หลังจากที่ พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ทรงปราบดาภิเษกขึ้นเป็นปฐมกษัตริย์แห่งราชวงศ์จักรีเมื่อวันที่ 6 เมษายน 2325 จากนั้นได้เล็งเห็นว่า พระราชวังเดิมที่กรุงธนบุรี นั้นมีวัดขนาบสองข้างทำให้ขยายให้กว้างขวางออกไปไม่ได้ ไม่เหมาะที่จะเป็นราชธานี จึงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างพระนครแห่งใหม่ คือ กรุงรัตนโกสินทร์ โดยสร้างขึ้นที่ฝั่งตะวันออกหรือฝั่งซ้ายของแม่น้ำเจ้าพระยา
ต่อมาได้ทำพิธียกเสาหลักเมือง เมื่อวันอาทิตย์ที่ 21 เมษายน พุทธศักราช 2325 เวลา 06.54 นาฬิกา ซึ่งได้จารึกติดอยู่ที่เสาหลักเมืองว่า “วันอาทิตย์ เดือนหก ขึ้นสิบค่ำ ปีขาล จัตวาศก จุลศักราช 1144 เวลาย่ำรุ่ง 54 นาที ตรงกับวันที่ 21 เมษายน พ.ศ. 2325” การสร้างกรุงเทพนั้นใช้เวลาถึง 3 ปี จึงจะเสร็จสมบูรณ์ ซึ่งมีกำแพงเมืองและป้อมปราการแข็งแรงมั่นคง อีกทั้งให้ขุดคูเมืองทางทิศตะวันออก ผังเมืองพยายามลอกเลียนกรุงศรีอยุธยามากที่สุดเท่าที่จะทำได้ มีการสร้างวัดเพื่อเป็นหลักของเมือง นั่นก็คือ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในพระบรมมหาราชวัง วัดมหาธาตุ วัดราชบูรณะ และวัดพระเชตุพน พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชได้พระราชทานชื่อเมืองหลวงที่สร้างขึ้นใหม่นี้ว่า “ กรุงเทพมหานครบวรรัตนโกสินทร์ มหินทรายุธยามหาดิลก ภพนพรัตน์ราชธานีบูรีรมย์ อุดมราชนิเวศมหาสถาน อมรพิมานอวตารสถิต สักกทัตติยวิษณุกรรมประสิทธิ์ ” ซึ่งต่อมาพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ได้ทรงเปลี่ยนคำว่า “ บวรรัตนโกสินทร์ ” เป็น “ อรมรัตนโกสินทร์ ” สืบต่อมา