“มะเร็ง” ลามไปไหนได้บ้าง? เผยสัญญาณ-สถิติการเสียชีวิตหากรักษาไม่ทัน

มะเร็งระยะลุกลาม (Advanced cancer) คือ มะเร็งที่ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้หรือที่เรารู้จักกันว่ามะเร็งระยะสุดท้าย ซึ่งแตกต่างกับมะเร็งระยะแพร่กระจาย (Metastatic cancer) เนื่องจากมะเร็งระยะลุกลามไม่จำเป็นต้องมีการแพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่นเสมอไป ยกตัวอย่างเช่น มะเร็งสมองบางชนิดที่ไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ จัดเป็นมะเร็งระยะลุกลามแม้ยังไม่มีการแพร่กระจายก็ตาม ขณะเดียวกันมะเร็งระยะแพร่กระจายก็ไม่จำเป็นต้องเป็นมะเร็งระยะลุกลามเพราะบางกรณีอาจมีการแพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่นแล้ว แต่ก็ยังมีวิธีรักษาได้

ขณะที่มะเร็งระยะลุกลามเฉพาะที่ (Locally advanced cancer) นั้น หมายถึง มะเร็งที่มีการเจริญเติบโตออกไปนอกอวัยวะนั้นๆ แล้ว แต่ยังไม่มีการแพร่กระจายไปยังอวัยวะอื่นในร่างกาย มะเร็งส่วนใหญ่ในระยะนี้มักสามารถรักษาให้หายได้ เช่น มะเร็งต่อมลูกหมาก แต่ในมะเร็งบางชนิด แม้ว่าจะอยู่ในระยะลุกลามเฉพาะที่ แต่จัดว่าเป็นมะเร็งระยะลุกลามเช่นกัน หากไม่สามารถรักษาให้หายได้ เช่น มะเร็งตับอ่อน เป็นต้น

มะเร็งชนิดนี้แพร่กระจายไปที่ไหนได้บ้าง ?

• มะเร็งสมอง พบการแพร่กระจายนอกสมองน้อย อาจพบในไขสันหลังได้
• มะเร็งเต้านม สามารถแพร่กระจายไปที่ กระดูก ตับ ปอด สมอง ลูกตา ผิวหนังบริเวณหน้าอก
• มะเร็งหลอดอาหาร แพร่ไปยังอวัยวะใกล้เคียง ปอด ตับ ต่อมน้ำเหลืองในช่องท้อง
• มะเร็งกระเพาะอาหาร กระจายทั่วช่องท้อง ตับ ปอด สมองและกระดูก
• มะเร็งลำไส้ใหญ่ กระจายไป ตับ กระดูก ปอด สมอง
• มะเร็งลำไส้ตรง อวัยวะในอุ้งเชิงกราน ปอด สมอง กระดูก
• มะเร็งตับ มักเจริญเติบโตอยู่ในเนื้อตับเอง
• มะเร็งปอด ต่อมหมวกไต ตับ กระดูก สมอง ปอดข้างเดียวกันหรือ อีกด้าน เยื่อบุหัวใจ
• มะเร็งตับอ่อน กระจายทั่วช่องท้อง ตับ ปอด สมอง
• มะเร็งเม็ดสีของผิวหนัง ต่อมน้ำเหลืองบริเวณใกล้เคียง สมอง ปอด ตับ กระดูก
• มะเร็งบริเวณปากและลำคอ กระจายไปที่ ปอด ได้
• มะเร็งเม็ดเลือดขาว มีการกระจายทั่วร่างกายอยู่แล้ว อาจพบในไขกระดูก ผิวหนัง
• มะเร็งเม็ดเลือดขาว ชนิด Multiple myeloma สามารถแพร่กระจายไปยังกระดูก
• มะเร็งต่อมน้ำเหลือง มักอยู่ในต่อมน้ำเหลือง ม้าม และไขกระดูก อาจพบการ แพร่กระจายไปยังสมอง และกระเพาะอาหาร บางกรณีอาจ พบการแพร่กระจายตามน้ำหล่อเลี้ยงไขสันหลังได้
• มะเร็งรังไข่ กระจายทั่วช่องท้อง ปอด ตับ สมองและผิวหนัง
• มะเร็งต่อมลูกหมาก กระดูก สมอง
• มะเร็งกระเพาะปัสสาว อวัยวะในอุ้งเชิงกราน ปอด ตับ กระดูก

อาการที่อวัยวะเตือนคุณว่ามะเร็งอาจแพร่กระจาย

• ต่อมน้ำเหลือง ต่อมน้ำเหลืองใต้รักแร้ไหปลาร้าโต
• สมอง ปวดหัว อาเจียน ชัก หมดสติ
• ปอด  หอบ เหนื่อย ไอ นอนราบไม่ได้ ติดเชื้อในปอด
• กระดูก ปวดกระดูก กระดูกหัก บางรายถ้ามะเร็งแพร่กระจายเข้ากระดูกแล้วไปกดไขสันหลังจะทำให้เป็นอัมพาตได้ การสลายแคลเซียมจากกระดูกทำให้ระดับแคลเซียมในเลือดสูงทำให้ซึมหรือชักหมดสติได้
• ผิวหนัง คลำก้อนแข็งเหมือนก้อนหินได้ใต้ผิวหนัง

นอกจากนี้ ยังมีอาการอื่นๆ อาทิ อ่อนเพลีย น้ำหนักลด โดยเฉพาะอาการปวดที่เป็นตัวบอกได้ถึงการแพร่กระจายของมะเร็ง เช่น ปวดกระดูกจากการแพร่กระจายของมะเร็งไปยังกระดูก ปวดท้องจากการแพร่กระจายของมะเร็งไปยังตับ และอาการเหนื่อยหอบจากการแพร่กระจายของมะเร็งไปยังปอด เป็นต้น

3 โปรตีนคุณภาพสูงเพื่อผู้ป่วยมะเร็ง ลดภาวะแทรกซ้อน เพิ่มโอกาสรอดชีวิต

ทั้งนี้ระยะแพร่กระจายถือเป็นจุดอันตรายของผู้ป่วย เพราะส่วนใหญ่จะมีโอกาสหายขาดได้น้อยลงเรื่อยๆ  ยิ่งถ้าปล่อยให้เวลาเนิ่นนานออกไปไม่รีบรักษา จากสถิติมักพบการเสียชีวิตด้วยอัตราดังต่อไปนี้คือ

• มะเร็งเข้าสมอง จะอยู่ได้เฉลี่ยประมาณ 1-3 เดือน
• เข้าปอด จะอยู่ได้เฉลี่ยประมาณ 6 เดือน
• เข้าตับ จะอยู่ได้เฉลี่ยประมาณ 6 เดือน (ถ้าไม่ได้รับการรักษาที่ถูกต้องทันท่วงที)
• เข้ากระดูก จะอยู่ได้โดยเฉลี่ยประมาณ 1 ปี

ถ้ามะเร็งตอบสนองต่อฮอร์โมนบำบัดจะอยู่ได้โดยเฉลี่ย 1-2 ปี เท่านั้น หากไม่ได้รับการรักษา

วิธีป้องกันมะเร็งระยะลุกลามที่ดีที่สุด

วิธีการที่ดีที่สุดสำหรับการป้องกันมะเร็งระยะแพร่กระจายและมะเร็งระยะลุกลาม คือการตรวจพบมะเร็งตั้งแต่ระยะเริ่มแรกและให้การรักษาอย่างทันท่วงทีก่อนที่จะมีการแพร่กระจายของโรค ดังนั้น การตรวจคัดกรองสำหรับโรคมะเร็งจึงเป็นสิ่งจำเป็น เช่น การตรวจคัดกรองโรคมะเร็งเต้านมด้วยการตรวจเอกซเรย์เต้านม การตรวจคัดกรองโรคมะเร็งปากมดลูกด้วยการตรวจแปบเสมียร์ การตรวจคัดกรองโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ด้วยการตรวจอุจจาระ และ/หรือการส่องกล้อง เป็นต้น อย่างไรก็ตาม วีธีการตรวจคัดกรองโรคมะเร็งบางชนิดนั้นยังมีขีดจำกัด ทำให้บางครั้งกว่าที่จะตรวจพบมะเร็งได้ก็พบว่ามีการแพร่กระจายไปแล้ว

ขอบคุณข้อมูลจาก : โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ สภากาชาดไทย และ ชมรมฟื้นฟูสุขภาพผู้ป่วยโรคมะเร็งแห่งประเทศไทย