จากต้นน้ำสู่จานอาหาร! ย้อนรอยวิกฤตสารหนูปนเปื้อน ภัยเงียบที่ลามถึงห่วงโซ่อาหาร

โดย PPTV Online

เผยแพร่

สารหนูไม่ได้ปนเปื้อนแค่ในน้ำ แต่สามารถแพร่กระจายผ่านดินและแหล่งน้ำเข้าสู่พืชผลทางการเกษตรและสัตว์น้ำ ก่อนส่งต่อถึงมนุษย์ผ่านห่วงโซ่อาหาร

เมื่อพูดถึง สารหนู หลายคนอาจนึกถึงสารพิษที่อยู่ห่างไกลตัว หรือพบได้เฉพาะในแหล่งน้ำดื่มที่ไม่ได้มาตรฐานเท่านั้น แต่ในความเป็นจริง สารหนูเป็นธาตุที่พบได้ตามธรรมชาติในสิ่งแวดล้อม และสามารถปนเปื้อนเข้าสู่ระบบนิเวศ ก่อนส่งต่อมายังพืชผลทางการเกษตร สัตว์น้ำ และอาหารที่เรารับประทานในชีวิตประจำวันได้

การทำความเข้าใจแหล่งที่มาและเส้นทางการปนเปื้อนของสารหนูจึงเป็นเรื่องสำคัญ เพราะการเฝ้าระวังความเสี่ยงต่อสุขภาพไม่ควรจำกัดอยู่เพียงเรื่องคุณภาพน้ำดื่ม แต่ต้องครอบคลุมไปถึงความปลอดภัยของอาหารด้วย

 

สารหนูปนเปื้อนอาหาร Magnific/twenty20sparkasse
สารหนูปนเปื้อนอาหาร

จุดเริ่มต้นของการปนเปื้อนจากธรรมชาติ

ข้อมูลจาก สำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ กรมอนามัย ระบุว่าสารหนูเป็นธาตุที่พบได้ตามธรรมชาติในเปลือกโลก ทั้งในชั้นดิน หิน แร่ธาตุ และแหล่งน้ำใต้ดิน โดยปกติสารหนูจะสะสมอยู่ในชั้นธรณีวิทยา แต่สามารถเคลื่อนตัวและแพร่กระจายออกสู่สิ่งแวดล้อมได้จากกระบวนการทางธรรมชาติ เช่น การชะล้างของน้ำ รวมถึงกิจกรรมของมนุษย์ที่อาจเร่งให้เกิดการปนเปื้อนมากขึ้น

ตัวอย่างกิจกรรมที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ การทำเหมืองแร่ การทำเกษตรกรรมที่มีการใช้สารเคมีบางชนิด และกิจกรรมในภาคอุตสาหกรรม ซึ่งอาจทำให้สารหนูถูกปลดปล่อยหรือชะล้างลงสู่แหล่งน้ำใต้ดิน หรือที่เรียกว่าน้ำบาดาล ตลอดจนแหล่งน้ำผิวดิน เช่น แม่น้ำและลำคลอง เมื่อสารหนูเข้าสู่แหล่งน้ำและดินแล้ว จึงมีโอกาสแพร่กระจายต่อไปในระบบนิเวศ และกลายเป็นจุดเริ่มต้นของการปนเปื้อนในห่วงโซ่อาหาร

บทเรียนจากเอเชียใต้ วิกฤตสารหนูที่ส่งผลถึงอาหารบนจาน

ปัญหาการปนเปื้อนสารหนูในสิ่งแวดล้อมไม่ใช่เพียงเรื่องที่เกิดขึ้นในทางทฤษฎี แต่เคยกลายเป็นวิกฤตการณ์ด้านสาธารณสุขครั้งใหญ่ในภูมิภาคเอเชียใต้ เช่นะประเทศบังกลาเทศ ที่ประชาชนนับล้านคนเสี่ยงได้รับสารหนูสะสมในร่างกาย ผ่านทั้งการดื่มน้ำบาดาลปนเปื้อน และการบริโภคข้าวที่เพาะปลูกด้วยน้ำปนเปื้อน

สิ่งที่น่ากังวลคือ การได้รับสารหนูไม่ได้เกิดขึ้นจากการดื่มน้ำบาดาลที่ปนเปื้อนโดยตรงเพียงช่องทางเดียว แต่ยังสามารถเกิดขึ้นผ่านอาหารได้ด้วย โดยเฉพาะข้าวที่เพาะปลูกด้วยน้ำซึ่งมีสารหนูปนเปื้อน ทำให้สารหนูสามารถเข้าสู่พืชและส่งต่อมายังผู้บริโภคได้

กรณีดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า ปัญหาสารหนูในแหล่งน้ำอาจส่งผลกระทบต่อความปลอดภัยทางอาหาร และทำให้ประชาชนได้รับสารปนเปื้อนผ่านกิจวัตรประจำวันโดยไม่รู้ตัว

สารหนูเข้าสู่ห่วงโซ่อาหารได้อย่างไร?

สารหนูสามารถเคลื่อนตัวจากสิ่งแวดล้อมเข้าสู่สิ่งมีชีวิต และส่งต่อมายังมนุษย์ผ่านการบริโภคอาหาร โดยมีเส้นทางสำคัญ 2 ช่องทาง ได้แก่

พืชผลทางการเกษตร

โดยเฉพาะข้าว เพราะเป็นพืชที่มักเพาะปลูกในพื้นที่ที่มีน้ำขัง ซึ่งเป็นสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเคลื่อนที่และการดูดซึมสารหนูบางรูปแบบจากดินและน้ำ โดยเฉพาะสารหนูอนินทรีย์ (Inorganic Arsenic) ต้นข้าวสามารถดูดซึมสารหนูผ่านทางราก ก่อนลำเลียงไปยังส่วนต่าง ๆ ของต้น รวมถึงเมล็ดข้าวที่นำมาบริโภค ทำให้ข้าวกลายเป็นหนึ่งในอาหารที่ต้องให้ความสำคัญในการเฝ้าระวังการปนเปื้อนสารหนู

สัตว์น้ำและอาหารทะเล

อีกหนึ่งเส้นทางคือระบบนิเวศทางน้ำ ซึ่งปลาและสัตว์น้ำที่มีเปลือก เช่น หอยและสัตว์น้ำประเภท Shellfish สามารถสะสมสารหนูจากสิ่งแวดล้อมได้ โดยสารหนูที่พบในสัตว์น้ำหลายชนิดมักอยู่ในรูปสารหนูอินทรีย์ (Organic Arsenic)

เมื่อมนุษย์บริโภคปลาและอาหารทะเลที่มีสารหนูสะสมอยู่ จึงอาจได้รับสารหนูเข้าสู่ร่างกายผ่านอาหารเช่นกัน อย่างไรก็ตาม สารหนูอินทรีย์และสารหนูอนินทรีย์มีความเป็นพิษแตกต่างกัน โดยสารหนูอนินทรีย์เป็นรูปแบบที่มีความเป็นพิษสูงกว่าและเป็นประเด็นสำคัญด้านความปลอดภัยต่อสุขภาพ

จากดินสู่น้ำ จากสิ่งมีชีวิตสู่จานอาหาร

เส้นทางการปนเปื้อนของสารหนูแสดงให้เห็นถึงความเชื่อมโยงของระบบนิเวศ ตั้งแต่ดินและน้ำ ซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดหรือแหล่งสะสมของสารปนเปื้อน ไปสู่พืชและสัตว์ ก่อนเข้าสู่ร่างกายมนุษย์ผ่านการบริโภคอาหาร ดังนั้น การดูแลความปลอดภัยจากสารหนูจึงไม่ควรมองเพียงเรื่องน้ำดื่มสะอาดเท่านั้น แต่ต้องให้ความสำคัญกับคุณภาพของแหล่งน้ำและดินที่ใช้ในการเพาะปลูก รวมถึงแหล่งที่มาของวัตถุดิบอาหารที่นำมาบริโภคในชีวิตประจำวันด้วย เพราะภัยจากสารหนูอาจไม่ได้อยู่ไกลตัวอย่างที่คิด แต่สามารถเดินทางผ่านสิ่งแวดล้อมและห่วงโซ่อาหารมาถึงจานอาหารของเราได้

วิดีโอยอดนิยม

ข่าวเด่นในรอบสัปดาห์

PPTVHD36

เพิ่ม PPTVHD36
ลงในหน้าจอหลักของคุณ