“อ่อนสุด คือ น้ำ .... แต่ไม่มีสิ่งแข็งใด ต้านทาน น้ำ ได้”
... นั่นเป็นคำกล่าวของ “เล่าจื้อ” ปราชญ์ชาวจีน อาจารย์ของ “ขงจื้อ” ซึ่งกล่าวถึงกลยุทธ์ “ใช้ อ่อน สยบแข็ง” ทั้งในการศึกและการเมือง
ผมนึกถึงปรัชญานี้ขึ้นมาหลังลงพื้นที่น้ำท่วมภาคใต้หลายวัน และพบว่า ทุกที่ “คอสะพาน ... ขาด”
“อ่อนสุด คือ น้ำ ... แต่ไม่มี คอสะพานใด ต้านทานน้ำได้”
ดูเผินๆ นี่อาจไม่ใช่เรื่องใหญ่นัก ถ้าเทียบกับการพูดเรื่องระบบเตือนภัย หรือการช่วยเหลือในภาวะเร่งด่วนซึ่งจำเป็นกว่า
แต่จริงๆแล้ว คอสะพานที่ขาด ... ทำให้การช่วยเหลือยากขึ้นหลายเท่า บางพื้นที่ต้องใช้เส้นทางอ้อม ซึ่งไกลและลำบากกว่าเดิมมากสำหรับเจ้าหน้าที่ บางพื้นที่กลายเป็น “เกาะ” ถูกตัดขาดทุกทิศทาง จะเอาเรือเข้าไป รถก็ลากเรือผ่านสะพานเข้าไปไม่ได้ ... ต้องเดินเท้าข้ามไป กว่าจะซ่อมพอให้ผ่านได้ ใช้เวลาเป็นวัน ... คนเดือดร้อนเพียบ ที่รออยู่
หรืออย่างที่สะพานวังยาว บนถนนเพชรเกษม สาย 41 เส้นทางหลักขึ้น-ล่องภาคใต้ขาด รถติดยาว 30-40 กิโลเมตร จอดรอกันจนเบื่อ ไป – มา ที่บางสะพานไม่ได้ ทั้งรถที่ผ่าน ทั้งรถที่จะมาช่วยเหลือ ... เป็นอัมพาตไป 3 วัน
นี่จึงไม่ใช่เรื่องเล็ก แต่เป็นเรื่องใหญ่ ... ที่ต้องแก้เร่งด่วน ก่อน “น้ำ” จะมาอีกรอบ
ผมกลับลงมาที่ใต้อีกครั้ง เพื่อมาดูเรื่องนี้โดยเฉพาะ โดยได้รับอนุเคราะห์ข้อมูลสำคัญจาก อ.สุพจน์ ศรีนิล มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีพระจอมเกล้าลาดกระบัง ที่ทำงานวิจัยไว้เรื่องของ “คอสะพาน”
งานวิจัยบอกว่า ที่คอสะพานขาด เพราะการก่อสร้างสะพานส่วนใหญ่ ความกว้างของสะพาน กว้างกว่าแม่น้ำหรือลำคลองไม่มาก แถมความสูงของสะพานก็อยู่ในระดับเดียวกันกับถนน .... เมื่อน้ำป่ามา มามาก ยกตัวสูงขึ้นไม่ได้เพราะติดสะพาน จะออกด้านข้าง ก็ไม่มีความกว้างพอ น้ำจึงเสาะหาทางไป วนเข้าซัดไปที่คอสะพาน ซึ่งส่วนใหญ่ เป็นคอนกรีตแยกส่วนกับตัวสะพานอยู่แล้ว ... คอสะพาน จึงพ่ายแพ้ให้แก่มวลน้ำทุกคราไป ...งานวิจัยนี้ ยังบอกด้วยว่า จะไปโทษสะพานอย่างเดียวก็ไม่ได้ ต้องดูปัจจัยอื่นประกอบด้วย เช่น เมือง ....
ผมมาถอดรหัส “คอ(สะพาน)ขาด” ด้วยสมมติฐานนี้ ... และพบว่า “จริง”
ตัวอย่าง “สะพานบ้านด่าน” ทางเข้าสู่ ตลาด อ.หลังสวน จ.ชุมพร ... สะพานนี้ขาด วันที่ มกราคม 2560 วันที่น้ำเข้าถล่มหลังสวนจมกลายเป็นเมืองบาดาล .... ตัดขาด ตลาด กับการช่วยเหลือจากภายนอกไปเลย มีเพียงทางเข้าอีกทางที่ต้องใช้ “รถยกสูงมากๆๆๆๆ” เท่านั้น จึงจะฝ่าไปได้ ... และมีคนติดอยู่ในพื้นที่ลุ่มบางส่วนที่น้ำแรง
หน่วยกู้ภัยวันนั้น คุณฝันเด่น จรรยาธนากร มีเรือ แต่เอาเข้าไปไม่ได้ ต้องใช้เชือกผูกกับราวสะพานและเกาะเชือกว่ายน้ำข้ามไป จึงไปได้แต่ตัว พร้อมเดินเท้าไปต่ออีก 2 กิโลเมตร ... พอไปถึงพื้นที่ที่มีคนติดอยู่ ก็ช่วยเหลือออกมาไม่ได้ เพราะไม่สามารถนำอุปกรณ์ที่มีประสิทธิภาพติดตัวพร้อมเดินเท้ามาด้วยได้ ...
วันที่ผมกลับมา ที่นี่มีสะพานเบลี่ย์สร้างเสร็จเรียบร้อย รถสลับกันผ่านทีละฝั่ง ... สะพานที่ขาดมีแผลกว้างถึง 8 เมตร
ผมได้คุยกับ “พี่นก” พูลศักดิ์ สืบศักดิ์ ประธานชุมชนบ้านด่าน ... เขาบอกว่า สะพานนี้สูงแล้วนะ สร้างมาตั้งแต่ปี 2536 และอยู่ห่างจากปากแม่น้ำหลังสวน ทางออกสู่ทะเลแค่ 9 กิโลเมตร อีกนิดเดียวก็ถึงทะเล... ไม่น่าขาด
แต่ก็ยอมรับว่า ตอนที่สร้างเสร็จใหม่ๆ มีเสียงบ่นว่า “หูช้าง” ที่คอสะพาน “สั้นเกินไป”
พี่นก วิเคราะห์ว่า “ทางน้ำเปลี่ยน” มีการก่อสร้างบ้านจัดสรร อาคารต่างๆ ที่รับน้ำเดิมจนเต็มไปหมด จนรอบนี้ น้ำที่ลงมาจากอำเภอพะโต๊ะ อ้อมไปด้านหลังและวกกับเข้ามาซัดในเมือง จนทำให้ “กระแสน้ำ” จากทุกทางวิ่งเข้าหาตัวเมืองหลังสวน ... หลักฐาน คือ ตลิ่ง...ด้านข้าง ซึ่งเป็นที่ดินมีโฉนด หายไปหลายเมตร เป็นทางยาวก่อนถึงสะพาน
จะแก้ด้วยการยกสะพานให้สูงขึ้น หรือจะขยายความกว้างก็ติดที่ดินประชาชน จึงเป็นไปได้ยาก
การทำสะพานใหม่ จึงทำได้เพียงทำหูช้างข้างคอสะพานเฉียงยาวมาถึงตลิ่ง .... เพื่อรับแรงปะทะได้มากขึ้น
แต่สิ่งที่เขาต้องการมากกว่า คือ “ทำบายพาสน้ำ” ให้กระจายไปทางอื่นก่อนลงมารวมตัว สหบาทากันที่ตัวเมืองหลังสวนแบบเที่ยวนี้ ... เพราะทางน้ำเปลี่ยนแล้ว ... รอบต่อไป จะน่ากลัวกว่านี้
นี่เป็นตัวอย่างหนึ่งสะพาน ที่ผมถอดรหัสมาให้อ่านกัน ... ยังมีอีกหลายสะพาน ที่ผมไปถอดรหัสมาและพบว่า การศึกษาคอสะพาน สามารถสร้างองค์ความรู้เรื่องการจัดการภัยพิบัติได้มากมาย
ไม่ใช่แค่เรื่อง “คอสะพานขาด” แต่เป็นเรื่อง “คอขาด” บาดตาย ... ที่ต้องแก้เร่งด่วน
- คอนเทนต์พิเศษ
สำหรับคุณ - TOP ประเด็นร้อน
- วิดีโอยอดนิยม
