ลิขสิทธ์ในงานข่าว "ไม่มีอะไรฟรี" ทั้งหมด !?

ในยุคสมัยที่การรายงานข่าวมีความรวดเร็วและการแข่งขันสูง โดยเฉพาะการรายงานข่าวผ่านหน้าจอทีวี เว็บไซต์ และแฟนเพจสังคมออนไลน์ของสำนักข่าว ทำให้บ่อยครั้งผู้ผลิตข่าวสารและบทความต่างๆ ไปละเมิดลิขสิทธ์เนื้อหาและรูปภาพผู้อื่นทั้งตั้งใจและไม่ตั้งใจ จนนำไปสู่คดีความฟ้องร้องกันบ่อยครั้งในปัจจุบัน

สำนักข่าว PPTV ช่อง HD36 จัดอบรมบุคลกรข่าวในสังกัด เพื่อเสริมสร้างความเข้าใจ ในการนำข้อมูลและเนื้อหาจากแหล่งอื่นๆ มาใช้ประกอบการรายงานข่าวอย่างถูกต้อง โดยไม่ละเมิดลิขสิทธิ์ของผู้อื่น

อาจารย์ไพบูลย์ อมรภิญโญเกียรติ ที่ปรึกษาสมาคมผู้ผลิตข่าวออนไลน์ และผู้เชี่ยวชาญด้านกฎหมายลิขสิทธิ์ เริ่มต้นด้วยเน้นย้ำกับทีมข่าว PPTV ว่า หัวใจสำคัญของการนำข้อมูลเนื้อหา และรูปภาพของผู้อื่นมาใช้ เพื่อประกอบการรายงานข่าว ต้องเป็นไปเพื่อการสร้างความรับรู้ให้สังคม และไม่เป็นไปเพื่อผลประโยชน์ทางการค้า ที่สำคัญในกรณีที่เป็นรูปภาพที่นำมาจากสังคมออนไลน์ โดยเฉพาะในเฟซบุ๊กและอินสตราแกรม เมื่อนำมาเผยแพร่ต้องไม่ดัดแปลงหรือตัดต่อ ให้ผิดไปจากต้นฉบับที่เจ้าตัวอัพโหลดลงในอินเทอร์เน็ต

“ในทางปฏิบัติถ้าจะให้ปลอดภัยมากที่สุด หากต้องนำข้อมูลและรูปภาพจากแหล่งอื่นมาใช้ ถ้าเป็นไปได้ควรจะขออนุญาตเจ้าของก่อนทุกครั้ง แต่ถ้าเป็นกรณีเร่งด่วนและเป็นข่าวที่สังคมให้ความสนใจในขณะนั้น เช่น ภาพเหตุการณ์การก่ออาชญากรรมและอุบัติเหตุทางถนน ตามหลักแล้วสามารถนำมาใช้ได้โดยไม่มีปัญหา ส่วนใหญ่การฟ้องร้องมักจะเกิดขึ้น กับภาพและคลิปข่าวกีฬาและบันเทิงมากกว่า”

อย่างไรก็ตาม อาจารย์ไพบูลย์ ชี้ว่าการนำข้อมูลและรูปภาพมาใช้ โดยอ้างอิงแหล่งที่มาอย่างชัดเจน ในกรณีที่มีการฟ้องร้องกันเกิดขึ้น ศาลจะมองว่าผู้นำไปเผยแพร่ไม่ได้มีเจตนา นำไปใช้โดยการแอบอ้างการเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ ดังนั้น นอกจากการนำข้อมูลและรูปภาพไปใช้ โดยไม่แสวงผลกำไรแล้ว สำนักข่าวต่างๆ ควรระบุแหล่งที่มาอย่างชัดเจน ส่วนในเว็บไซต์ถ้าจะให้เซฟที่สุดก็ควรใส่ลิงก์กลับไปที่แหล่งต้นตอ

ทั้งนี้ สำหรับข้อยกเว้นการละเมิดลิขสิทธิ์ มาตรา 32 พ.ร.บ.ลิขสิทธิ์ 2537 ระบุว่า “การกระทำแก่งานอันมีลิขสิทธิ์ของบุคคลอื่นตามพระราชบัญญัตินี้ หากไม่ขัดต่อการแสวงหาประโยชน์จากงานอันมีลิขสิทธิ์ตามปกติของเจ้าของลิขสิทธิ์ และไม่กระทบกระเทือนถึงสิทธิอันชอบด้วยกฎหมายของเจ้าของลิขสิทธิ์เกินสมควร มิให้ถือว่าเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์”

โดยตามข้อบังคับบทบัญญัติในวรรคหนึ่ง กำหนดว่าการกระทำต่อไปนี้ไม่ถือเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์

1. วิจัยหรือศึกษางานนั้น อันมิใช่การกระทำเพื่อหากำไร

2. ใช้เพื่อประโยชน์ของตนเอง หรือเพื่อประโยชน์ของตนเองและบุคคลอื่นในครอบครัวหรือญาติสนิท

3. ติชม วิจารณ์ หรือแนะนำผลงานโดยมีการรับรู้ถึงความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ในงานนั้น

4. เสนอรายงานข่าวทางสื่อสารมวลชน โดยมีการรับรู้ถึงความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ในงานนั้น

5. ทำซ้ำ ดัดแปลง นำออกแสดง หรือทำให้ปรากฏ เพื่อประโยชน์ในการพิจารณาของศาลหรือเจ้าพนักงานซึ่งมีอำนาจตามกฎหมาย หรือในการรายงานผลการพิจารณาดังกล่าว