5 สัญญาณ ระยะฟอกเลือดล้างไต 3 วิธีรักษาโรคไตเรื้อรัง และโอกาสสำเร็จปลูกถ่ายไต
การล้างไต ฟอกเลือด การปลูกถ่ายไต นับเป็นวิธีการรักษาผู้ป่วยไตเรื้อรัง เพื่อให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น แล้ววิธีดังกล่าวแตกต่างอย่างไร?
โรคไตวายเกิดจากการที่ไตสูญเสียหน้าที่ ทำให้ไม่สามารถขับน้ำและของเสียออกจากร่างกายได้ผล ที่ตามมาที่สำคัญทำให้ร่างกายอยู่ในภาวะเสียสมดุลของสารน้ำและเกลือแร่ นอกจากนี้ยังทำให้เกิดการคั่งของสารยูเรีย เกิดเป็นภาวะเลือดเป็นพิษ โรคไตวายอาจแบ่งได้เป็น 2 ชนิด ชนิดเฉียบพลันและชนิดเรื้อรัง ไต วายเฉียบพลันเกิดขึ้นแบบชั่วคราว สามารถฟื้นกลับมา ทำหน้าที่ได้อีก ผู้ป่วยหายเป็นปกติได้ ส่วนไตวายแบบเรื้อรัง พบว่าการทำงานของไตเสียอย่างถาวรไม่สามารถทำหน้าที่เป็นปกติได้อีกแล้ว
การล้างไต เสมือนเป็นการทำหน้าที่แทนไต ซึ่งไม่สามารถที่จะทดแทนหน้าที่ของไตปกติได้ทั้งหมด การล้างไตสามารถทดแทนการทำงานของไตได้ 2 ประการเท่านั้น คือ การขับถ่ายของเสีย และ การรักษาสมดุลของกรดด่าง เกลือแร่ และน้ำส่วนหน้าที่เกี่ยวกับเรื่องฮอร์โมนนั้นไม่สามารถกระทำไม่ได้
- การล้างไตทางช่องท้อง
วิธีนี้ใช้สายยางฝังไว้ในช่องท้องอย่างถาวร และใส่น้ำยาเข้าไปในช่องท้อง เพื่อล้างเอาของเสียในเลือดออก ต้องเปลี่ยนถ่ายน้ำยาวันละ 4-5 ครั้ง ทุกวันวิธี นี้มีข้อดีที่ทำเองที่บ้านได้ แต่มีข้อเสียอาจเกิดการติดเชื้อในช่องท้องสูงเมื่อทำไปนานๆ และมีการสูญเสียโปรตีนออกมาทางน้ำยามากในแต่ละวัน จนเกิดภาวะขาดอาหารถ้ารับประทานอาหารไม่เพียงพอ
การล้างไตทางช่องท้อง จะต้องให้แพทย์ทำการผ่าตัดหรือเจาะช่องท้องแล้วใส่สายยางชนิดพิเศษ สำหรับใส่น้ำยาล้างไต โดยปลายสายข้างหนึ่งอยู่ในช่องท้องในตำแหน่งที่ต่ำที่สุดของช่องท้อง ปลาย อีกข้างแทงผ่านผนังหน้าท้องออกมานอกผิวหนังของผู้ป่วย ในตำแหน่งที่อยู่ต่ำกว่าสะดือเล็กน้อย ซึ่งปลายข้างนี้แหละที่เอาไว้ใช้ต่อกับถุงน้ำยาล้างไต และถ่ายเทเอาน้ำยาที่ใช้แล้วออกโดย วิธีกาลักน้ำ คือ ถ้าจะใส่น้ำยาล้างไตเข้าไปในช่องท้องก็ยกถุงให้อยู่สูงกว่าช่องท้อง และเมื่อต้องการถ่ายน้ำยาออก ก็วางให้ถุงอยู่ในตำแหน่งที่ต่ำกว่าช่องท้อง
การล้างไตทางช่องท้องนั้น ผู้ป่วยสามารถทำเองที่บ้านได้ ซึ่งต้องล้างอย่างต่อเนื่องตลอด 24 ชั่วโมงทุกวัน โดยเปลี่ยนน้ำยาล้างไตในช่องท้องครั้งละ 1,500-2,000 มิลลิลิตร วันละ 4-6 ครั้ง แต่ละครั้งแช่น้ำยา ค้างไว้ในช่องท้อง 4-6 ชั่วโมง ยกเว้นครั้งสุดท้ายของวันที่น้ำยาจะถูกแช่ไว้ในช่องท้องนานกว่าปกติ เพราะต้องแช่ไว้ตลอดทั้งคืน ซึ่งวิธีการนี้เรียกว่า “การล้างไตทางช่องท้องอย่างต่อเนื่องด้วยตนเอง” หรือ CAPD (Continuous Ambulatory Peritoneal Dialysis)ซึ่ง จะช่วยให้น้ำยาค้างอยู่ในช่องท้องนานที่สุด และลดเวลาในการปล่อยน้ำยาเข้าและออก จากเดิมที่ใช้วิธีกาลักน้ำ ซึ่งใช้เวลาในการปล่อยถ่ายน้ำยา และใส่น้ำยาประมาณ 1 ชั่วโมง ก็เปลี่ยนมาเป็นการปล่อยน้ำยาด้วยเครื่อง ขณะเดียวกันก็ยังเพิ่มความสะดวกให้กับผู้ป่วย เพราะไม่ต้องแขวนถุงน้ำยา เนื่องจากเครื่องไม่ได้ใช้แรงโน้มถ่วงของโลกในการปล่อยน้ำยาเข้า-ออก
การฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม
การฟอกเลือด (Hemodialysis) หมายถึงนำเลือดออกจากร่างกายผู้ป่วยไตวายเรื้อรัง ผ่านเข้าเครื่องไตเทียมแล้ว ให้เครื่องทำการฟอกเลือดเหมือนกับไตที่ทำหน้าที่ตามปกติ เมื่อเครื่องไตเทียมทำหน้าที่ฟอกเลือดแล้ว จึงนำเลือดกลับเข้าสู่ร่างกายผู้ป่วยในระบบที่ปราศจากการปนเปื้อน เครื่องฟอกเลือดหรือเครื่องไตเทียม ใช้ตัวกรองช่วยทำให้เลือดสะอาด อีกทั้งยังช่วยให้เกิดการแลกเปลี่ยนของเสีย เกลือแร่ ระหว่างเลือดกับน้ำยาฟอกเลือด ทำให้ระดับของเสียในเลือดลดลง ส่วนน้ำและเกลือแร่จะมีการเคลื่อนผ่านผนังของตัวกรอง ทำให้ระดับของเกลือแร่และดุลของสารน้ำในร่างกายเป็นปกติ โดยทั่วไปกระบวนการฟอกเลือดใช้เวลาครั้งละ 4-5 ชั่วโมง สัปดาห์ละ 2-3 ครั้ง เนื่องจากต้องใช้เครื่องไตเทียมในการฟอกเลือดทุกครั้ง จึงต้องทำที่โรงพยาบาลหรือศูนย์ไตเทียม โดยมีพยาบาลและเจ้าหน้าที่ผู้เชี่ยวชาญดูแลอย่างใกล้ชิด
5 ภาวะสัญญาณที่รับการฟอกไต
- ภาวะน้ำท่วมปอด เมื่อไตไม่สามารถทำหน้าที่เคลียน้ำและของเสียออกจากร่างกายได้อีกต่อไป
- ภาวะยูรีเมีย หรืออาการที่เกิดจากมีของเสียคั่ง รวมถึงโปรตีนที่หมดสภาพในร่างกาย สารยูเรียเป็นของเสียที่เข้าไปกวนกวนทำงานของร่างกายได้ทุกส่วน โ ผู้ป่วยมักจะมึนงง สับสน พูดจาไม่รู้เรื่อง ถ้าเป็นหนักขึ้นก็อาจจะมีอาการชักกระตุก ซึมและหมดสติได้
- ภาวะเลือดเป็นกรด การที่เลือดมีภาวะเป็นกรดจะดูได้จากค่าคาร์บอนไดออกไซด์จากการวิเคราะห์ผลตรวจเลือด จะเจอว่าค่าต่ำมาก มากกว่า15 มิลลิโมลต่อลิตร บางรายมีโปแตสเซียมในเลือดสูง นอกจากจะทำให้ไม่ตอบสนองต่อการใช้ยาแล้ว ก็อาจทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะจนหยุดเต้นกะทันหันได้เหมือนกัน
- ภาวะคั่งของเกลือโซเดียมและน้ำ ภาวะนี้จะทำให้เกิดเป็นอาการบวม ความดันสูงซึ่งเป็นสิ่งที่คุมได้ยาก
- ภาวะเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบหรือเยื่อหุ้มปอดอักเสบที่เกิดจากการคั่งของของเสีย เมื่อการทำงานของไตลดลงจนเหลือแค่ 10 -15% จะทำให้เกิดการคั่งของทั้งยูเรียไนโตรเจน และของเสียอื่นๆ เพิ่มมากขึ้น ซึ่งจะวัดได้ด้วยค่า บียูเอ็นและค่าครีอะตีนีน ซึ่งถ้าทั้งสองตัวนี้มีค่าสูงเมื่อไหร่ ก็จะถือว่ามีภาวะไตวายได้ทันที ต้องรีบรักษาด่วน
ประโยชน์ที่ได้รับจากเครื่องไตเทียม พบ ว่าอาการอันเกิดจากการคั่งของเกลือ และของน้ำ จะดีขึ้นอย่างรวดเร็ว เห็นได้ภายใน 1-2 วัน ควบคุมความดันโลหิตลดอาการหอบเหนื่อย และระบบประสาท ได้ดี
ปัสสาวะเป็นเลือด-มีฟอง สัญญาณ “โรคไต” เร่งรักษาก่อนเสี่ยงไตวาย
“ไตวาย” จากเบาหวาน ใครบ้างเสี่ยง? และเทคนิคการกินให้โรคสงบ
การปลูกถ่ายไต
การรักษาผู้ป่วยไตวายเรื้อรังระยะสุดท้าย โดยการใช้ไตจากผู้อื่น (ซึ่งผ่านการตรวจแล้วว่าสามารถเข้ากันได้) ให้มาทำหน้าที่แทนไตเก่าของผู้ป่วยที่สูญเสียหน้าที่ไปอย่างถาวรแล้ว ปัจจุบันถือเป็นการรักษาที่ดีที่สุดสำหรับผู้ป่วยไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายทั้งในวัยเด็กและผู้ใหญ่ เนื่องจากถ้าไตใหม่ทำหน้าที่ได้ดีแล้ว สามารถทดแทนไตเดิมได้สมบูรณ์ คุณภาพชีวิตจะดีขึ้น รวมทั้งอายุที่ยืนยาวกว่าการรักษาทดแทนไตโดยวิธีอื่น ไม่ว่าจะเป็นการฟอกเลือด หรือการล้างไตทางผนังหน้าท้อง ผู้ป่วยจะมีความรู้สึกเหมือนกับการได้รับชีวิตใหม่
วิธีการปลูกถ่ายไต การนำไตของผู้อื่นที่เข้าได้กับผู้ป่วยมาปลูกถ่ายให้กับผู้ป่วย ไม่ใช่การเปลี่ยนเอาไตผู้ป่วยออกแล้วเอาไตผู้อื่นใส่เข้าไปแทนที่ การผ่าตัดทำโดยวางไตใหม่ไว้ในอุ้งเชิงกรานข้างใดข้างหนึ่งของผู้ป่วย แล้วต่อหลอดเลือดของไตใหม่เข้ากับหลอดเลือดของผู้ป่วย และต่อท่อไตใหม่เข้าในกระเพาะปัสสาวะของผู้ป่วย การปลูกถ่ายไตนี้ใช้ไตเพียงข้างเดียวก็พอ ถ้าร่างกายของผู้ป่วยรับไตใหม่ได้ดีและไม่มีภาวะแทรกซ้อนอื่น ๆ ไตที่ได้รับใหม่จะทำงานได้ดี แต่ผู้ป่วยต้องได้รับยากดภูมิต้านทานตลอดชีวิต และจะต้องอยู่ในความดูแลของแพทย์ตลอดไป หากขาดยากดภูมิต้านทาน ร่างกายจะต่อต้านไตที่ได้รับใหม่ ทำให้ไตเสียและยังอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้
โอกาสประสบความสำเร็จในการปลูกถ่ายไต ปัจจัยที่สำคัญที่สุดคือชนิดของไตที่ได้รับ ดังนี้
- ไตจากผู้มีชีวิต
ผลสำเร็จใน 1 ปี ประมาณ 95%
ผลสำเร็จใน 5 ปี ประมาณ 90 %
- ไตจากผู้เสียชีวิต
ผลสำเร็จใน 1 ปี ประมาณ 85 %
ผลสำเร็จใน 5 ปี ประมาณ 70 %
อย่างไรก็ตามจะดีกว่าหรือไม่? หากไม่ป่วยเป็นโรคไตเลย ด้วยการดูแลตัวอย่างดี กินอย่างถูกต้องหลีกเลี่ยงเครื่องดื่มแอลกอฮอล์กินอาหารรสจัด และแปรรูป ออกกำลังกายสม่ำเสมอ รับรองเลยค่ะ ว่าสุขภาพของคุณจะยั่งยืน ไม่ต้อเสียทรัพย์สินในการรักษาโรค ห่างไกลโรคไตและโรคเรื้อรังอื่นๆอย่างแน่นอนค่ะ
ขอบคุณข้อมูลจาก : โรงพยาบาลกรุงเทพ , โรงพยาบาลสมิติเวชและโรงพยาบาลพญาไท
7 เมนูจานโปรด “โซเดียมสูง” อร่อยปากลำบากไต กินบ่อยเสี่ยงไตเรื้อรัง