เช็กอาการไอ! ไอแบบไหนเป็น "โควิด-19" หรือ "มะเร็งปอด"
“ไอ” เกิดได้จากหลายสาเหตุ ซึ่งเป็นหนึ่งในสัญญาณเตือนของโรคที่พบได้บ่อยคือโควิดและมะเร็งปอด แต่เราจะรู้ได้อย่างไรว่าไอแบบไหนเป็นอะไรกันแน่ เช็กที่นี่!
ในสถานการณ์ที่โรคโควิด-19 กำลังระบาดอย่างต่อเนื่อง และโรคมะเร็งปอดที่คนหันมาตระหนักมากขึ้นเพราะเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับต้น ๆ ในประเทศไทย โดยอาการ “ไอ” สามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคนที่เกิดจากสาเหตุต่าง ๆ และเป็นหนึ่งในอาการที่ส่งสัญญาณเตือนความเสี่ยงของทั้งโรคโควิด-19 และโรคมะเร็งปอดด้วย แล้วจะแยกอาการไอเสี่ยงโควิด กับอาการไอที่เสี่ยงเป็นมะเร็งปอดได้อย่างไร ทีมข่าวนิวมีเดียพีพีทีวีได้รวบรวมข้อมูลที่น่าสนใจมาดังนี้
อาการไอแบบไหนเสี่ยงของโรคโควิด-19
อาการที่พบได้นั่นคือ “ไอแห้ง” ลักษณะคือไม่มีน้ำลาย ไม่มีเสมหะ อาจมีอาการไอรุนแรงมากขึ้นในเวลากลางคืน เวลาไอจะรู้สึกเหมือนมีอะไรติดคอ รู้สึกคันหรือระคายคอ อาจมีเสียงแหบบ้าง และอยากกลืนน้ำลายบ่อย ๆ
ดังนั้น ถ้ามีอาการไอในลักษณะไอแห้ง ร่วมกับมีอาการผิดอื่น ๆ เช่น มีไข้ อ่อนเพลีย เจ็บคอ มีน้ำมูก ท้องเสีย สูญเสียความสามารถในการดมกลิ่นและรับรส อาการนี้เป็นสัญญาณเตือนแล้วว่าเราควรเข้ารับการตรวจหาเชื้อโควิด-19 ทันที
ใครบ้างเสี่ยงเป็นโควิด-19
ผู้ที่จัดอยู่ในกลุ่ม “ผู้สัมผัสเสี่ยงสูง” เช่น
- อาศัยอยู่ที่พักเดียวกัน เช่น บ้านหลังเดียวกัน หรืออยู่หอพักเดียวกัน
- การทานอาหารร่วมกัน
- พูดคุยกันโดยไม่สวมหน้ากากอนามัย
- เดินทางไปเที่ยวด้วยกัน รับประทานอาหารร่วมกัน
สังเกตอาการไอ แบบไหนที่เสี่ยงเป็นมะเร็งปอด
- ไอเรื้อรังอาจมีหรือไม่มีเสมหะก็ได้ ไอแห้ง ๆ ติดต่อกันมากกว่า 2 สัปดาห์เป็นอย่างน้อย
- ไอแบบรุนแรง ไอรุนแรงจนเหนื่อยหอบ ไอจนเสียงเปลี่ยน
- ไอเป็นเลือด หรือมีเสมหะปนเลือด
หรือถ้ามีอาการดังกล่าวร่วมกับมีอาการผิดอื่น ๆ เช่น เจ็บหน้าอกเวลาหายใจ เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย น้ำหนักลดโดยไม่มีสาเหตุ หายใจมีเสียงดังผิดปกติ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัย หากเรามีการตรวจพบโรคมะเร็งปอดในระยะเริ่มต้น ก็สามารถรักษาได้อย่างทันท่วงทีจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ แต่ส่วนมาก “มะเร็งปอด” ในระยะเริ่มแรกมักจะไม่แสดงอาการ แต่จะมีสัญญาณที่บ่งบอกถึงการเกิดโรคเมื่อมีการเจริญเติบโตของมะเร็งมากขึ้น
ความเสี่ยงที่ก่อให้เกิดโรคมะเร็งปอดมาจากหลายสาเหตุ ดังนี้
- การสูบบุหรี่ มีความเสี่ยงเป็นมะเร็งปอดมากถึง 10 เท่า โดยเฉพาะผู้ที่กำลังสูบบุหรี่อยู่หรือเคยสูบบุหรี่ระยะเวลาเฉลี่ยมากกว่า 30 ปีและมากกว่า 1 ซองต่อวัน
- ควันบุหรี่มือสอง การสูดหายใจเอาควันบุหรี่เข้าร่างกาย แม้ไม่ได้สูบโดยตรง ก็สามารถทำให้มีสารพิษตกค้างและก่อให้เกิดมะเร็งได้
- บุหรี่ไฟฟ้า (E-cigarettes) มีส่วนประกอบหลักคือ นิโคติน และผสมด้วยตัวทำละลาย (Propylene Glycol) กลิ่น และรสต่าง ๆ ยังไม่มีการศึกษาโดยตรงที่ทดสอบการเกิดมะเร็งปอดกับ E-cigarettes แต่มีการศึกษาว่าการใช้ E-cigarettes ก่อให้เกิดการอักเสบกับทางเดินหายใจได้ถึงแม้ว่าเมื่อเทียบกับบุหรี่แล้วน้อยกว่ามาก
- ควันจากธูป เป็นผลกระทบโดยอ้อมคล้ายกับผู้ได้รับบุหรี่มือสอง การได้รับควันธูปเป็นระยะเวลานานมีผลกระทบกับเนื้อเยื่อปอดและอาจจะส่งผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงเป็นมะเร็งในอนาคตได้
- พันธุกรรม หากมีบุคคลในครอบครัวมีประวัติเป็นมะเร็งปอด สมาชิกในครอบครัวก็มีความเสี่ยงสูงมากแม้ไม่ได้สูบบุหรี่
- ฝุ่นละอองขนาดเล็ก หรือ PM 2.5 คือ สสารที่มีขนาดเล็กกว่า 2.5 ไมครอน เกิดจากควันรถ การเผาไหม้ การก่อสร้าง ฝุ่นข้ามแดน เป็นต้น สารเหล่านี้เมื่อเข้าไปในหลอดลมของสิ่งมีชีวิตจะก่อให้เกิดการระคาย ตามด้วยการอักเสบของเนื้อเยื่อปอด ส่งผลกระทบต่อคนที่มีโรคปอดอักเสบ โรคหัวใจขาดเลือด รวมทั้งโรคมะเร็งปอดได้
- สารพิษ การสัมผัสสารแอสเบสตอส หรือแร่ใยหินซึ่งมักนำมาใช้ในวงการอุตสาหกรรมรถยนต์ เช่น ฉนวนกันความร้อน ผ้าเบรก คลัช การก่อสร้าง โครงสร้างอาคาร อุตสาหกรรม สิ่งทอ เหมืองแร่ สามารถทำให้เกิดมะเร็งปอดได้มากกว่าคนทั่วไปถึง 5 เท่า นอกจากนี้สารอื่น ๆ ที่อาจก่อมะเร็งปอด ได้แก่ สารหนู นิกเกิล โครเมียม เป็นต้น
- ปัจจัยอื่น ๆ ที่มีความเสี่ยงต่อการเกิดโรคมะเร็งปอด เช่น อายุที่เพิ่มขึ้น การใช้ยาเสพติดบางประเภท เช่น โคเคน ภาวะขาดวิตามินเอ
อาการไอบ่งบอกสัญญาณเสี่ยงโรคอื่นได้อีก
นอกจากนี้อาการไอยังเป็นอาการเสี่ยงของโรคต่าง ๆ ได้อีก ได้แก่ การอักเสบเรื้อรังในปอด เช่น วัณโรค หลอดลมอักเสบเป็นหนองเรื้อรัง ฝีในปอด แต่ผู้ป่วยกลุ่มนี้มักเอกซเรย์ปอดผิดปกติ
ส่วนโรคที่ทำให้เกิดการไอเรื้อรังและมีเอกซเรย์ปอดปกติ ที่พบบ่อยได้แก่
โรคหอบหืด ผู้ป่วยโรคหอบหืดโดยทั่วไปจะมีอาการไอ เหนื่อยง่าย และหายใจมีเสียงวี้ด แต่ก็มีผู้ป่วยอีกจำนวนมากมีโรคหอบหืดชนิดที่ไม่รุนแรง บางรายไม่เคยมีอาการหืดจับหรือเหนื่อยง่ายเลย มีเพียงไอเรื้อรังเท่านั้น
ผู้ป่วยซึ่งเป็นโรคแพ้อากาศและมีจมูกอักเสบเรื้อรัง ผู้ป่วยพวกนี้จะมีอาการคัดจมูก น้ำมูกไหล และมีน้ำมูกไหลลงในคอเวลานอน ทำให้มีอาการไอเรื้อรัง ผู้ป่วยอาจมีไซนัสอักเสบร่วมด้วย โดยที่สาเหตุของโรคเป็นภูมิแพ้เช่นกัน ดังนั้นเราจึงพบโรคนี้ร่วมกับโรคหอบหืดในผู้ป่วยคนเดียวกันได้บ่อย
ผู้ป่วยที่มีกรดในกระเพาะและกรดไหลย้อนกลับเข้ามาในหลอดอาหาร ผู้ป่วยพวกนี้อาจมีไอเรื้อรังได้
ผู้ป่วยที่ทานยาบางชนิดที่ใช้รักษาโรคความดันสูงและโรคหัวใจ เช่น ยาพวก ACE Inhibitor อาจทำให้ผู้ป่วยที่ใช้ยานี้มีอาการไอเรื้อรังได้ พบได้ราว 2 – 14% ของผู้ใช้ อาการเกิดในราว 3 – 4 สัปดาห์หลังใช้ยา อาการไอมักเป็นแบบไอไม่มีเสมหะ เป็นมากในตอนกลางคืนและเวลานอนราบ อาการจะหายไปเมื่อหยุดยา ยาพวก Beta-Adrenergic Blocking Agent อาจทำให้เกิดการไอในผู้ป่วยที่มีหลอดลมอักเสบเรื้อรังและโรคหอบหืดโดยช่วยทำให้หลอดลมตีบลง
ผู้ป่วยที่ใช้เสียงมาก ๆ เช่น ตะโกนมากและพักน้อย เช่น พ่อค้าแม่ค้า หากหยุดพักไม่ใช้เสียง 2 – 3 วัน อาการจะดีขึ้น
ผู้ที่ไอหรือกระแอมโดยที่ไม่มีโรค เรียก Psychogenic หรือ Habit Cough การวินิจฉัยมักไม่พบว่ามีสาเหตุของการไออื่น สันนิษฐานว่าน่าจะมีสาเหตุมาจากจิตใจ มีคนเป็นแบบนี้จำนวนมาก
อย่างไรก็ตามเมื่อมีอาการไออย่างผิดปกติก็ควรเข้าตรวจวินิจฉัยโรคทันที เพื่อจะได้เข้ารับการรักษาให้ทันท่วงทีและถูกวิธีต่อไป
ขอบคุณข้อมูลจาก : โรงพยาบาลกรุงเทพ, บริษัท โรช ไดแอกโนติกส์ และ โรงพยาบาลเปาโล
ถอดบทเรียน 2 ผู้ป่วย “มะเร็งปอด” สาเหตุที่ต้องรู้เท่าทัน โอกาสรอด 90%