ไหว้บรรพบุรุษ “วันเช็งเม้ง” มีขั้นตอนอย่างไร-ต้องเตรียมของไหว้อะไรบ้าง

เข้าสู่ฤดูร้อนเป็นสัญญาณของการเดินทางไปไหว้บรรพบุรุษของเหล่าคนไทยเชื้อสายจีนกันแล้ว  เพราะหากนับตามปฏิทินจีน “วันเช็งเม้ง” จะตรงกับช่วงต้นเดือนเมษายนนี้ ซึ่งเป็นฤดูร้อนของไทยนั่นเอง

โดย “วันเช็งเม้ง” หรือ “ชิงหมิง” (Qingming) ถือเป็นประเพณีสำคัญของลูกหลานแดนมังกร ที่จะเดินทางไปกราบไหว้บรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว และทำพิธีเซ่นไหว้ ปัดกวาดหลุมศพของบรรพบุรุษให้สะอาด

Shutterstock/inspiring.team

สำหรับวันเช็งเม้งในประเทศจีนนั้น จะเริ่มที่ต้นเดือนเมษายนของทุกปี ซึ่งช่วงเวลาดังกล่าวถือว่าเข้าสู่ฤดูใบไม้ผลิ ที่อากาศจะเริ่มเข้าสู่ความอบอุ่น มีฝนตกปรอยๆ มีบรรยากาศสดชื่น ท้องฟ้าใสสว่าง

ซึ่ง “วันเช็งเม้ง” ของประเทศไทยในปีนี้ตรงกับวันที่ 4 เมษายน 2568

ประเพณีปฏิบัติวันเช็งเม้ง

ทำความสะอาดฮวงซุ้ย

ในวันเช็งเม้งนี้ หลายบ้านมักจะนัดมารวมตัวกัน เพื่อจะได้ไหว้บรรพบุรุษไปพร้อมกัน อีกทั้งยังช่วยทำความสะอาดฮวงซุ้ยของบรรพบุรุษได้ โดยอาจลงสีที่ป้ายชื่อให้ดูใหม่ โดยคนตายแล้วลงสีเขียว/สีทองขลิบเขียว ขณะที่ป้ายชื่อคนเป็นให้ลงสีแดง แต่ทั้งนี้ ห้ามถอนหญ้า เพราะอาจกระทบตำแหน่งห้าม เช่น ทิศอสูร ทิศแตกสลาย ทิศดาวเบญจภูติ เป็นต้น

สำหรับการตกแต่งสุสานนั้น อาจใช้กระดาษม้วนสายรุ้ง โดยสุสานคนเป็น ให้ใช้สายรุ้งสีแดง ส่วนสุสานคนตาย สามารถใช้สายรุ้งสีอะไรก็ได้ แต่ห้ามห้ามปักธงลงบนหลังเต่า เพราะถือว่า เป็นการทิ่มแทงหลุม และบางความเชื่อ ถือว่าเป็นการทำให้หลังคาบ้านของบรรพบุรุษรั่ว

ไหว้เจ้าที่ 

การกราบไหว้เจ้าที่ เป็นการให้เกียรติ และขอบคุณที่ช่วยคุ้มครองดูแลสถานที่และสุสาน โดยสามารถจัดวางของไหว้ ได้ดังนี้

• เทียน 1 คู่
• ธูป 5 ดอก (ปักลงบนฟักได้ )
• ชา 5 ถ้วย
• เหล้า 5 ถ้วย
• ของไหว้ต่าง ๆ เช่น ขนมอี๋ ผลไม้ (ควรงดเนื้อหมูเพราะเคยมีปรากฎว่าเจ้าที่เป็นอิสลาม)
• กระดาษเงิน กระดาษทอง

ไหว้บรรพบุรุษ

การไหว้บรรพบุรุษ เพื่อระลึกถึงและขอบคุณท่าน สามารถจัดวางของไหว้ ได้ดังนี้

• เทียน 1 คู่
• ธูป ตามจำนวนบรรพบุรุษ ท่านละ 1 ดอก
• ชา 3 ถ้วย
• เหล้า 3 ถ้วย
• ของไหว้ต่างๆ เช่น ขนมอี๋ ผลไม้ (ของไหว้ตามความเชื่อประเพณีของแต่ละท้องถิ่น ส่วนใหญ่เป็นขนมถ้วยฟู)
• กระดาษเงิน กระดาษทอง, ชุดกระดาษไหว้บรรพบุรุษ ฯลฯ

หมายเหตุ

ห้ามวางของตรงแท่นหน้า “เจี๊ยะปี” (ป้ายหิน ที่จารึกชื่อ บรรพบุรุษ) เพราะเป็นที่เข้าออกของวิญญาณบรรพบุรุษ ไม่ใช่เก้าอี้นั่งอย่างที่หลายคนเข้าใจผิด

Shutterstock/NJWILD29

ของไหว้วันเช็งเม้ง

ของไหว้ที่นิยมใช้ประกอบพิธีไหว้วันเช็งเม้ง มีดังต่อไปนี้

• ไก่ต้ม 1 ตัว
• หมูสามชั้น ต้ม 1 ชิ้น (โดยประมาณขนาด 1/2 กิโลกรัมขึ้นไป)
• เส้นบะหมี่สด
• ขนม 3 อย่าง คือ เต่เหลี่ยว ข้าวเหนียวกวน ขนมเต่า (ขนมกู้)
• ขนมถ้วยฟู (ฮวดโก้ย)
• สับปะรด 2 ลูก (ใช้ทั้งก้านและหัวจุก)
• น้ำชา
• ธูป
• เทียน
• กระดาษเงิน/กระดาษทอง

การทำพิธีไหว้วันเช็งเม้ง

ให้ผู้อาวุโสเป็นผู้นำกราบไหว้และเมื่อเทียนใกล้หมดก้านก็ให้ลูกหลานตีวงล้อมด้วยหวาย เผา กระดาษเงิน กระดาษทอง ฯลฯ เป็นการกำหนดขอบเขตว่าสิ่งเหล่านี้ลูกหลานส่งให้บรรพบุรุษของครอบครัวนั้นๆ เป็นการเฉพาะเพื่อป้องกันการแย่งชิง (ผู้ตีวงล้อม ต้องเป็นลูกหลานเท่านั้น)

เมื่อเสร็จสิ้นพิธีแล้ว บางครอบครัวอาจจะมานั่งล้อมวงทานอาหารกันต่อเพื่อแสดงความสมานสามัคคีแก่บรรพบุรุษ

พีพีทีวี

ขอบคุณข้อมูลจาก : วิกิพีเดีย, สำนักงานราชบัณฑิตยสถาน และ ครูบ้านนอก