลุ่ม ขณะที่เนชั่นแนล จีโอกราฟฟิกระบุว่าสามารถพบสมาชิกตัวเต็มวัยใช้โพรงร่วมกันได้ถึงประมาณ 10 ตัวในบางพื้นที่
สมาชิกช่วยทำความสะอาดขนให้กัน ซึ่งไม่ได้มีประโยชน์เพียงกำจัดสิ่งสกปรก แต่ยังช่วยสร้างความสัมพันธ์และกลิ่นประจำกลุ่ม ทำให้สามารถแยกแยะสมาชิกจากสัตว์ตัวอื่นที่เข้ามาในอาณาเขตได้
ตัวผู้ที่มีสถานะเด่นยังใช้กลิ่นในการทำเครื่องหมายอาณาเขต โดยมีต่อมกลิ่นบริเวณ หน้าผากและหน้าอก รวมถึงใช้สารคัดหลั่งและน้ำลายทำเครื่องหมายสมาชิกหรือพื้นที่ของกลุ่ม
ชูการ์ไกลเดอร์แต่ละกลุ่มสามารถใช้พื้นที่หากินประมาณ 0.5–7.1 เฮกตาร์ และปกป้องทรัพยากรอาหารจากสัตว์ตัวอื่น โดยมีรายงานว่าพวกมันสามารถแสดงพฤติกรรมก้าวร้าวเพื่อรักษาแหล่งอาหาร แม้ผู้บุกรุกจะมีขนาดใหญ่กว่าก็ตาม
ตั้งท้องเพียง 16 วัน ก่อนลูกคลานเข้ากระเป๋าหน้าท้อง
เช่นเดียวกับจิงโจ้และสัตว์มีกระเป๋าหน้าท้องชนิดอื่น ลูกชูการ์ไกลเดอร์เกิดมาในสภาพที่ยังพัฒนาไม่สมบูรณ์อย่างมาก หลังผสมพันธุ์ ตัวเมียตั้งท้องเพียงประมาณ 16 วัน ก่อนให้กำเนิดลูกซึ่งมีน้ำหนักแรกเกิดเพียง 2–3 กรัม และโดยทั่วไปมีครอกละ 1-2 ตัว
หลังคลอด ลูกจะคลานเข้าสู่กระเป๋าหน้าท้องของแม่และเกาะหัวนมเพื่อพัฒนาต่ออีกประมาณ 60–70 วัน ก่อนเริ่มออกจากกระเป๋า แต่ยังไม่ได้แยกตัวไปใช้ชีวิตเองทันที
หลังออกจากกระเป๋า ลูกจะถูกทิ้งให้อยู่ในรังต่ออีกระยะ ก่อนเริ่มติดตามแม่ออกไปเรียนรู้การหาอาหารเมื่อร่างกายแข็งแรงขึ้น และสามารถอยู่กับครอบครัวจนถึงอายุประมาณ 7–10 เดือน ส่วนบางตัวจะออกจากกลุ่มเดิมเมื่ออายุราว 10–12 เดือน
การเลี้ยงลูกไม่ได้เป็นภาระของแม่ฝ่ายเดียว เพราะตัวผู้สามารถช่วยดูแลลูกได้ด้วย ขณะที่แม่มีหัวนม 4 หัวอยู่ภายในกระเป๋า และสามารถให้นมลูกที่มีอายุต่างกันได้ โดยองค์ประกอบของน้ำนมจากแต่ละหัวสามารถปรับตามระยะพัฒนาการของลูกที่ดูดอยู่
ในธรรมชาติชูการ์ไกลเดอร์โดยทั่วไปมีอายุประมาณ 4–5 ปี แม้บางแหล่งให้ช่วงกว้างถึง 3–9 ปี ส่วนภายใต้การดูแลของผู้เชี่ยวชาญสามารถมีอายุได้ถึงประมาณ 15 ปี
จากสัตว์ชนิดเดียวทั่วออสเตรเลีย สู่การพบว่าแท้จริงมี "3 ชนิด"
ข้อมูลเกี่ยวกับเขตกระจายพันธุ์ของชูการ์ไกลเดอร์เปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ในอดีต Petaurus breviceps ถูกมองว่าเป็นสัตว์ที่กระจายพันธุ์กว้างมาก ครอบคลุมพื้นที่จำนวนมากในออสเตรเลีย นิวกินี และเกาะใกล้เคียง จึงเป็นที่มาของข้อมูลในแหล่งอ้างอิงรุ่นเก่าที่ระบุถิ่นอาศัยกว้างขวางเช่นนี้
แต่การศึกษาทางพันธุกรรมทำให้เกิดการปรับอนุกรมวิธาน โดยประชากรในออสเตรเลียที่เคยรวมอยู่ในชื่อ Sugar Glider ถูกแบ่งออกเป็น 3 ชนิดที่แตกต่างกัน ได้แก่
- Petaurus breviceps หรือ Sugar Glider
- Petaurus notatus หรือ Krefft’s Glider
- Petaurus ariel หรือ Savanna Glider
หลังการแยกดังกล่าว ไวลด์ไลฟ์ ควีนส์แลนด์ระบุว่าเขตกระจายพันธุ์ของ Sugar Glider ในความหมายใหม่แคบลงอย่างมาก โดย Petaurus breviceps พบตามบริเวณชายฝั่งทางตะวันออกเฉียงใต้ของออสเตรเลีย ส่วนประชากรจำนวนมากซึ่งเคยถูกเรียกว่า Sugar Glider ในพื้นที่อื่นถูกจัดใหม่เป็น Krefft’s Glider หรือ Savanna Glider
ดังนั้น ภาพเดิมที่ว่า Sugar Glider ชนิดเดียวกระจายอยู่ทั่วพื้นที่กว้างของออสเตรเลียและนิวกินี จึงกำลังถูกแทนที่ด้วยความเข้าใจว่า สัตว์ร่อนขนาดเล็กเหล่านี้ประกอบด้วยหลายสายพันธุ์ที่มีประวัติวิวัฒนาการต่างกัน
ยังไม่ใกล้สูญพันธุ์ แต่ "ช่องว่างระหว่างต้นไม้" เป็นปัญหาใหญ่
ชูการ์ไกลเดอร์ถูกจัดอยู่ในสถานะ Least Concern (LC) หรือ ความเสี่ยงต่ำ ในบัญชีแดงที่ใช้อ้างอิงอยู่ และเนชั่นแนล จีโอกราฟฟิกระบุแนวโน้มประชากรโดยรวมว่าคงที่
อย่างไรก็ตาม การสูญเสียและแบ่งแยกถิ่นอาศัยยังเป็นภัยสำคัญ โดยเฉพาะสำหรับสัตว์ที่วิวัฒนาการมาให้เดินทางด้วยการร่อนระหว่างต้นไม้
ไวลด์ไลฟ์ ควีนส์แลนด์ระบุภัยสำคัญ ได้แก่ การถางป่า การแบ่งแยกผืนป่า รวมถึงสัตว์นักล่าต่างถิ่นอย่างแมว สุนัข และสุนัขจิ้งจอก ขณะที่ผู้ล่าตามธรรมชาติมีทั้งนกคุกคาบาร์รา นกเค้าแมว เหี้ย งู และควอลล์
ปัญหาของการตัดต้นไม้ไม่ได้อยู่เพียงการลดจำนวนอาหารหรือรัง แต่ยังสร้าง “ช่องว่าง” ระหว่างเรือนยอดไม้ หากต้นไม้ห่างกันเกินระยะที่สัตว์สามารถร่อนได้ การเดินทางไปยังพื้นที่อีกฝั่งอาจถูกตัดขาด และบังคับให้ลงมาบนพื้นซึ่งเพิ่มความเสี่ยงจากผู้ล่า
แนวทางอนุรักษ์จึงรวมถึงการรักษาต้นไม้เก่าที่มีโพรง การปลูกฟื้นฟูพืชพรรณ การติดตั้งกล่องรังในพื้นที่ซึ่งขาดต้นไม้โพรง และการสร้าง เสาหรือโครงสร้างสำหรับช่วยให้สัตว์ร่อนข้ามช่องว่าง ในภูมิประเทศที่ถูกถนนหรือการพัฒนาแบ่งออกจากกัน
ชูการ์ไกลเดอร์จึงเป็นสัตว์ที่แสดงให้เห็นว่า การใช้ชีวิตบนต้นไม้ไม่จำเป็นต้องมีปีกเพื่อเดินทางผ่านอากาศ พังผืดบาง ๆ จากข้อมือถึงข้อเท้า หางที่ทำหน้าที่ควบคุมทิศทาง ดวงตาขนาดใหญ่สำหรับชีวิตกลางคืน และความสามารถในการประเมินระยะก่อนกระโดด ทำให้สัตว์ขนาดเพียงร้อยกว่ากรัมสามารถเปลี่ยนช่องว่างระหว่างต้นไม้ให้กลายเป็น "เส้นทางบิน" ได้
แต่สำหรับจอมร่อนชนิดนี้ การมีต้นไม้เพียงต้นเดียวไม่เพียงพอ เพราะชีวิตต้องอาศัย เครือข่ายเรือนยอดไม้ที่เชื่อมต่อกัน มีโพรงสำหรับพัก มีน้ำหวาน ยางไม้และแมลงเป็นอาหาร และมีระยะห่างที่มันสามารถร่อนข้ามไปถึงได้
เมื่อผืนป่าถูกแบ่งออกเป็นหย่อม ๆ สิ่งที่หายไปจึงไม่ได้มีเพียงบ้าน แต่ยังรวมถึง ทางด่วนบนอากาศ ที่ชูการ์ไกลเดอร์ใช้เดินทางมาตลอดวิวัฒนาการของมัน
ที่มา: National Geographic / San Diego Zoo Wildlife Alliance / Wildlife Queensland
- คอนเทนต์พิเศษ
สำหรับคุณ - TOP ไลฟ์สไตล์
- วิดีโอยอดนิยม
