โภชนาการผู้ป่วยโรคไตทุกระยะ เลือกกินโปรตีน โพแทสเซียม คุมโรคอยู่หมัด

หัวใจสำคัญในการดูแลผู้ป่วยโรคไต คือ การลดเค็ม จึงต้องมีการจำกัดการรับโซเดียมให้อยู่ในปริมาณที่เหมาะสม นอกจากนั้นแล้ว โรคไตยังมีความเฉพาะเจาะจงของการกำหนดสารอาหารในการรับประทานต่อวัน เช่น โปรตีน โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส และแร่ธาตุต่างๆ ตามระยะของโรคที่เป็นมากกว่าโรคทั่วไป  ดังนั้น การควบคุมอาหารอย่างถูกต้องตั้งแต่ระยะเริ่มแรกของโรค และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง หากมีไตเสื่อมอยู่ในระยะ 3 เป็นต้นไปแล้วก็ตาม จะช่วยดูแลและชะลอความเสื่อมของไตได้ 

อาหารที่คนเป็นโรคไตห้ามรับประทานมีอะไรบ้าง หลักการเลือกอาหารสำหรับผู้ป่วยโรคไต

โซเดียม

การลดเค็มคือหลักการสำคัญในการดูแลผู้ป่วยโรคไต แนะนำว่าควรรับประทานเกลือน้อยกว่า หรือเท่ากับ 1 ช้อนชาต่อวัน หรือ โซเดียมน้อยกว่า 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน

• ลดการเติมเครื่องปรุง เช่น น้ำปลา ซีอิ๊วขาว ซอสหอยนางรม เกลือ ผงชูรส ลงไปในอาหาร
• หลีกเลี่ยงอาหารแปรรูป (processed meat) เช่น ไส้กรอก เบคอน กุนเชียง แหนม หมูยอ เพราะมีเกลือและไขมันสูง
• หลีกเลี่ยงเบเกอรี่ ขนมอบ เนื่องจากมีการใส่ผงฟูหรือเบกกิ้งโซดาในการทำขนมซึ่งมีโซเดียมเป็นส่วนประกอบ รวมถึงอาหารแช่แข็ง ของหมักดอง ขนมกรุบกรอบ ซอสพริก ซอสมะเขือเทศ

โปรตีน

ควรเลือกโปรตีนคุณภาพดี เช่น ไข่ขาว เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน เช่น เนื้อปลา อกไก่ สันในไก่ สันในหมู ในปริมาณที่เหมาะสมกับระยะของโรค โดยปริมาณโปรตีนในหนึ่งวันที่ผู้ป่วยโรคไตควรได้รับในแต่ระยะของโรคนั้น มีดังนี้

• โรคไตระยะ 1-3 A  ไม่จำเป็นต้องมีการจำกัดโปรตีน แต่ให้รับประทานได้เป็นปกติ ในสัดส่วน 1.0-1.2 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน
• โรคไตระยะที่ 3B-5 และยังไม่ได้ล้างไตอาจจะต้องมีการเลือกชนิดและควบคุมประมาณการบริโภคโปรตีน เพื่อหลีกเลี่ยงไม่ให้ไตทำงานหนัก รวมถึงช่วยดูแลและชะลอการเสื่อมของไตได้ดี โดยรับประทานสารอาหารประเภทโปรตีนได้ไม่เกินวันละ 0.6-0.8 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน
• โรคไตที่มีการล้างไตแล้ว อาจจะรับประทานโปรตีนเป็นปกติได้ หรืออาจรับประทานโปรตีนได้ถึง 1.3-1.4 กรัมต่อน้ำหนักตัว 1 กิโลกรัมต่อวัน เพื่อชดเชยโปรตีนที่สูญเสียไประหว่างการล้างไตด้วยได้

ฟอสฟอรัส

ผู้ป่วยที่มีไตเสื่อมในระยะ 3 ขึ้นไป จะมีการขับฟอสฟอรัสได้น้อยลง ดังนั้น ผู้ป่วยที่มีไตเสื่อมในระยะที่ 3 ขึ้นไปหรือมีระดับฟอสฟอรัสในเลือดสูง จึงควรหลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารที่มีฟอสฟอรัสสูง เช่น

• อาหารจำพวกนม
• โยเกิร์ต
• นมถั่วเหลือง
• ไข่แดง
• เครื่องในสัตว์
• ปลากรอบ
• เต้าหู้
• ข้าวโอ๊ต ข้าวกล้อง ขนมปังโฮลวีต
• ธัญพืชต่างๆ เช่น งาขาว งาดำ เมล็ดฟักทอง ถั่วต่างๆ
• น้ำอัดลมสีเข้ม น้ำแร่
• ขนมปัง ไอศครีม

แนะนำให้รับประทานอาหารที่มีฟอสฟอรัสต่ำได้ในสัดส่วนที่เหมาะสม

• ข้าวขาว
• ขนมปังขาว
• วุ้นเส้น
• เส้นหมี่ เส้นเล็ก เส้นใหญ่
• ไข่ขาว
• เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน
• น้ำขิง น้ำมะนาวโซดา

โพแทสเซียม

ผู้ป่วยที่มีไตเสื่อมในระยะที่ 3 ขึ้นไป จะมีการขับโพแทสเซียมได้น้อยลง ดังนั้น ผู้ป่วยที่มีไตเสื่อมในระยะที่ 3 ขึ้นไปหรือมีระดับโพแทสเซียมในเลือดสูง

ควรหลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารที่มีโพแทสเซียมสูง เช่น

• อาหารจำพวกผักสีเข้ม เช่น บล็อกคโคลี่ คะน้า หัวปลี กะหล่ำดอก แครอท
• ในส่วนของผลไม้ เช่น ส้ม ทุเรียน แตงโม มะละกอ แก้วมังกร ฝรั่ง ขนุน

อาหารที่มีโพแทสเซียมต่ำที่สามารถกินได้ในปริมานที่เหมาะสมคือ

• กะหล่ำปลี
• ยอดมะระ
• ผักกาดขาว
• ผักบุ้ง
• มะเขือยาว
• ผลไม้ เช่น เงาะ มังคุด สับปะรด แอปเปิล

"โปรตีนไข่ขาว" เพิ่มโอกาสรอดชีวิตผู้ป่วยโรคตับช่วยฟื้นฟูกล้ามเนื้อ

ไขมัน

แนะนำให้กินอาหารที่อุดมไปด้วยไขมันไม่อิ่มตัว

• น้ำมันรำข้าว น้ำมันคาโนล่า น้ำมันถั่วเหลือง น้ำมันมะกอก
• เนื้อปลาทะเล

หลีกเลี่ยงอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูง เช่น

• น้ำมันปาล์ม น้ำมันหมู น้ำมันมะพร้าว
• เนย กะทิ
• เครื่องในสัตว์
• หมูสามชั้น

เมนูอาหารแนะนำ

• เมนูอาหารที่มีส่วนผสมของโปรตีนคุณภาพดี และมีรสจืด เช่น
  • ข้าวต้มไก่
  • ไก่ผัดพริกหยวก
  • ต้มข่าเห็ด
  • ยำวุ้นเส้น
  • สเต็กปลากระพง
  • สลัดเปรี้ยวหวาน
  • ผัดยอดมะระหมูสับ
  • ต้มจืดผักกาดขาววุ้นเส้น เป็นต้น

อย่างไรก็ตาม เนื่องจากโรคไตนั้นมีความจำเพาะของโรคมาก ดังนั้น หากท่านอยากทราบสารอาหารที่เหมาะสมกับระยะของโรคไตที่ท่านกำลังเป็นอยู่ แนะนำว่าควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางโรคไตโดยตรงจะดีที่สุด 

ขอบคุณข้อมูลจาก : โรงพยาบาลสมิติเวช

ภาพจาก : Freepik

“ไข่ต้ม”ทำไมเป็นการปรุงไข่ที่โปรตีนสมบูรณ์แบบที่สุด

8 กลุ่มอาหารควรหลีกเลี่ยง โซเดียมสูง เสี่ยงโรคไตเรื้อรัง -โรคหัวใจ