“ไขมันพอกตับ” ภัยเงียบที่คนไทย กว่า 30% ป่วยและเสี่ยงโรคตับไม่รู้ตัว!

ตับ อวัยวะขนาดใหญ่อยู่บริเวณชายโครงขวาใต้กระบังลม มีน้าหนักประมาณ 1,200 – 1,500 กรัม มีหน้าที่สำคัญหลายอย่างไม่ว่าจะเป็นการสร้างน้ำดีเป็นสารช่วยย่อยอาหาร สร้างโปรตีน กักเก็บธาตุเหล็ก เปลี่ยนสารอาหารให้เป็นพลังงาน สร้างสารที่ช่วยให้หลอดเลือดแข็งตัว และเป็นส่วนหนึ่งระบบภูมิคุ้มกันที่ช่วยต่อต้านการติดเชื้อด้วยการกำจัดแบคทีเรียและสารพิษออกจากเลือด และแน่นอนหากเกิดความผิดปกติขึ้นกับตับ ร่างกายก็จะย้ำแย่ไปด้วย ซึ่งจุดเริ่มต้นการทำร้ายตับ ส่วนมากก็เกิดจากพฤติกรรมตัวเอง!

Magnific/EyeEm

ไขมันพอกตับ หรือ ไขมันเกาะตับ (Fatty liver) คืออะไร?

ต้องอธิบายก่อนว่าปกติในตับที่สุขภาพดีจะมีไขมันเพียงเล็กน้อย แต่เมื่อเกิดการสะสมไขมันในตับมากขึ้นเรื่อย ๆ จนก้อนไขมันเหล่านั้นมีน้ำหนักประมาณ 5-10 เปอร์เซ็นต์ของน้ำหนักตับ นั้นคือภาวะไขมันพอกตับ ซึ่งเป็นไขมันชนิดไตรกรีเซอไรด์

ที่น่ากังวลคือภาวะนี้ไม่ส่งผลให้รู้สึกเจ็บหรือปวด แต่จะทำให้การทำงานของตับผิดปกติ กลุ่มเสี่ยงหลายคนจึงมักไม่รู้ตัวว่ามีภาวะไขมันพอกตับ

ระยะของไขมันพอกตับ

โดยปกติไขมันพอกตับไม่ได้แสดงอาการที่สังเกตได้ แต่ไขมันพอกตับสามารถพัฒนาไปเรื่อย ๆ จนเกิดความรุนแรงได้ทั้งชนิดที่มีสาเหตุจากแอลกอฮอล์ (AFLD) และไม่ได้มีสาเหตุจากแอลกอฮอล์ (NAFLD) ซึ่งไม่ว่าจะเป็นไขมันพอกตับชนิดระยะของโรคจะก่อตัวเป็น 4 ระยะคล้าย ๆ กันดังนี้

• ระยะที่ 1 ไขมันพอกตับธรรมดา (Simple fatty liver) ลักษณะของระยะนี้คือเกิดไขมันสะสมในตับมากเกินไป ระยะนี้มักไม่เป็นตรายหากรักษาไม่ให้พัฒนาไประยะถัดไป
• ระยะที่ 2 เนื้อเยื่อตับเกิดการอักเสบ (Steatohepatitis) ระยะนี้นอกจากการสะสมไขมันในตับแล้วยังเกิดการอักเสบของเนื้อเยื่อบริเวณตับร่วมด้วย
• ระยะที่ 3 เนื้อเยื่อตับเกิดการอักเสบอย่างต่อเนื่อง (Fibrosis) ระยะนี้เนื้อเยื่อที่อักเสบเกิดความเสียหายถึงขั้นกลายเป็นก้อนในตับ ในระยะนี้ตับยังคงทำงานได้บางส่วน
• ระยะที่ 4 โรคตับแข็ง (Cirrhosis) ในระยะนี้แผลอักเสบเกิดการลุกลามอย่างรวดเร็ว ทำให้การทำงานของตับด้อยประสิทธิภาพลงและไม่สามารถฟื้นฟูเนื้อเยื่อให้กลับมาปกติได้

กลุ่มเสี่ยงไขมันพอกตับ

• มีไขมันบริเวณหน้าท้องเยอะ หรือ คนที่มีโรคอ้วน (Obesity)
• ความดันในเลือดสูง
• เป็นเบาหวานชนิดที่ 2
• มีคอเลสเตอรอลสูง หรือไตรกรีเซอไรด์ในเลือดสูง
• มีภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น (OSA)
• มีภาวะเมแทบอลิกซินโดรม
• ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ
• ภาวะขาดไทรอยด์ หรือ ไฮโปไทรอยด์
• ภาวะต่อมใต้สมองทำงานบกพร่อง

โดยส่วนใหญ่คนทั่วไปมักตรวจภาวะไขมันพอกตับแต่ยังไม่ร้ายแรงถึงขั้นก่อโรคจำพวก โรคตับแข็ง ตับอักเสบ หรือมะเร็งตับ สำหรับการรักษาไขมันพอกตับปัจจุบันไม่ได้มีวิธีการรักษาโดยตรง แพทย์จะมุ่งเน้นไปที่การควบคุมต้นเหตุของไขมันพอกตับ ด้วยการให้คำแนะนำผู้ป่วยเพื่อลดโอกาสเกิดความเสียหายในตับเพิ่มขึ้น โดยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน เช่น

• การลดหรืองดการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
• การลดน้ำหนัก
• ในผู้ป่วยที่เป็นโรคเบาหวาน และไขมันในเลือดสูง (คอเลสเตอรอลและไตรกรีเซอไรด์สูง) ให้กินยารักษาตามโรคที่เป็น
• แพทย์อาจจ่ายยาลดระดับน้ำตาลในเลือด หรือวิตามินอีในผู้ป่วยบางราย

สิ่งสำคัญในการเอาใจใส่ในการรักษาไขมันพอกตับคือการรักษาและป้องกันไม่ลุกลามตั้งแต่ระยะแรกและตรวจสุขภาพเป็นประจำอย่างน้อยปีละครั้งเพื่อสังเกตความเปลี่ยนแปลงของร่างกาย ป้องกันโรคภัยตั้งแต่เนิ่น ๆ

ขอบคุณข้อมูลจาก : โรงพยาบาลกรุงเทพพัทยาและ โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย