เปิดชื่อ 14 ไดโนเสาร์พันธุ์ไทย ตัวใหญ่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ประเทศไทยถูกยกย่องให้เป็นศูนย์กลางการศึกษาเรื่อง “ไดโนเสาร์” แห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

เริ่มตั้งแต่ พ.ศ. 2519 ที่มีการค้นพบกระดูกไดโนเสาร์ชิ้นแรก ณ อำเภอภูเวียง จังหวัดขอนแก่น และเมื่อเข้าสู่ พ.ศ. 2523 จึงเริ่มวางรากฐานการศึกษาซากดึกดำบรรพ์ของสัตว์มีกระดูกสันหลังในประเทศไทยอย่างเป็นระบบ นำโดยคณะสำรวจโบราณชีววิทยาไทย – ฝรั่งเศส นำไปสู่การค้นพบฟอสซิลไดโนเสาร์และซากดึกดำบรรพ์อีกจำนวนมาก

น่าภูมิใจคือมีถึง 14 ชนิด ที่เป็นไดโนเสาร์สายพันธุ์ใหม่ ไม่เคยพบที่ใดในโลกจนเรียกได้เต็มปากว่าเป็น “ไดโนเสาร์พันธุ์ไทย” ของแท้ หนึ่งในนั้นมีขนาดมหึมาที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ไล่เรียงตามปีที่ชื่อของพวกมันได้รับการตีพิมพ์บนวารสารวิชาการ ซึ่งหมายถึงการถูกรับรองจากเหล่านักบรรพชีวินวิทยา ดังนี้

1.สยามโมซอรัส สุธีธรนิ (Siamosaurus suteethorni) - กิ้งก่าแห่งสยาม

ไดโนเสาร์กลุ่มเทอโรพอด (Theropod) กินเนื้อขนาดใหญ่ จัดอยู่ในวงศ์สไปโนซอริดี (Spinosauridae) ค้นพบเมื่อ พ.ศ. 2524 ที่อุทยานแห่งชาติภูเวียง จังหวัดขอนแก่น ก่อนได้ตีพิมพ์เผยแพร่ในวารสารวิชาการ พ.ศ. 2529 ความยาวประมาณ 7-8 เมตร เดินด้วย 2 ขา กะโหลกเรียวยาว มีฟันแหลมเป็นทรงกรวยคล้ายจระเข้ สันนิษฐานว่าอาศัยอยู่ตามริมน้ำและกินปลาเป็นอาหารหลัก รวมถึงอาจกินสัตว์ขนาดใหญ่ชนิดอื่น มีชีวิตในยุคครีเทเชียสตอนต้น (Early Cretaceous) ประมาณ 130 ล้านปีก่อน โดยเป็นไดโนเสาร์ไทยชนิดแรกที่ถูกตั้งชื่ออย่างเป็นทางการ

ชื่อสกุล “สยามโมซอรัส” มาจากชื่อประเทศไทยในอดีต (สยาม) รวมกับคำว่า “sauros” ในภาษากรีก แปลว่า สัตว์เลื้อยคลานหรือกิ้งก่า ส่วนชื่อชนิด “สุธีธรนิ” ตั้งเพื่อเป็นเกียรติแก่ ดร.วราวุธ สุธีธร ผู้ค้นพบตัวอย่างซากดึกดำบรรพ์ต้นแบบ

2.ซิตตะโกซอรัส สัตยารักษ์กิ (Psittacosaurus sattayaraki) - กิ้งก่าปากนกแก้ว

ค้นพบที่บ้านดงบังน้อย จังหวัดชัยภูมิ เมื่อ พ.ศ. 2531 ก่อนได้ตีพิมพ์ พ.ศ. 2535 เป็นไดโนเสาร์ในกลุ่มออร์นิธิสเชีย (Ornithischia) ที่มีกระดูกเชิงกรานแบบนก มีขนาดเล็ก จัดอยู่ในวงศ์ซิตตะโกซอริดี (Psittacosauridae) มีจะงอยปากเป็นตะขอคล้ายนกแก้ว กินอาหารจำพวกใบไม้และเมล็ดพืชที่มีเปลือกแข็ง เดินได้ทั้งสองขาและสี่ขา ความยาวประมาณ 1-1.5 เมตร มีชีวิตในยุคครีเทเชียสตอนต้น ประมาณ 115 - 100 ล้านปีก่อน โดยส่วนใหญ่มักพบซากไดโนเสาร์สกุลซิตตะโกซอรัสในประเทศจีน มองโกเลียและแถบเอเชียกลาง การค้นพบซิตตะโกซอรัสในประเทศไทย จึงยืนยันว่าในยุคนั้นแผ่นดินอินโดจีนเป็นส่วนหนึ่งของแผ่นดินใหญ่ทวีปเอเชีย ทำให้สายพันธุ์ซิตตะโกซอรัสแพร่กระจายมาถึงไทย

ชื่อสกุล “ซิตตะโกซอรัส” มาจากคำว่า “psittakos” ภาษากรีกหมายถึง นกแก้ว รวมกับคำว่า sauros ในภาษากรีก ที่แปลว่า สัตว์เลื้อยคลานหรือกิ้งก่า ส่วนชื่อชนิด “สัตยารักษ์กิ” ตั้งเพื่อเป็นเกียรติแก่ ดร.นเรศ สัตยารักษ์ ผู้ค้นพบตัวอย่างซากดึกดำบรรพ์ต้นแบบ

3.ภูเวียงโกซอรัส สิรินธรเน (Phuwiangosaurus sirindhornae) - กิ้งก่าแห่งภูเวียง

เป็นไดโนเสาร์กลุ่มซอโรพอด (Sauropod) กินพืช คอยาว ขนาดกลาง ความยาวประมาณ 15-20 เมตร เดิน 4 ขาและหนักได้ถึง 17 ตัน สันนิษฐานว่าอยู่รวมกันเป็นฝูง จัดอยู่ในวงศ์ยูฮีโลโพดิดี (Euhelopodidae) อยู่ในยุคครีเทเชียสตอนต้น อายุประมาณ 130 ล้านปี ค้นพบที่อุทยานแห่งชาติภูเวียง จังหวัดขอนแก่น พ.ศ. 2524 และหลังศึกษาวิจัยกว่า 10 ปี จึงถูกตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2537

ชื่อสกุล “ภูเวียงโกซอรัส” ตั้งตามแหล่งค้นพบคือภูเวียง จังหวัดขอนแก่น รวมกับ คำว่า sauros ในภาษากรีก แปลว่า สัตว์เลื้อยคลานหรือกิ้งก่า ส่วนชื่อชนิด “สิรินธรเน” ตั้งขึ้นเพื่อถวายพระเกียรติแด่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ผู้ทรงสนพระทัยในด้านซากดึกดำบรรพ์และการศึกษาบรรพชีวินวิทยาในประเทศไทย

4.สยามโมไทรันนัส อีสานเอนซิส (Siamotyrannus isanensis) - ทรราชแห่งสยาม

พบที่อุทยานแห่งชาติภูเวียง จังหวัดขอนแก่น ช่วง พ.ศ. 2536 ตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2539 เป็นไดโนเสาร์กลุ่มเทอโรพอดขนาดใหญ่ เดินด้วยสองขาหลัง กินเนื้อเป็นอาหาร มีความยาวประมาณ 6-7 เมตร อาศัยอยู่ในยุคครีเทเชียสตอนต้นประมาณ 130 ล้านปีก่อน เดิมถูกจัดอยู่ในวงศ์ไทรันโนซอริดี (Tyrannosauridae) ซึ่งเป็นบรรพบุรุษของไทรันโนซอรัส เร็ก (Tyrannosaurus rex) แต่จากการศึกษาโครงสร้างของกระดูกหลายชิ้นในปัจจุบัน นักวิจัยคาดว่าสยามโมไทรันนัสอาจอยู่ในวงศ์เมทริแอคแคนโธซอริดี(Metriacanthosauridae) หรืออาจเป็นไดโนเสาร์กลุ่มซีลูโรซอร์ยุคแรก ๆ (basal coelurosaur) มากกว่า

ชื่อสกุล “สยามโมไทรันนัส” ตั้งตามชื่อประเทศไทยในอดีต (สยาม) รวมกับคำว่า “tyrannus” ในภาษาละติน แปลว่า ทรราช ส่วนชื่อชนิด “อีสานเอนซิส” ตั้งตามแหล่งที่ค้นพบ คือ ภาคอีสานของไทย รวมกับคำว่า “ensis” ภาษาละติน แปลว่า มาจาก หรือ แห่ง

5.อีสานโนซอรัส อรรถวิภัชน์ชิ (Isanosaurus attavipachi) - กิ้งก่าแห่งอีสาน

ค้นพบที่บริเวณภูนกเขียน จังหวัดชัยภูมิ พ.ศ. 2541 และได้รับการตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2543 เป็นไดโนเสาร์กลุ่มซอโรพอดขนาดกลางที่เก่าแก่ที่สุดในประเทศไทยและภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยอยู่ในยุคไทรแอสซิกตอนปลาย (Late Triassic) อายุประมาณ 210 ล้านปี มีคอยาว หางยาว กินพืชเป็นอาหาร จากชิ้นส่วนกระดูกที่ค้นพบ สันนิษฐานว่ายังเป็นไดโนเสาร์วัยเยาว์ ประมาณความยาวได้ 6.5 เมตร และคาดว่าเมื่อโตเต็มวัย อีสานโนซอรัสอาจมีขนาดใหญ่ได้ถึง 12 - 15 เมตร

ชื่อสกุล “อีสานโนซอรัส” ตั้งตามแหล่งที่ค้นพบคือภาคอีสานของไทย รวมกับคำว่า sauros ในภาษากรีก แปลว่า สัตว์เลื้อยคลานหรือกิ้งก่า ส่วนชื่อชนิด “อรรถวิภัชน์ชิ” ตั้งเพื่อเป็นเกียรติแก่นายปรีชา อรรถวิภัชน์ อดีตอธิบดีกรมทรัพยากรธรณี ผู้สนับสนุนการสำรวจและศึกษาวิจัยซากดึกดำบรรพ์ของไทย

6.กินรีมิมัส ขอนแก่นเอนซิส (Kinnareemimus khonkaenensis) - คล้ายกินรี

ค้นพบที่อุทยานแห่งชาติภูเวียง จังหวัดขอนแก่น เมื่อ พ.ศ. 2536 ก่อนได้ตีพิมพ์ปี พ.ศ. 2552 เป็นไดโนเสาร์กลุ่มเทอโรพอด จำพวกออร์นิโธมิโมซอเรีย (Ornithomimosauria) รูปร่างคล้ายนกกระจอกเทศ มีคอยาว หัวเล็ก ลำตัวป้อมสั้น ความยาวประมาณ 1-2 เมตร เคลื่อนที่ด้วยสองขาหลังที่มีความแข็งแรงและปราดเปรียว กินทั้งพืชและสัตว์ อยู่ในยุคครีเทเชียสตอนต้น ประมาณ 130 ล้านปีก่อน และถือว่าเก่าแก่ที่สุดในกลุ่มออร์นิโธมิโมซอร์จึงสันนิษฐานว่าไดโนเสาร์กลุ่มนี้มีต้นกำเนิดมาจากทวีปเอเชีย นอกจากนี้ยังพบร่องรอยอื่นอีกจำนวนมาก เป็นหลักฐานว่าประเทศไทยเคยเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยและแหล่งอาหารในยุคครีเทเชียสมาก่อน

ชื่อสกุล “กินรีมิมัส” มาจาก “กินรี” สัตว์ในป่าหิมพานต์ที่มีร่างกายท่อนบนเป็นมนุษย์และท่อนล่างเป็นนก รวมกับคำว่า “mimos” ในภาษากรีก แปลว่า เหมือนหรือเลียนแบบ ส่วนชื่อชนิด “ขอนแก่นเอนซิส” ตั้งตามแหล่งค้นพบคือ จังหวัดขอนแก่น รวมกับคำว่า ensis ภาษาละติน แปลว่า มาจาก หรือ แห่ง

7.สยามโมดอน นิ่มงามมิ (Siamodon nimngami) - ฟันแห่งสยาม

เป็นไดโนเสาร์กลุ่มออร์นิธิสเชีย และจัดอยู่ในตระกูลอิกัวโนดอนเทีย (Iguanodontia) ซึ่งเป็นกลุ่มเดียวกับอิกัวโนดอน (Iguanodon) ไดโนเสาร์ที่ถูกค้นพบเป็นชนิดแรก ๆ ของโลกในทวีปยุโรป โดยสยามโมดอนถูกค้นพบเมื่อปี พ.ศ. 2542 บริเวณบ้านสะพานหิน จังหวัดนครราชสีมา และได้ตีพิมพ์ในวารสารวิชาการ พ.ศ. 2554 เป็นไดโนเสาร์กินพืชขนาดกลาง เดินด้วยสี่ขาและวิ่งได้ด้วยสองขาหลัง มีจะงอยปากยื่นและแบนแผ่ออกคล้ายปากเป็ด ใช้สำหรับครูดเกี่ยวใบไม้เป็นอาหาร และมีฟันคล้ายกับฟันของอิกัวน่า โดยเป็นรูปทรงใบไม้มีหยักเป็นเลื่อยบริเวณขอบฟัน อยู่ในยุคครีเทเชียสตอนต้น ประมาณ 115 - 100 ล้านปีก่อน

ชื่อสกุล “สยามโมดอน” ตั้งตามชื่อประเทศไทยในอดีต (สยาม) รวมกับคำว่า “odous” ในภาษากรีก แปลว่า ฟัน ส่วนชื่อชนิด “นิ่มงามมิ” ตั้งเพื่อเป็นเกียรติแก่ นายวิทยา นิ่มงาม ผู้ค้นพบตัวอย่างซากดึกดำบรรพ์ต้นแบบ

8.ราชสีมาซอรัส สุรนารีเอ (Ratchasimasaurus suranareae) - กิ้งก่าแห่งนครราชสีมา

ไดโนเสาร์กินพืชกลุ่มออร์นิธิสเชียอีกชนิดหนึ่ง จำพวกเดียวกับอิกัวโนดอน ค้นพบเมื่อ พ.ศ. 2550 ในพื้นที่บ้านโป่งแมลงวัน จังหวัดนครราชสีมา และได้ตีพิมพ์ในวารสารวิชาการเมื่อ พ.ศ. 2554 เป็นไดโนเสาร์ขนาดกลางความยาวประมาณ 5 - 6 เมตร มีขากรรไกรยาวและแบนเมื่อเทียบกับไดโนเสาร์ในตระกูลอิกัวโนดอนเทียชนิดอื่น ๆ ลักษณะขากรรไกรคล้ายกับพวกฮาโดรซอรอยด์ (Hadrosauroid) ซึ่งเป็นบรรพบุรุษของกลุ่มไดโนเสาร์ปากเป็ด เดินได้ทั้งสองขาและสี่ขา มีฟันคล้ายฟันของอิกัวน่า กินพืชเป็นอาหาร อยู่ในยุคครีเทเชียสตอนต้นประมาณ 115 - 100 ล้านปี การค้นพบราชสีมาซอรัสทำให้นักวิจัยทราบว่าในยุคครีเทเชียสตอนต้นของทวีปเอเชีย ไดโนเสาร์ตระกูลอิกัวโนดอนเทียมีความหลากหลายอย่างมาก นอกจากนี้ยังทำให้เห็นวิวัฒนาการระหว่างไดโนเสาร์จำพวกฮาโดรซอร์อีกด้วย

ชื่อสกุล “ราชสีมาซอรัส” ตั้งชื่อตามแหล่งที่ค้นพบคือ จังหวัดนครราชสีมา รวมกับคำว่า sauros ภาษากรีก แปลว่า สัตว์เลื้อยคลานหรือกิ้งก่า ส่วนชื่อชนิด “สุรนารีเอ” ตั้งเพื่อเป็นเกียรติแก่ท้าวสุรนารี บุคคลสำคัญในประวัติศาสตร์ไทยและเป็นวีรสตรีของชาวโคราช

9.สิรินธรนา โคราชเอนซิส (Sirindhorna khoratensis) - ชื่อถวายพระเกียรติ

ค้นพบที่บ้านสะพานหิน จังหวัดนครราชสีมา เมื่อ พ.ศ. 2550 และตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2558 เป็นไดโนเสาร์กลุ่มออร์นิธิสเชีย ขนาดกลาง กินพืชเป็นอาหาร ความสูงราว 2 เมตร ยาวประมาณ 6 เมตร อยู่ในยุคครีเทเชียสตอนต้นอายุประมาณ 115 - 100 ล้านปีก่อน จัดอยู่ในตระกูลอิกัวโนดอนเทียและมีญาติในยุคหลังเป็นกลุ่มไดโนเสาร์ปากเป็ด ที่พบในเอเชียและอเมริกาเหนือ นอกจากนี้ยังเป็นหนึ่งในสามของไดโนเสาร์จำพวกอิกัวโนดอนที่ค้นพบร่วมกับสยามโมดอนและราชสีมาซอรัส

ชื่อสกุล “สิรินธรนา” ตั้งเพื่อถวายพระเกียรติแด่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ส่วนชื่อชนิด “โคราชเอนซิส” ตั้งตามแหล่งที่ค้นพบ คือ จังหวัดนครราชสีมา หรือ เมืองโคราช รวมกับคำว่า ensis ในภาษาละติน แปลว่า มาจาก หรือ แห่ง

10.ภูเวียงเวเนเตอร์ แย้มนิยมมิ (Phuwiangvenator yaemniyomi) - นักล่าแห่งภูเวียง

เป็นไดโนเสาร์กลุ่มเทอโรพอดกินเนื้อขนาดกลาง ค้นพบที่อุทยานแห่งชาติภูเวียง จังหวัดขอนแก่น พ.ศ. 2536 และตีพิมพ์ในวารสารวิชาการเมื่อ พ.ศ. 2562 จัดอยู่ในกลุ่มเมกาแรพเทอรา (Megaraptora) ความยาวประมาณ 6 เมตร กะโหลกเรียวกว่าที่พบในไดโนเสาร์กินเนื้อทั่วไป มีขาที่เรียวยาวและใหญ่ บ่งบอกว่าเป็นนักล่าที่แข็งแรงและรวดเร็ว มีนิ้วหน้าเรียวยาวพร้อมกรงเล็บขนาดใหญ่ใช้สำหรับจับเหยื่อ อยู่ในยุคครีเทเชียสตอนต้น อายุประมาณ 130 ล้านปี

ชื่อสกุล “ภูเวียงเวเนเตอร์” ตั้งตามแหล่งที่ค้นพบคือ ภูเวียง จังหวัดขอนแก่น รวมกับคำว่า “venator” ในภาษาละติน แปลว่า นักล่า ส่วนชื่อชนิด “แย้มนิยมมิ” ตั้งเพื่อเป็นเกียรติแก่ นายสุธรรม แย้มนิยม นักธรณีวิทยาและอดีตข้าราชการกรมทรัพยากรธรณี ผู้ค้นพบซากดึกดำบรรพ์ที่เป็นไดโนเสาร์ชิ้นแรกของประเทศไทย

11.วายุแรปเตอร์ หนองบัวลำภูเอนซิส (Vayuraptor nongbualamphuensis) - จอมโจรแห่งสายลม

ไดโนเสาร์เทอโรพอดกินเนื้อขนาดกลาง ในยุคครีเทเชียสตอนต้น อายุประมาณ 130 ล้านปี ค้นพบที่อุทยานแห่งชาติภูเก้า-ภูพานคำ จังหวัดหนองบัวลำภู เมื่อ พ.ศ. 2531 และได้ตีพิมพ์ใน พ.ศ. 2562 จัดอยู่ในกลุ่มเมกาแรพเทอรา ความยาวประมาณ 4-4.5 เมตร เป็นญาติใกล้ชิดกับภูเวียงเวเนเตอร์ มีขาเรียวยาวแข็งแรง ลักษณะข้อเท้ามีร่องและรูบนกระดูกมากกว่าภูเวียงเวเนเตอร์ บ่งบอกว่าแม้จะมีขนาดตัวที่เล็กกว่า แต่วายุแรพเตอร์เป็นนักล่าที่ว่องไวและปราดเปรียวกว่าภูเวียงเวเนเตอร์

ชื่อสกุล “วายุแรปเตอร์” ตั้งตามเทพวายุ เทพเจ้าแห่งสายลมตามความเชื่อของฮินดู รวมกับคำว่า “raptor” ในภาษาละติน แปลว่า โจรหรือขโมย ส่วนชื่อชนิด “หนองบัวลำภูเอนซิส” ตั้งตามแหล่งที่ค้นพบคือจังหวัดหนองบัวลำภู รวมกับคำว่า ensis ภาษาละติน แปลว่า มาจาก หรือ แห่ง

12.สยามแรปเตอร์ สุวัจน์ติ (Siamraptor suwati) - จอมโจรแห่งสยาม

ค้นพบเมื่อ พ.ศ. 2550 ที่บ้านสะพานหิน จังหวัดนครราชสีมา ได้รับการตีพิมพ์ใน พ.ศ. 2562 หลังใช้ระยะเวลาอนุรักษ์และศึกษาวิจัย ร่วม 10 ปี เป็นไดโนเสาร์กลุ่มเทอโรพอด กินเนื้อขนาดใหญ่ เดินด้วยสองขาหลัง จัดอยู่ในกลุ่มคาร์คาโรดอนโตซอเรีย (Carcharodontosauria) มีความยาว 7 - 8 เมตร ฟันเป็นรูปตัววี (V) คล้ายกับฟันของฉลาม อยู่ในยุคครีเทเชียสตอนต้นอายุประมาณ 115 - 100 ล้านปี และเป็นบรรพบุรุษพวกคาร์คาโรดอนโตซอรัส (Carcharodontosaurus) ที่ค้นพบในแอฟริกา การค้นพบสยามแรปเตอร์ยังถือเป็นการค้นพบไดโนเสาร์กลุ่มคาร์คาโรดอนโตซอร์ชนิดแรกในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ชื่อสกุล “สยามแรปเตอร์” ตั้งตามชื่อประเทศไทยในอดีต (สยาม) รวมกับคำว่า raptor ในภาษาละติน แปลว่า โจรหรือขโมย ส่วนชื่อชนิด “สุวัจน์ติ” ตั้งเพื่อเป็นเกียรติแก่ นายสุวัจน์ ลิปตพัลลภ ผู้สนับสนุนการศึกษาวิจัยด้านบรรพชีวินวิทยาของประเทศไทย

13.มินิโมเคอร์เซอร์ ภูน้อยเอนซิส (Minimocursor phunoiensis) - นักวิ่งตัวจิ๋ว

เป็นไดโนเสาร์กลุ่มออร์นิธิสเชียขนาดเล็ก ค้นพบเมื่อ พ.ศ. 2555 บริเวณภูน้อย จังหวัดกาฬสินธุ์ ก่อนถูกตีพิมพ์ใน พ.ศ. 2566 จัดอยู่ในกลุ่มย่อยคือนีออร์นิธิสเชีย (Neornithischia) มีจะงอยปากและฟันสำหรับกินพืช เดินด้วยสองขาหลังที่เรียวยาว มีความรวดเร็ว ซากดึกดำบรรพ์ที่ค้นพบและใช้ตั้งชื่อ ยังเป็นวัยเยาว์ คาดว่ามีความยาวประมาณ 60 เซนติเมตร และเมื่อโตเต็มวัยอาจมีขนาดใหญ่ได้ถึง 2 เมตร อยู่ในยุคจูแรสซิกตอนปลาย (Late Jurassic) เมื่อประมาณ 150 ล้านปีก่อน และเนื่องจากไดโนเสาร์กลุ่มนีออร์นิธิสเชียในประเทศไทยที่ถูกค้นพบไปก่อนหน้านี้ อันได้แก่ ซิตตะโกซอรัส สัตยารักษ์กิ, สยามโมดอน นิ่มงามมิ, ราชสีมาซอรัส สุรนารีเอ และสิรินธรนา โคราชเอนซิส ล้วนมาจากยุคครีเทเชียส ทำให้มินิโมเคอร์เซอร์ถือเป็นไดโนเสาร์กลุ่มนีออร์นิธิสเชียที่เก่าแก่ที่สุดในประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ชื่อสกุล “มินิโมเคอร์เซอร์” มาจาก “minimus” ในภาษาละติน แปลว่า ขนาดเล็ก รวมกับคำว่า “cursor” ในภาษาละตินหมายถึง นักวิ่ง ส่วนชื่อชนิด “ภูน้อยเอนซิส” ตั้งตามแหล่งที่ค้นพบ คือ ภูน้อย จ.กาฬสินธุ์ รวมกับคำว่า ensis ภาษาละติน แปลว่า มาจาก หรือ แห่ง

14.นาคาไททัน ชัยภูมิเอนซิส (Nagatitan chaiyaphumensis) – พญานาคยักษ์

เป็นไดโนเสาร์ชนิดล่าสุดที่ถูกค้นพบและตั้งชื่อในประเทศไทย โดยค้นพบฟอสซิลที่บ้านพนังเสื่อ จังหวัดชัยภูมิ พ.ศ. 2559 โดยนายถนอม หลวงนันท์ ชาวบ้านในพื้นที่ได้พบกับก้อนหินรูปร่างประหลาดคล้ายกระดูกสัตว์ขนาดใหญ่บริเวณริมสระน้ำ จึงติดต่อเจ้าหน้าที่ให้เข้ามาตรวจสอบจนพบว่าเป็นฟอสซิลของไดโนเสาร์กลุ่มซอโรพอดขนาดใหญ่ อยู่ในกลุ่มซอมโฟสปอนดีลิ (Somphospondyli) และอยู่ในวงศ์ยูฮีโลโพดิดี มีชีวิตอยู่ในยุคครีเทเชียสตอนต้น ราว 100–120 ล้านปีก่อน และเป็นญาติใกล้ชิดกับไดโนเสาร์คอยาวอีกหลายชนิดในภูมิภาค เช่น ภูเวียงโกซอรัสของไทยและตั่งหวายโยซอรัส (Tangvayosaurus) จากลาว

จากการคำนวณขนาดโดยใช้เส้นรอบวงบริเวณกลางท่อนของกระดูกขาหน้า (Femur) และกระดูกต้นขาหลัง (Humerus) ซึ่งเป็นวิธีที่นักบรรพชีวินวิทยาใช้ประเมินน้ำหนักของสัตว์สี่ขาขนาดใหญ่ ทำให้ทราบว่านาคาไททันอาจมีความยาวได้ถึง 27 เมตร เทียบเท่ารสบัส 2 คันต่อกัน และมีน้ำหนักประมาณ 26 ตัน เทียบเท่าช้างเอเชียรวมกัน 9 ตัว ทำให้ขึ้นแท่นเป็นไดโนเสาร์ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยมีมาในประเทศไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และได้รับการตีพิมพ์เผยแพร่ เมื่อ 14 พฤษภาคม พ.ศ. 2569 ที่ผ่านมานี้

ชื่อสกุล “นาคาไททัน” มาจากคำว่า “นาคา” หรือพญานาค สัตว์ในตำนานตามความเชื่อของไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมกับคำว่า “titan” ในภาษากรีกที่หมายถึงยักษ์ใหญ่และเป็นชื่อของเทพเจ้าตามตำนานกรีก ส่วนชื่อชนิด “ชัยภูมิเอนซิส” ตั้งตามแหล่งที่ค้นพบคือจังหวัดชัยภูมิ รวมกับคำว่า ensis ภาษาละติน แปลว่า มาจาก หรือ แห่ง

การูแดปเทอรัส บุฟโตติ (Garudapterus buffetauti) – ปีกแห่งพญาครุฑ เทอโรซอร์ตัวแรกของไทย

นอกจากไดโนเสาร์ทั้ง 14 ชนิด ประเทศไทยยังเป็นแหล่งค้นพบซากสัตว์ดึกดำบรรพ์อีกหลายสายพันธุ์ แม้ในทางบรรพชีวินวิทยาจะไม่จัดให้เป็นไดโนเสาร์ก็ตาม โดยหนึ่งในเหตุการณ์น่าสนใจ คือการค้นพบสัตว์เลื้อยคลานบินได้หรือเทอโรซอร์ (Pterosaur) ชนิดแรกของไทยและเป็นสายพันธุ์ใหม่ของโลก นามว่า “การูแดปเทอรัส บุฟโตติ” (Garudapterus buffetauti) ค้นพบที่อ่างเก็บน้ำพระปรง จังหวัดสระแก้ว เมื่อ พ.ศ. 2566 ก่อนได้รับการตีพิมพ์ใน พ.ศ. 2568 เป็นเทอโรซอร์ขนาดกลาง ในวงศ์ทีโนแคสมาทิดี (Ctenochasmatidae) วงศ์ย่อยนาโธซอรินี (Gnathosaurinae) มีจะงอยปากเรียวยาว มีฟันเป็นแท่งยาวเรียงแน่นเป็นซี่กรองคล้ายหวี ใช้สำหรับกรองกินสัตว์ขนาดเล็กอยู่ในน้ำ ขากรรไกรที่พบมีความยาวประมาณ 10 เซนติเมตร กะโหลกคาดว่ายาวประมาณ 60-70 เซนติเมตร และเมื่อกางปีกออกจะมีความกว้างประมาณ 2 เมตร อาศัยอยู่ในยุคครีเทเชียสตอนต้น ประมาณ 130 ล้านปีก่อน

ชื่อสกุล “การูแดปเทอรัส” มาจากคำว่า Garuda หรือพญาครุฑ สัตว์ในตำนานตามความเชื่อของไทยและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ รวมกับคำว่า "pterus" ในภาษาละตินที่แปลว่า ปีก ชื่อจึงมีความหมายรวมกันว่า "ปีกแห่งพญาครุฑ" ส่วนชื่อชนิด “บุฟโตติ” ตั้งขึ้นเพื่อเป็นเกียรติแก่ ดร.อีริค บุฟโต (Dr.Eric Buffetaut) นักบรรพชีวินวิทยาชาวฝรั่งเศส ผู้มีบทบาทสำคัญในการบุกเบิกและวางรากฐานการสำรวจและศึกษาซากดึกดำบรรพ์ของสัตว์มีกระดูกสันหลังในประเทศไทยโดยเฉพาะไดโนเสาร์มาอย่างยาวนาน

การค้นพบเหล่านี้ช่วยเติมเต็มช่องว่างความรู้ทางบรรพชีวินวิทยาของเหล่าสัตว์ที่เคยปกครองโลกก่อนกำเนิดมนุษย์ และหวังว่าในอนาคตครอบครัวไดโนเสาร์ไทยจะได้ต้อนรับสมาชิกตัวใหม่ มาสานต่อเรื่องราวชีวิตบนแผ่นดินไทยยุคดึกดำบรรพ์

ขอขอบคุณภาพประกอบจากเพจ ไดโนเสาร์เล่าแบบไทยๆ

เรียบเรียงข้อมูลจาก พิพิธภัณฑ์ไดโนเสาร์ภูเวียง กรมทรัพยากรธรณี