กินเจ 2569 ชวนไขข้อสงสัย ทำไม "เทศกาลกินเจ" ไม่มีในจีน?

เทศกาลกินเจ หรือประเพณีถือศีลกินผัก เป็นเทศกาลที่คนไทยเชื้อสายจีนจำนวนมากปฏิบัติสืบต่อกันมา โดยนอกจากการงดเว้นเนื้อสัตว์แล้ว ยังเกี่ยวข้องกับการถือศีลและการปฏิบัติตนตามความเชื่อในช่วงเทศกาล ซึ่งในปี 2569 ตรงกับวันที่ 10–18 ตุลาคม 2569

อย่างไรก็ตาม แม้เทศกาลกินเจในประเทศไทยมีการจัดอย่างยิ่งใหญ่อลังการ เช่น กรุงเทพฯ นครสวรรค์ ภูเก็ต แต่ทำไมในเมืองจีนบางครั้ง ถ้าไปถามคนที่นั่นหลาย ๆ คนยังงงด้วยซ้ำว่าคือเทศกาลอะไร

ช่างภาพพีพีทีวี

ทั้งที่เทศกาลกินเจเป็นประเพณีที่สืบทอดมาอย่างยาวนานของลูกหลายแดนมังกร แต่ทำไมคนจีนถึงไม่ได้นิยมถือปฏิบัติกันอย่างแพร่หลาย หรือเป็นที่นิยมเหมือนอย่างวันตรุษจีน

ภูมิประเทศกว้างใหญ่ ปัจจัยหลักกินเจเป็นเรื่องเฉพาะถิ่น

ประเทศจีนมีอาณาบริเวณกว้างใหญ่ และแต่ละมณฑลมีวัฒนธรรม ความเชื่อ และภาษาที่แตกต่างกัน การกินเจจึงเป็นเรื่องเฉพาะถิ่น ไม่ได้ปฏิบัติกันทั่วทั้งประเทศ

กลุ่มชาวจีนที่มีประเพณีเกี่ยวข้องกับการกินเจส่วนหนึ่งเป็นชาวฮกเกี้ยนและแต้จิ๋วในพื้นที่มณฑลฟูเจี้ยน ซึ่งชาวจีนจากพื้นที่ดังกล่าวมีการอพยพย้ายถิ่นมายังภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เช่น มาเลเซีย สิงคโปร์ และภาคใต้ของประเทศไทย จึงเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้ประเพณีดังกล่าวแพร่เข้ามาในประเทศไทย

ในประเทศจีน ประเพณีที่เกี่ยวข้องกับการบูชาเทพเจ้าทั้ง 9 องค์มีชื่อเรียกแตกต่างกัน และพบการปฏิบัติในบางพื้นที่ โดยมีความเกี่ยวข้องกับความเชื่อและพิธีกรรมของลัทธิเต๋า

ต่อมาเมื่อพระพุทธศาสนาเผยแพร่เข้ามา จึงปรากฏตำนานความเชื่อและธรรมเนียมปฏิบัติที่ผูกโยงกับพระพุทธเจ้า 7 พระองค์ และพระโพธิสัตว์อีก 2 พระองค์ รวมเป็น 9 พระองค์ หรือที่เรียกว่า “กิ้วอ้วงฮุดโจ้ว” โดยมีการกินเจเพื่อสักการบูชาทั้ง 9 พระองค์

การกำหนดวันเริ่มเทศกาลกินเจยึดตามจันทรคติจีน ตั้งแต่วันขึ้น 1 ค่ำ ถึงขึ้น 9 ค่ำ เดือน 9 รวม 9 วัน 9 คืน โดยในปี 2569 เทศกาลกินเจตรงกับวันที่ 10–18 ตุลาคม 2569

เปลี่ยนผ่านการปกครอง จุดเปลี่ยนเทศกาลกินเจในจีน

เมื่อชาวจีนอพยพมาถึงแถบจังหวัดภูเก็ต ก็นำเอาเทศกาลกินเจติดมาด้วย โดยมีการผสมผสานหลอมรวมเข้ากับรูปแบบความเชื่อของท้องถิ่นเข้าไป กลายมาเป็นเทศกาลกินเจแบบเฉพาะของลูกหลานชาวจีนในประเทศไทย

ส่วนในประเทศจีนนั้นเทศกาลนี้กลับหายไป เนื่องจากการเปลี่ยนผ่านการปกครองสู่คอมมิวนิสต์ รัฐบาลได้ทำลายหนังสือเรียน และเกือบทุกอย่างที่เกี่ยวกับพิธีกรรมทางศาสนา จนค่อย ๆ เลือนหายไปจากจีนแผ่นดินใหญ่ในที่สุด

ทางด้านชาวจีนฮกเกี้ยนโพ้นทะเลในสิงคโปร์ ฮ่องกง ก็ถูกปกครองโดยอังกฤษมาก่อน ประเพณีเก่าแก่จึงหายไป เป็นสังคมแบบสมัยใหม่มากขึ้น

สำหรับมาเลเซีย และอินโดนีเซีย ก็เป็นประเทศที่ส่วนใหญ่เป็นชาวมุสลิม จึงไม่แปลกที่จะไม่ได้จัดเทศกาลกินเจกัน

ดังนั้นเทศกาลกินเจในประเทศไทยจึงรุ่งเรืองและปฎิบัติสืบต่อกันมามากที่สุด

ด้วยเหตุนี้ ประเพณีถือศีลกินผักในประเทศไทยจึงได้รับการสืบทอดและมีการจัดกิจกรรมในหลายพื้นที่ โดยเฉพาะจังหวัดที่มีชุมชนชาวไทยเชื้อสายจีน และในปี 2569 กำหนดจัดขึ้นระหว่างวันที่ 10–18 ตุลาคม 2569