สมาร์ตโฟนไม่ได้เป็นเพียงอุปกรณ์สำหรับติดต่อสื่อสารอีกต่อไป แต่ยังเป็นที่เก็บข้อมูลส่วนตัว รูปภาพ บัญชีธนาคาร อีเมล และรหัสผ่านที่ใช้เข้าถึงบริการต่าง ๆ ในชีวิตประจำวัน หากข้อมูลเหล่านี้ตกไปอยู่ในมือของมิจฉาชีพ ความเสียหายอาจไม่ได้จำกัดอยู่เพียงบัญชีใดบัญชีหนึ่ง
เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม (ดีอี) ร่วมกับหน่วยงานภาครัฐและบริษัทภาคเอกชนไทยและต่างประเทศ 14 หน่วยงาน หารือแนวทางรับมือภัยคุกคามทางไซเบอร์ พร้อมจัดตั้งคณะทำงานร่วมเพื่อยกระดับการป้องกันและแลกเปลี่ยนข้อมูลด้านความปลอดภัย
ท่ามกลางความกังวลเกี่ยวกับภัยไซเบอร์และการโจมตีด้วยสปายแวร์ สิ่งหนึ่งที่ผู้ใช้สมาร์ตโฟนสามารถเริ่มทำได้ด้วยตัวเอง คือการกลับมาตรวจสอบการตั้งค่าความปลอดภัยของอุปกรณ์และบัญชีที่ใช้งานอยู่
วันนี้ชวนหยิบมือถือขึ้นมาเช็ก 6 จุดสำคัญ ทั้งบน iPhone และ Android เพื่อช่วยลดความเสี่ยงจากการถูกขโมยข้อมูลและการเข้าถึงบัญชีโดยไม่ได้รับอนุญาต
อ่านเพิ่มเติม: ดีอีผนึก 14 หน่วยงานไทย-ต่างชาติ ตั้งคณะทำงานร่วมยกระดับรับมือภัยไซเบอร์
ก่อนเช็กมือถือ ต้องรู้จักภัยไซเบอร์ที่อาจเจอ
คำว่า “มือถือถูกแฮก” มักถูกใช้เรียกรวมเหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับการเข้าถึงข้อมูลหรืออุปกรณ์โดยไม่ได้รับอนุญาต แต่ในความเป็นจริง ภัยที่ผู้ใช้อาจพบมีลักษณะแตกต่างกันออกไป
- การหลอกขโมยข้อมูล (Phishing): เช่น ส่งข้อความปลอมให้กดลิงก์เข้าสู่เว็บไซต์เลียนแบบธนาคาร หรือหลอกขอรหัสผ่านและรหัส OTP
- แอปอันตราย: แอปที่อาจขอสิทธิ์เข้าถึงข้อมูลเกินความจำเป็น หรือถูกใช้เป็นเครื่องมือควบคุมอุปกรณ์จากระยะไกล
- สปายแวร์แบบเจาะจงบุคคล: การโจมตีที่มีความซับซ้อนสูง โดยมุ่งเป้าไปยังบุคคลเฉพาะราย และในบางกรณีอาจเกิดขึ้นได้โดยที่ผู้ใช้ไม่ต้องกดลิงก์
การตั้งค่าความปลอดภัยจึงไม่ใช่คำตอบเดียวสำหรับทุกภัยคุกคาม แต่เป็นพื้นฐานสำคัญที่ช่วยลดโอกาสเกิดปัญหา โดยเฉพาะการถูกขโมยบัญชีและข้อมูลส่วนตัวที่พบได้ในชีวิตประจำวัน
เช็กความปลอดภัยมือถือ 6 จุดที่ไม่ควรมองข้าม
1. อัปเดตระบบปฏิบัติการให้เป็นเวอร์ชันล่าสุด
การอัปเดตซอฟต์แวร์ไม่ได้มีเพียงการเพิ่มฟีเจอร์ใหม่ แต่ยังรวมถึงการแก้ไขช่องโหว่ที่ผู้โจมตีอาจนำมาใช้เข้าถึงอุปกรณ์หรือข้อมูลส่วนตัว
วิธีตรวจสอบบน iPhone
- เปิดการตั้งค่า (Settings)
- เลือกทั่วไป (General)
- เลือกรายการอัปเดตซอฟต์แวร์ (Software Update)
- ตรวจสอบว่ามีอัปเดตที่รองรับอุปกรณ์หรือไม่ และเปิดรายการอัปเดตอัตโนมัติตามความเหมาะสม
วิธีตรวจสอบบน Android
- เปิดการตั้งค่า (Settings)
- เลือกระบบ (System) หรือเมนูอัปเดตซอฟต์แวร์
- ตรวจสอบการอัปเดต Android และติดตั้งรายการที่พร้อมใช้งาน
- ตรวจสถานะการอัปเดตความปลอดภัยและการอัปเดตระบบ Google Play เพิ่มเติม
โทรศัพท์ Android แต่ละยี่ห้ออาจจัดวางเมนูแตกต่างกัน หากหาไม่พบ สามารถใช้ช่องค้นหาในหน้าการตั้งค่าโดยพิมพ์คำว่า “อัปเดตซอฟต์แวร์” หรือ “การอัปเดตความปลอดภัย”
ก่อนอัปเดตควรสำรองข้อมูลสำคัญ เชื่อมต่อ Wi-Fi และตรวจสอบว่ามีแบตเตอรี่เพียงพอ
หากเป็นมือถือรุ่นเก่าที่ไม่ได้รับแพตช์ความปลอดภัยอีกต่อไป ควรพิจารณาความเสี่ยงในการใช้จัดการข้อมูลสำคัญ เช่น บัญชีธนาคารหรือบัญชีที่เกี่ยวข้องกับการทำงาน
2. ตรวจสอบว่าแอปเข้าถึงข้อมูลอะไรบ้าง
เคยสงสัยหรือไม่ว่าแอปที่ติดตั้งอยู่ในมือถือสามารถเข้าถึงข้อมูลอะไรของเราได้บ้าง?
แอปบางประเภทจำเป็นต้องใช้กล้อง ไมโครโฟน หรือตำแหน่งเพื่อให้บริการได้ตามปกติ แต่หากแอปที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการใช้งานเหล่านั้นขอสิทธิ์เข้าถึงข้อมูลส่วนตัว ก็ควรตรวจสอบว่ามีความจำเป็นจริงหรือไม่
วิธีตรวจสอบบน iPhone
- ไปที่การตั้งค่า
- เลือกความเป็นส่วนตัวและความปลอดภัย (Privacy & Security)
- เลือกหมวดข้อมูล เช่น กล้อง ไมโครโฟน รูปภาพ หรือบริการหาตำแหน่งที่ตั้ง
- ตรวจสอบรายชื่อแอป และปิดสิทธิ์ที่ไม่จำเป็น
วิธีตรวจสอบบน Android
- ไปที่การตั้งค่า
- เลือกแอป (Apps)
- เลือกแอปที่ต้องการตรวจสอบ
- แตะสิทธิ์ (Permissions) เพื่อดูและปรับการอนุญาต
อีกวิธีหนึ่งคือค้นหาเมนู “ตัวจัดการสิทธิ์” (Permission Manager) เพื่อดูว่าแอปใดสามารถเข้าถึงข้อมูลแต่ละประเภทได้บ้าง
ตัวอย่างเช่น หากแอปเครื่องคิดเลขขอเข้าถึงไมโครโฟนหรือตำแหน่งโดยไม่มีเหตุผลที่สัมพันธ์กับการทำงาน ควรพิจารณาปิดสิทธิ์ดังกล่าว หรือถอนการติดตั้งหากพบว่าเป็นแอปที่ไม่น่าเชื่อถือ
อย่างไรก็ตาม ไม่จำเป็นต้องปิดสิทธิ์ทุกอย่าง เพราะอาจทำให้แอปที่ใช้งานตามปกติไม่สามารถทำงานได้ ควรเลือกอนุญาตเฉพาะข้อมูลที่จำเป็นต่อการใช้งานจริง
3. เช็กอุปกรณ์ที่เชื่อมต่อกับบัญชี Apple และ Google
แม้มือถือจะอยู่กับตัวเรา แต่หากมีบุคคลอื่นลงชื่อเข้าใช้บัญชี Apple หรือ Google จากอุปกรณ์อื่น ก็อาจเข้าถึงข้อมูลบางส่วนที่เชื่อมโยงกับบัญชีนั้นได้
การตรวจรายชื่ออุปกรณ์เป็นวิธีหนึ่งที่ช่วยให้สังเกตการเข้าถึงบัญชีที่ไม่คุ้นเคย
วิธีตรวจสอบบน iPhone
- เปิดการตั้งค่า
- แตะชื่อบัญชี Apple ของตนเองบริเวณด้านบน
- เลื่อนลงเพื่อดูรายการอุปกรณ์ที่เชื่อมต่อบัญชี
- แตะอุปกรณ์แต่ละเครื่องเพื่อตรวจสอบรายละเอียด
หากพบอุปกรณ์ที่ไม่รู้จัก สามารถเลือกนำอุปกรณ์ดังกล่าวออกจากบัญชีได้ หลังจากตรวจสอบแล้วว่าไม่ใช่อุปกรณ์ที่ตนเองใช้งานอยู่
สามารถตรวจสอบผ่านเว็บไซต์ account.apple.com ได้เช่นกัน
วิธีตรวจสอบบน Android หรือบัญชี Google
- เปิดหน้าจัดการบัญชี Google
- เลือกความปลอดภัยและการลงชื่อเข้าใช้
- ไปที่หัวข้ออุปกรณ์ของคุณ
- เลือกจัดการอุปกรณ์ทั้งหมด
หรือเปิดหน้า Google Security Checkup เพื่อตรวจสอบความปลอดภัยของบัญชีเพิ่มเติม
Google อาจแสดงหลายเซสชันสำหรับอุปกรณ์เครื่องเดียวกัน จึงควรตรวจสอบรายละเอียดก่อนสรุปว่าเป็นการเข้าสู่ระบบของบุคคลอื่น
หากพบกิจกรรมที่ไม่ได้ดำเนินการเอง ควรออกจากระบบในอุปกรณ์ที่ไม่รู้จัก เปลี่ยนรหัสผ่านจากอุปกรณ์ที่ปลอดภัย และตรวจสอบข้อมูลกู้คืนบัญชีเพิ่มเติม
4. เปิดการยืนยันตัวตนสองขั้นตอน
หากมิจฉาชีพรู้รหัสผ่านของเรา การมีระบบยืนยันตัวตนเพิ่มเติมจะช่วยเพิ่มความยากในการเข้าถึงบัญชี
วิธีตรวจสอบบน iPhone
- เปิดการตั้งค่า
- แตะชื่อบัญชี Apple
- เลือกลงชื่อเข้าและความปลอดภัย (Sign-In & Security)
- ตรวจสอบการตรวจสอบสิทธิ์สองปัจจัย (Two-Factor Authentication)
บัญชี Apple ส่วนใหญ่มีการเปิดใช้ระบบนี้อยู่แล้ว แต่ควรตรวจสอบว่าเบอร์โทรศัพท์และอุปกรณ์ที่เชื่อถือได้ยังเป็นของเราและสามารถเข้าถึงได้
วิธีตรวจสอบบน Android หรือบัญชี Google
- เปิดหน้าจัดการบัญชี Google
- เลือกความปลอดภัยและการลงชื่อเข้าใช้
- เลือกการยืนยันแบบ 2 ขั้นตอน (2-Step Verification)
- ดำเนินการตามคำแนะนำบนหน้าจอ
หากบริการที่ใช้งานรองรับพาสคีย์ (Passkey) หรือคีย์ความปลอดภัย ก็สามารถพิจารณาใช้เป็นทางเลือกเพิ่มเติมได้
สิ่งสำคัญคือ แม้จะเปิดระบบยืนยันตัวตนสองขั้นตอนแล้ว ผู้ใช้ยังต้องระวังการหลอกขอ OTP และไม่กดยืนยันคำขอเข้าสู่ระบบที่ตนเองไม่ได้เป็นผู้เริ่มต้น
5. ตั้งรหัสล็อกหน้าจอให้คาดเดาได้ยาก
รหัสปลดล็อกหน้าจอเป็นหนึ่งในระบบป้องกันพื้นฐานที่สำคัญ โดยเฉพาะเมื่อมือถือสูญหายหรือมีบุคคลอื่นเข้าถึงอุปกรณ์
ผู้ใช้ควรตั้ง PIN ที่ไม่ใช้วันเกิด เลขเรียง หรือชุดตัวเลขที่ผู้อื่นคาดเดาได้ง่าย หากเป็นไปได้ควรใช้รหัสที่ยาวขึ้นหรือรหัสผ่านที่รัดกุม พร้อมเปิด Face ID, Touch ID หรือระบบสแกนลายนิ้วมือที่อุปกรณ์รองรับ
สำหรับ iPhone
สามารถตรวจการตั้งค่าได้ที่เมนู Face ID และรหัส หรือ Touch ID และรหัส ตามรุ่นอุปกรณ์
นอกจากนี้ ยังมีคุณสมบัติการปกป้องอุปกรณ์เมื่อถูกขโมย (Stolen Device Protection) ที่เพิ่มมาตรการป้องกันการเปลี่ยนข้อมูลสำคัญของเครื่องและบัญชี Apple ในบางสถานการณ์ แม้บุคคลอื่นจะรู้รหัสปลดล็อกเครื่องก็ตาม
สามารถตรวจสอบได้ที่ การตั้งค่า > Face ID และรหัส หรือ Touch ID และรหัส > การปกป้องอุปกรณ์เมื่อถูกขโมย บนอุปกรณ์และซอฟต์แวร์ที่รองรับ
สำหรับ Android
ให้ค้นหาเมนูการล็อกหน้าจอ (Screen Lock) ในการตั้งค่า แล้วเลือกใช้ PIN หรือรหัสผ่านที่ปลอดภัย พร้อมระบบยืนยันตัวตนด้วยไบโอเมตริกที่รองรับ
ควรหลีกเลี่ยงการจดรหัสปลดล็อกไว้ในตำแหน่งที่ผู้อื่นเข้าถึงได้ง่าย และระมัดระวังไม่ให้บุคคลอื่นมองเห็นขณะกรอกรหัส
6. ตรวจเครื่องมือความปลอดภัยที่มีอยู่ในระบบ
ทั้ง iPhone และ Android มีเครื่องมือที่ช่วยให้ผู้ใช้ตรวจสอบและจัดการความเสี่ยงบางประเภทได้ แต่เครื่องมือของทั้งสองระบบมีหน้าที่แตกต่างกัน
iPhone — การตรวจสอบด้านความปลอดภัย (Safety Check)
Safety Check ช่วยตรวจสอบว่ามีบุคคลหรือแอปใดเข้าถึงข้อมูลของเราอยู่บ้าง รวมถึงช่วยจัดการการแชร์ตำแหน่งและตรวจสอบอุปกรณ์ที่เชื่อมต่อบัญชี Apple
วิธีเข้าใช้งาน:
- เปิดการตั้งค่า
- เลือกความเป็นส่วนตัวและความปลอดภัย
- เลือกการตรวจสอบด้านความปลอดภัย (Safety Check)
- เลือกจัดการการแชร์และการเข้าถึง เพื่อตรวจสอบรายละเอียดตามขั้นตอน
คุณสมบัตินี้รองรับ iPhone ที่ใช้ iOS 16 ขึ้นไป และต้องใช้บัญชี Apple ที่เปิดการตรวจสอบสิทธิ์สองปัจจัยแล้ว
ควรทราบว่า Safety Check ไม่ใช่โปรแกรมสแกนไวรัส และไม่สามารถยืนยันว่า iPhone ไม่มีสปายแวร์ได้
Android — Google Play Protect
Google Play Protect ช่วยตรวจสอบแอปที่อาจเป็นอันตรายและแจ้งเตือนเมื่อพบความเสี่ยงบนอุปกรณ์ที่รองรับบริการ Google Play
วิธีตรวจสอบ:
- เปิด Google Play Store
- แตะรูปโปรไฟล์มุมขวาบน
- เลือก Play Protect
- เปิดหน้าการตั้งค่าของ Play Protect
- ตรวจสอบว่าเปิดการสแกนแอปด้วย Play Protect อยู่หรือไม่
Google แนะนำให้เปิดคุณสมบัตินี้ไว้เพื่อช่วยตรวจสอบแอปที่อาจเป็นอันตราย ทั้งนี้ ไม่ได้หมายความว่าระบบจะสามารถตรวจพบภัยคุกคามได้ทุกประเภท
สำหรับผู้ใช้ทั่วไป ควรติดตั้งแอปจากร้านค้าแอปที่เชื่อถือได้ และหลีกเลี่ยงการติดตั้งไฟล์แอปหรือโปรไฟล์ที่ได้รับจากข้อความของบุคคลที่ไม่รู้จัก
สงสัยว่ามือถือถูกแฮก ต้องทำอย่างไร?
หากพบกิจกรรมผิดปกติ เช่น มีการเข้าสู่ระบบบัญชีจากอุปกรณ์ที่ไม่รู้จัก มีแอปที่ไม่ได้ติดตั้งเอง หรือพบธุรกรรมทางการเงินที่ไม่ได้ดำเนินการ ควรให้ความสำคัญกับการจำกัดความเสียหายก่อน
สิ่งที่สามารถดำเนินการเบื้องต้นได้ ได้แก่
- หากสงสัยว่าเครื่องกำลังถูกควบคุมจากระยะไกล ให้หยุดทำธุรกรรมและตัดการเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตของเครื่องที่สงสัย
- ใช้อุปกรณ์อื่นที่เชื่อถือได้ตรวจสอบบัญชีอีเมล บัญชี Apple และ Google
- เปลี่ยนรหัสผ่านที่อาจรั่วไหล และออกจากระบบในอุปกรณ์ที่ไม่รู้จัก
- ตรวจแอปที่ไม่คุ้นเคย รวมถึงสิทธิ์เข้าถึงที่ผิดปกติ
- หากพบธุรกรรมทางการเงินที่ไม่ได้ทำด้วยตนเอง ให้ติดต่อธนาคารผ่านช่องทางทางการทันทีเพื่อจำกัดความเสียหาย
ควรเก็บหลักฐานที่เกี่ยวข้อง เช่น ข้อความ การแจ้งเตือน หรือข้อมูลธุรกรรมที่ผิดปกติ และหลีกเลี่ยงการกรอกข้อมูลเพิ่มเติมผ่านลิงก์ที่ไม่น่าเชื่อถือ
ทั้งนี้ อาการมือถือร้อน แบตเตอรี่หมดเร็ว หรือเครื่องทำงานช้าลงเพียงอย่างเดียว ยังไม่เพียงพอที่จะสรุปว่าอุปกรณ์ถูกแฮก เพราะอาจเกิดจากการใช้งานหรือปัญหาของซอฟต์แวร์ได้เช่นกัน
ได้รับแจ้งเตือนสปายแวร์จาก Apple ต้องรับมืออย่างไร?
อีกหนึ่งประเด็นที่ได้รับความสนใจคือการแจ้งเตือนภัยคุกคามจาก Apple สำหรับผู้ที่อาจตกเป็นเป้าหมายของสปายแวร์รับจ้าง หรือ Mercenary Spyware
Apple อธิบายว่าการโจมตีลักษณะนี้มีความซับซ้อนสูงและมักมุ่งเป้าไปยังบุคคลเฉพาะกลุ่ม ซึ่งแตกต่างจากการหลอกขโมยรหัสผ่านทั่วไป ผู้ใช้ส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นเป้าหมายของการโจมตีประเภทนี้
หากได้รับการแจ้งเตือนที่อ้างว่ามาจาก Apple ควรตรวจสอบด้วยการพิมพ์เว็บไซต์ account.apple.com ด้วยตนเองแล้วลงชื่อเข้าใช้บัญชี หากเป็นการแจ้งเตือนจริง จะสามารถตรวจสอบข้อมูลได้จากหน้าบัญชี
Apple ระบุว่าการแจ้งเตือนภัยคุกคามของบริษัทจะไม่ขอให้ผู้ใช้กดลิงก์ เปิดไฟล์ ติดตั้งแอปหรือโปรไฟล์ หรือส่งรหัสผ่านและรหัสยืนยันผ่านอีเมลหรือโทรศัพท์
สำหรับผู้ที่ได้รับการแจ้งเตือนจริง Apple แนะนำให้ขอความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญด้านความปลอดภัยโดยเร็ว และพิจารณาเปิดใช้โหมดล็อกดาวน์ (Lockdown Mode) เพื่อเพิ่มการป้องกันการโจมตีขั้นสูง
โหมดดังกล่าวสามารถเปิดได้ผ่านเมนูการตั้งค่า > ความเป็นส่วนตัวและความปลอดภัย > โหมดล็อกดาวน์ บนอุปกรณ์ที่รองรับ
อย่างไรก็ตาม การเปิด Lockdown Mode จะจำกัดการทำงานของบางแอป เว็บไซต์ และคุณสมบัติของอุปกรณ์ จึงเป็นมาตรการที่ออกแบบมาสำหรับผู้มีความเสี่ยงสูง ไม่ใช่การตั้งค่าที่ผู้ใช้ทุกคนจำเป็นต้องเปิด
ที่สำคัญ การได้รับแจ้งเตือนไม่ได้หมายความว่าเครื่องได้รับการยืนยันว่าติดสปายแวร์ Pegasus แล้ว และการเปิด Lockdown Mode ก็ไม่ใช่การกำจัดสปายแวร์ที่อาจอยู่ในเครื่อง
อ่านเพิ่มเติม: Apple เตือนผู้ใช้ 99 ประเทศเสี่ยงตกเป็นเป้า “สปายแวร์รับจ้าง” เจาะ iPhone
สรุปเช็กลิสต์ความปลอดภัยมือถือที่ควรตรวจเป็นประจำ
สำหรับใครที่อยากเริ่มดูแลความปลอดภัยของมือถือ สามารถบันทึกเช็กลิสต์ 6 ข้อนี้ไว้ทบทวนได้
- อัปเดตระบบปฏิบัติการและแพตช์ความปลอดภัย
- ตรวจสิทธิ์การเข้าถึงกล้อง ไมโครโฟน และตำแหน่งของแอป
- ตรวจสอบรายการอุปกรณ์ที่เชื่อมต่อบัญชี
- เปิดการยืนยันตัวตนสองขั้นตอน
- ตั้งรหัสล็อกหน้าจอให้คาดเดาได้ยาก
- ตรวจสอบ Safety Check บน iPhone หรือ Play Protect บน Android
การตรวจสอบทั้ง 6 จุดไม่ใช่การยืนยันว่ามือถือปลอดภัยจากทุกภัยคุกคาม แต่เป็นการเริ่มต้นสร้างพื้นฐานด้านความปลอดภัยที่ผู้ใช้สามารถทำได้ด้วยตัวเอง
เพราะในวันที่สมาร์ตโฟนเก็บข้อมูลสำคัญแทบทุกด้านของชีวิต การใช้เวลาเพียงไม่กี่นาทีตรวจสอบว่าใครสามารถเข้าถึงข้อมูลของเราได้บ้าง อาจช่วยลดความเสี่ยงที่ไม่จำเป็นลงได้ไม่น้อย
ที่มา: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม, Apple Support และ Google Help
แหล่งอ้างอิงทางการ: การอัปเดต iPhone · ตรวจสอบและอัปเดต Android · ตรวจอุปกรณ์บัญชี Apple · การตรวจสอบสิทธิ์สองปัจจัยของ Apple · การยืนยันแบบ 2 ขั้นตอนของ Google · การปกป้องอุปกรณ์เมื่อถูกขโมย · Safety Check · Google Play Protect · การแจ้งเตือนภัยคุกคามและสปายแวร์รับจ้าง · Lockdown Mode
- คอนเทนต์พิเศษ
สำหรับคุณ - TOP ไอที
- วิดีโอยอดนิยม
