คุณหญิงกัลยา โสภณพนิช เป็นนักการเมืองหญิงและนักวิชาการด้านวิทยาศาสตร์ที่มีบทบาทสำคัญของไทย ปัจจุบันดำรงตำแหน่งประธานพรรคไทยก้าวใหม่ และเป็นหนึ่งในแคนดิเดตนายกรัฐมนตรีของพรรค เคยเป็นรัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ และอดีตรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
รวมถึงเคยดำรงตำแหน่งประธานสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร รองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อหลายสมัย ถือเป็นบุคคลที่มีบทบาททั้งด้านการเมือง การศึกษา และสังคมอย่างต่อเนื่องยาวนาน
คุณหญิงกัลยา โสภณพนิช มีชื่อเล่นว่า “ฮุ้ง” เกิดเมื่อวันที่ 21 กันยายน พ.ศ. 2483 ที่อำเภอสีคิ้ว จังหวัดนครราชสีมา เป็นบุตรของนายยิ้ม พงศ์พูนสุขศรี และนางมุ้ยฮวง แซ่เล้ง สมรสกับโชติ โสภณพนิช บุตรชายของชิน โสภณพนิช ผู้ก่อตั้งธนาคารกรุงเทพ
คุณหญิงกัลยา สำเร็จการศึกษาระดับประถมศึกษาจากโรงเรียนวัดใหม่ ระดับมัธยมศึกษาจากโรงเรียนสีคิ้วสวัสดิ์ผดุงวิทยา และโรงเรียนสตรีวรนารถ เทเวศร์ ก่อนเข้าศึกษาระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย แผนกวิทยาศาสตร์ จากโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา พญาไท รุ่นที่ 21
จากนั้นสำเร็จการศึกษาระดับปริญญาตรี วิทยาศาสตรบัณฑิต (เกียรตินิยม) จากคณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ในปี พ.ศ. 2508 และได้รับทุนโคลัมโบไปศึกษาต่อในระดับปริญญาโทและปริญญาเอก ที่ Imperial College of Science and Technology มหาวิทยาลัยลอนดอน ประเทศอังกฤษ จนสำเร็จการศึกษาปริญญาเอกด้าน ฟิสิกส์นิวเคลียร์พลังงานสูง (High Energy Nuclear Physics) ในปี พ.ศ. 2513
หลังสำเร็จการศึกษา คุณหญิงกัลยาก็เริ่มทำงานเป็นอาจารย์ประจำภาควิชาฟิสิกส์ คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ก่อนจะก้าวสู่ตำแหน่ง หัวหน้าภาควิชาคอมพิวเตอร์ธุรกิจ วิทยาลัยอัสสัมชัญบริหารธุรกิจ
ต่อมาได้รับแต่งตั้งเป็น กรรมการวิชาการ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และเป็นหนึ่งในผู้ร่วมก่อตั้ง ศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (NECTEC) ในปี พ.ศ. 2529 ซึ่งถือเป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีของประเทศ
นอกจากนี้ ยังดำรงตำแหน่ง กรรมการและเลขานุการโครงการสารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน ตามพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร เป็นที่ปรึกษารัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และเป็นกรรมการสำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.)
ด้านสังคมและการศึกษา คุณหญิงกัลยา เป็นผู้ก่อตั้ง ศูนย์ฝึกเด็กที่มีปัญหาทางสมอง “ประภาคารปัญญา” มูลนิธิช่วยคนปัญญาอ่อนแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชินูปถัมภ์ รวมถึงเป็นนายกสมาคมโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา ซึ่งเป็นนายกสมาคมหญิงคนแรก
คุณหญิงกัลยา เป็นที่รู้จักในวงกว้างจากการลงสมัครรับเลือกตั้งผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ในปี พ.ศ. 2543 ในนามผู้สมัครอิสระ แม้ไม่ได้รับเลือกตั้ง แต่ได้รับคะแนนนิยมในระดับสูง ก่อนเข้าสู่เส้นทางการเมืองอย่างเต็มตัวในนามพรรคประชาธิปัตย์
เธอเคยดำรงตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร มาแล้วรวม 5 สมัย ทั้งแบบบัญชีรายชื่อและกรุงเทพมหานคร และเคยดำรงตำแหน่งสำคัญทางการเมือง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ในรัฐบาลอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ และ รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ในรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา รวมถึงเคยเป็น รองหัวหน้าพรรคประชาธิปัตย์ และ ประธานสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรของพรรค
เมื่อวันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2568 คุณหญิงกัลยา ได้ยื่นหนังสือลาออกจากสมาชิกพรรคประชาธิปัตย์ และต่อมาได้ย้ายไปร่วมงานกับ พรรคไทยก้าวใหม่ ของสุชัชวีร์ สุวรรณสวัสดิ์ ก่อนจะได้รับตำแหน่งประธานพรรคไทยก้าวใหม่ ในเวลาต่อมา
นอกจากนี้ คุณหญิงกัลยา โสภณพนิช ยังได้รับพระราชทานเครื่องราชอิสริยาภรณ์ชั้นสูงหลายรายการ สะท้อนบทบาททั้งด้านวิชาการ การเมือง และการอุทิศตนเพื่อสังคมอย่างยาวนาน นับเป็นหนึ่งในนักการเมืองหญิงและนักวิทยาศาสตร์ที่ทรงอิทธิพลและเป็นแบบอย่างของสังคมไทยจนถึงปัจจุบัน