มหาสารคาม แจงผลคัดกรองพยาธิใบไม้ตับนักศึกษา ย้ำไม่ใช่การระบาดผิดปกติ

จากกรณี ผลตรวจคัดกรองสุขภาพนิสิตและนักศึกษาใหม่ ปีการศึกษา 2569 ในจังหวัดมหาสารคาม พบผู้มีผลตรวจพยาธิใบไม้ตับรวมกว่า 4,500 ราย โดยมหาวิทยาลัยมหาสารคามพบผู้มีผลตรวจเป็นบวกกว่า 4,200 ราย และมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคามพบอีก 380 ราย สาธารณสุขจังหวัดเผยเป็นผลจากการใช้เทคโนโลยีตรวจหาแอนติเจนในปัสสาวะที่มีความไวสูงกว่าวิธีเดิม ขณะที่ผู้ว่าฯ สั่งเดินหน้าคุมเข้มร้านอาหาร-ร้านส้มตำ พร้อมรณรงค์ "กินสุก ปลาร้าสุก" ตัดวงจรโรคที่เป็นสาเหตุสำคัญของมะเร็งท่อน้ำดี

 

สตริงเกอร์มหาสารคาม

นายชุมพิชญ์ เดชะรัฐ ผู้ว่าราชการจังหวัดมหาสารคาม ได้สั่งการให้สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเร่งดำเนินมาตรการป้องกันและควบคุมโรค ทั้งการตรวจร้านส้มตำ ร้านอาหาร และสถานประกอบการที่จำหน่ายอาหารประเภทปลาดิบหรือใช้ปลาร้าดิบ พร้อมผลักดันมาตรการ "ปลาร้าสุก" เพื่อลดความเสี่ยงการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับและโรคมะเร็งท่อน้ำดีในระยะยาว

นพ.หัสชา เนือยทอง นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม กล่าวว่า พยาธิใบไม้ตับ หรือ Opisthorchis viverrini (O.V.) เป็นพยาธิที่พบในปลาน้ำจืดที่มีเกล็ดในวงศ์ปลาตะเพียน เช่น ปลาตะเพียน ปลาซิว และปลาขาว โดยตัวอ่อนของพยาธิจะฝังตัวอยู่ในเกล็ดและเนื้อเยื่อของปลา เมื่อประชาชนรับประทานปลาน้ำจืดที่ปรุงไม่สุก เช่น ก้อยปลา ลาบปลา หรือปลาร้าดิบ ตัวอ่อนพยาธิจะเข้าสู่ร่างกาย เคลื่อนตัวไปอาศัยอยู่ในท่อน้ำดีภายในตับ และหากติดเชื้อเรื้อรังเป็นเวลานาน จะเพิ่มความเสี่ยงต่อการเกิดมะเร็งท่อน้ำดี ซึ่งเป็นโรคที่พบมากในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดมหาสารคาม ย้ำว่า พยาธิใบไม้ตับพบเฉพาะในปลาน้ำจืดที่มีเกล็ดในวงศ์ปลาตะเพียนเท่านั้น ไม่พบในปลาชนิดอื่น แต่ไม่ได้หมายความว่าปลาทะเลหรือปลาแซลมอนจะปลอดภัยจากพยาธิ เพราะปลาแต่ละชนิดอาจมีพยาธิที่จำเพาะของตนเอง ดังนั้น การรับประทานอาหารดิบทุกชนิด ไม่ว่าจะเป็นปลาน้ำจืด ปลาทะเล เนื้อหมู หรือเนื้อวัว ล้วนมีความเสี่ยงต่อการได้รับเชื้อโรคและพยาธิ จึงควรปรุงอาหารให้สุกทุกครั้ง

สาเหตุที่ปีนี้พบผู้ติดเชื้อจำนวนมาก ไม่ได้หมายความว่าเกิดการระบาดผิดปกติ แต่เป็นผลจากการขยายโครงการตรวจคัดกรองเข้าไปยังนิสิตและนักศึกษาใหม่ ซึ่งเดิมมหาวิทยาลัยมีการตรวจสุขภาพอยู่แล้ว และในปีนี้จังหวัดได้นำการตรวจพยาธิใบไม้ตับเข้าร่วมโครงการ ทำให้มีผู้ได้รับการตรวจจำนวนมาก จึงพบผู้ติดเชื้อเพิ่มขึ้น

อีกทั้ง ปีนี้ยังเปลี่ยนมาใช้วิธีตรวจหาแอนติเจนของพยาธิในปัสสาวะ ซึ่งเป็นเทคโนโลยีที่มหาวิทยาลัยขอนแก่นพัฒนาขึ้น มีความสะดวก รวดเร็ว และมีความไวสูงกว่าวิธีตรวจหาไข่พยาธิในอุจจาระแบบเดิม โดยใช้เวลาตรวจเพียงประมาณ 15 นาที สามารถตรวจคนจำนวนมากได้พร้อมกัน และตรวจพบการติดเชื้อได้แม้ยังมีพยาธิจำนวนน้อย หรือยังไม่ถึงระยะที่พยาธิออกไข่ แตกต่างจากการตรวจอุจจาระที่ต้องอาศัยการพบไข่พยาธิ ซึ่งขึ้นอยู่กับจำนวนพยาธิ ระยะการเจริญเติบโต และประสบการณ์ของผู้ตรวจ ทำให้บางรายอาจให้ผลลบทั้งที่ยังมีการติดเชื้ออยู่

สำหรับนิสิตและนักศึกษาที่ตรวจพบเชื้อทั้งหมด คาดว่าติดเชื้อมาตั้งแต่ก่อนเข้าศึกษาในมหาวิทยาลัย เนื่องจากระยะเวลาหลังเข้าศึกษายังไม่เพียงพอที่จะติดเชื้อใหม่ โดยทุกคนจะได้รับยาฆ่าพยาธิใบไม้ตับ และนัดติดตามตรวจซ้ำภายใน 1 ปี ส่วนผู้ที่ยังไม่ติดเชื้อ จะได้รับการให้ความรู้ในการป้องกันโรคและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการบริโภค

ในส่วนของผู้ประกอบการร้านอาหาร โดยเฉพาะร้านส้มตำและร้านที่มีเมนูปลา จังหวัดจะจัดอบรมให้ความรู้เรื่องการใช้ปลาร้าที่ผ่านความร้อนและการปรุงอาหารให้ปลอดภัย พร้อมมอบป้ายรับรองแก่ร้านที่ผ่านเกณฑ์ และจะมีการติดตามประเมินอย่างต่อเนื่อง หากพบว่าไม่ปฏิบัติตามมาตรฐาน อาจมีการเพิกถอนป้ายรับรอง

นพ.หัสชา กล่าวเพิ่มเติมว่า ปี 2569 จังหวัดมหาสารคามตั้งเป้าคัดกรองประชาชนกลุ่มเสี่ยงให้ได้ร้อยละ 70-80 จากเดิมที่ตรวจได้เพียงร้อยละ 10-15 ของกลุ่มเป้าหมาย โดยกลุ่มเสี่ยง ได้แก่ ผู้ที่มีอายุ 15 ปีขึ้นไปและมีพฤติกรรมรับประทานปลาดิบ ลาบปลา ก้อยปลา หรือปลาร้าดิบ ผู้ที่เคยตรวจพบพยาธิใบไม้ตับ เคยรับประทานยาฆ่าพยาธิใบไม้ตับ และผู้ที่มีญาติสายตรง ได้แก่ พ่อแม่ พี่น้อง ปู่ย่าตายาย ป่วยเป็นมะเร็งท่อน้ำดี เพื่อค้นหาและรักษาผู้ติดเชื้อให้ได้มากที่สุด ลดอัตราการเกิดมะเร็งท่อน้ำดีในอนาคต

สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดมหาสารคามย้ำว่า วิธีป้องกันที่ดีที่สุด คือการหลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารดิบทุกชนิด โดยเฉพาะปลาน้ำจืดและปลาร้าที่ไม่ผ่านความร้อน เพราะการปรุงอาหารให้สุกสามารถทำลายตัวอ่อนพยาธิและเชื้อโรคได้อย่างมีประสิทธิภาพ ลดความเสี่ยงต่อการเกิดโรคร้ายในระยะยาว