นักวิทยาศาสตร์พบข้อมูลใหม่จากตัวอย่างดินดวงจันทร์ที่ยานฉางเอ๋อ-5 (Chang-e 5) ของจีนนำกลับมา โดยพบว่า เพิ่งเกิด “ภูเขาไฟ” ปะทุบนพื้นผิวดวงจันทร์เมื่อราว 120 ล้านปีก่อน และดวงจันทร์อาจยังคงมี “ภูเขาไฟที่ยังไม่ดับ “อยู่จนถึงทุกวันนี้
ที่ผ่านมา เราทราบว่า ในอดีตอันไกลโพ้น ดวงจันทร์เคยมีภูเขาไฟ สามารถเห็นหลักฐานได้ทั่วพื้นผิวดวงจันทร์ โดยเฉพาะจาก Lunar Maria หรือแอ่งลึกบนดวงจันทร์ (เห็นเป็นพื้นผิวสีเข้ม ๆ)
Lunar Maria เกิดจากการไหลของลาวาและการระเบิดของภูเขาไฟ ส่วนใหญ่มีอายุย้อนกลับไปได้ตั้งแต่ 3,000 ถึง 3,800 ล้านปี ซึ่งเชื่อกันว่านั่นเป็นครั้งสุดท้ายที่มีภูเขาไฟระเบิดบนดวงจันทร์
แต่ที่น่าแปลกใจคือ ยานฉางเอ๋อ 5 นำหลักฐานที่แสดงว่า ดวงจันทร์เคยประสบกับการระเบิดของภูเขาไฟเมื่อไม่นานมานี้ คือราว 123 ล้านปีก่อน บวกลบ 15 ล้านปี
เหตุการณ์ดังกล่าวอาจจะดูเหมือนผ่านมานานมากแล้วในมุมมองของมนุษย์ แต่หากพิจารณาจากมุมมองธรณีวิทยาแล้ว เหตุการณ์ดังกล่าวเหมือนเพิ่งเกิดขึ้นเมื่อวานนี้เอง
ข้อสรุปว่าภูเขาไฟบนดวงจันทร์เพิ่งปะทุไม่นานมานี้ มาจากเม็ดแก้ว (Glass Bead) ขนาดเล็ก 3 ลูก จากทั้งหมด 3,000 ลูกในตัวอย่างดินดวงจันทร์ยานฉางเอ๋อ-5
ทีมวิจัยซึ่งนำโดย หวัง ปี้เหวิน และจาง เฉียน จากสถาบันธรณีวิทยาและธรณีฟิสิกส์แห่งสถาบันวิทยาศาสตร์จีน ได้ค้นหาเม็ดแก้วเหล่านี้ในดินบนดวงจันทร์อย่างระมัดระวัง
เม็ดแก้วที่มีขนาดเพียง 20 ถึง 400 ไมครอนนี้สามารถก่อตัวขึ้นได้จากแรงระเบิดอย่างรุนแรงเมื่อดาวเคราะห์น้อยพุ่งชนดวงจันทร์ ทำให้หินหลอมละลายและเกิดแรงดัน จนกลายเป็นแก้ว นอกจากนี้ ยังเกิดขึ้นได้จากแมกมาเช่นกัน
ทีมวิจัยระบุว่า เคยพบเม็ดแก้วที่มีต้นกำเนิดจากภูเขาไฟบนดวงจันทร์มาก่อน แต่ส่วนใหญ่มาจากการปะทุของแมกมาเมื่อหลายพันล้านปีก่อน อย่างไรก็ตาม จากจุดลงจอดใกล้กับบริเวณที่เรียกว่า Mons Rümker ใน Oceanus Procellarum ยานฉางเอ๋อ-5 ค้นพบเม็ดแก้ว 3 ลูกที่มีความพิเศษมากจริง ๆ และนำกลับมายังโลกเมื่อวันที่ 16 ธันวาคม 2020
“การหาอายุด้วยยูเรเนียม-ตะกั่วของเม็ดแก้วภูเขาไฟ 3 ลูกนั้นแสดงให้เห็นว่า พวกมันเพิ่งก่อตัวขึ้นเมื่อ 123 ล้านปีก่อน บวกลบ 15 ล้านปี” ทีมวิจัยกล่าว
อย่างไรก็ตาม แบบจำลองวิวัฒนาการทางความร้อนของดวงจันทร์บ่งชี้ว่า ภายในดวงจันทร์น่าจะเย็นลงนานแล้วหลังจากที่มันก่อตัวขึ้นเมื่อ 4,500 ล้านปีก่อน พูดง่าย ๆ ก็คือ ภายในดวงจันทร์ไม่ควรจะอุ่นเพียงพอที่จะก่อให้เกิดภูเขาไฟได้ ดังนั้น คำถามสำคัญก็คือ อะไรเป็นสาเหตุของภูเขาไฟ?
ทีมวิจัยเขียนว่า “เราได้วัดธาตุหายากและทอเรียมปริมาณสูงในเม็ดแก้วภูเขาไฟเหล่านี้ ซึ่งอาจบ่งชี้ได้ว่า ภูเขาไฟที่เพิ่งเกิดขึ้นนั้นเกี่ยวข้องกับการเพิ่มขึ้นของธาตุที่ก่อให้เกิดความร้อนในแหล่งกำเนิดแมกมาของชั้นเนื้อโลก (Mantle) ของดวงจันทร์”
ธาตุเหล่านี้ เช่น โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส อิตเทรียม และแลนทานัม สามารถผลิตความร้อนจากการสลายตัวของกัมมันตภาพรังสี ซึ่งอาจเพียงพอที่จะหลอมหินในชั้นเนื้อโลกของดวงจันทร์ได้ ซึ่งอาจกระตุ้นให้เกิดการปะทุเล็กน้อย
คำถามเพิ่มเติมที่ผุดขึ้นมาคือ ภูเขาไฟนี้ยังคงปะทุอยู่ในปัจจุบันหรือไม่
ตลอดหลายทศวรรษที่ผ่านมา มีรายงานเกี่ยวกับ “ปรากฏการณ์ชั่วครั้งคราวบนดวงจันทร์” (TLP) ซึ่งเป็นหมอกสีรุ้งที่ปรากฏขึ้นเหนือพื้นผิวดวงจันทร์
การมีอยู่ของปรากฏการณ์นี้ยังเป็นข้อโต้แย้งอย่างมาก เนื่องจากยานสำรวจอวกาศไม่เคยพบปรากฏการณ์นี้ แต่พบได้เมื่อศึกษาจากบนโลกเท่านั้น
แม้ว่านักวิทยาศาสตร์ด้านดวงจันทร์หลายคนจะมองว่า TLP เกิดจากสภาพบรรยากาศที่ไม่เอื้ออำนวยเหนือจุดสังเกตการณ์บนโลก หรืออาจเป็นเพราะผู้สังเกตการณ์ระบุสิ่งที่พบผิดพลาด แต่คำอธิบายที่เป็นไปได้อีกอย่างหนึ่งก็คือการปะทุของภูเขาไฟ ซึ่งดูเหมือนจะไม่น่าจะเป็นไปได้ เนื่องจากในขณะนั้น ดวงจันทร์ไม่มีภูเขาไฟ
แต่การค้นพบใหม่จากยานฉางเอ๋อ-5 ทำให้มีความเป็นไปได้ที่ภูเขาไฟอาจยังปะทุอยู่บนดวงจันทร์ และหากภูเขาไฟบนดวงจันทร์ยังคงมีอยู่ นักวิทยาศาสตร์ก็มีความสนใจว่า พลังงานจากภูเขาไฟจะถูกนำมาใช้โดยนักบินอวกาศที่ไปตั้งถิ่นฐานบนดวงจันทร์ในอนาคตได้หรือไม่
แม้ว่าคำถามเหล่านี้จะยังคงไม่มีคำตอบ แต่สิ่งที่แน่นอนในตอนนี้ก็คือ ดวงจันทร์ไม่ได้นิ่งสงบอย่างที่เราคิด และในความเป็นจริง ภูเขาไฟบนดวงจันทร์อาจยังคงตื่นขึ้นจากการหลับใหลเป็นครั้งคราว
อ่านงานวิจัยฉบับเต็ม ที่นี่
เรียบเรียงจาก Space.com
- คอนเทนต์พิเศษ
สำหรับคุณ - TOP ต่างประเทศ
- วิดีโอยอดนิยม
